FSEK, habere özgü ayrı bir istisna tanır. 37. madde "haber" başlığını taşır ve günlük olaylara bağlı kullanımı serbest bırakır.
Kuralın İçeriği
Maddeye göre, günlük olaylara bağlı olarak ve haber niteliğinde, eserlerden parçaların işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan vasıtalara alınması ile bunların çoğaltılması, yayılması ve temsili mümkündür.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Bağlam | Günlük olaylara bağlı olmak |
| Nitelik | Haber niteliğinde olmak |
| Kapsam | Bilgilendirme kapsamını aşmamak |
| Serbest bırakılan | Alma, çoğaltma, yayma ve temsil |
İki Genel Sınır
Maddede tekrarlanan ölçü, telif hukukunun genel sınırıdır: bu serbesti, hak sahibinin meşru menfaatlerine haklı bir sebep olmadan zarar vermemeli ve eserden normal yararlanmaya aykırı olmamalıdır.
Habercilikte Nerede İşe Yarar?
- Bir etkinlikten haber yaparken kısa görüntü kullanmak
- Bir açıklamadan alıntı yapmak
- Bir eserin kendisi haber konusuysa — ödül alan bir kitap, tartışılan bir film — tanıtıcı ölçüde parça kullanmak
- Sesli ve görüntülü içerikte haber değeri taşıyan kesitleri aktarmak
Spor Yayınlarında Ayrı Bir Rejim
Görsel-işitsel yayınlarda benzer bir mantık 6112 sayılı Kanunda da vardır: kısa gösterim hakkı, münhasır yayın hakkı sahibi olmayan kuruluşların haber amaçlı kısa kesitler kullanabilmesini düzenler. Ayrıntısını kısa gösterim hakkı yazısında ele aldık.
m.36 ile Farkı
| Madde | Neyi serbest bırakır | Kapsam |
|---|---|---|
| m.36 | Gazete münderecatı — günlük haberler, makale ve fıkralar | Basın içeriği |
| m.37 | Eserlerden parçalar — günlük olaylara bağlı, haber niteliğinde | Her türlü eser |
| m.35 | İktibas — ilim ve edebiyat amaçlı | Bilimsel/edebî kullanım |
| m.40 | Umumi yollara konulan eserlerin görüntülenmesi | Güzel sanat eserleri |
Diğer maddeleri gazete münderecatı, iktibas serbestisi ve panorama serbestisi yazılarında ele aldık.
Kaynak Göstermeyi Atlamayın
İstisnadan yararlanmak, kaynak göstermeme serbestisi vermez. 5187 m.24, bir süreli yayında yayımlanmış haber, yazı ve resimleri kaynak göstermeksizin yeniden yayımlamayı ayrıca cezalandırır.
Yayın Öncesi Kontrol
- Kullanım güncel bir olaya mı bağlı?
- Kullanılan parça bilgilendirme kapsamını aşıyor mu?
- Eserden normal yararlanmayı engelliyor mu — izleyici asıl esere gitmek yerine sizin içeriğinizle yetinir mi?
- Kaynak ve eser sahibi belirtildi mi?
- Ajans içeriğiyse abonelik sözleşmeniz ne diyor?
Sonuç
FSEK m.37, günlük olaylara bağlı olarak ve haber niteliğinde, bilgilendirme kapsamını aşmayacak şekilde eserlerden parça alınmasına ve bunların çoğaltılıp yayılmasına imkân tanır. Serbesti iki genel sınıra tabidir: hak sahibinin meşru menfaatlerine zarar vermemek ve eserden normal yararlanmaya aykırı olmamak.