5187 m.12, kaynak korumasını açık bir yasakla kurar: "Süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz." Madde metninde istisna sayılmamıştır. Buna karşılık güvencenin kendi kapsam sınırları vardır ve pratikte en çok bunlar sorun çıkarır.
Sınır 1: kişi bakımından
Hüküm üç sıfatı sayar: süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi. Bu sıfatlardan birini taşımayan kişilerin aynı güvenceden yararlanıp yararlanmayacağı metnin lafzı bakımından tartışmalıdır.
"Eser sahibi" tanımı 5187 m.2/ı'da geniş tutulmuştur: yazıyı veya haberi yazan, çeviren, resmi ya da karikatürü yapan, görsel veya işitsel içerikleri kaydeden veya düzenleyen. Bu tanım 7418 sayılı Kanunla genişletilmiştir.
Sınır 2: yayın türü bakımından
Hüküm "süreli yayın sahibi" der. 5187 m.2/c uyarınca süreli yayın, belli aralıklarla yayımlanan gazete ve dergi gibi basılmış eserler ile haber ajansları yayınlarını ve internet haber sitelerini kapsar. Süresiz yayınlar (kitap gibi) bakımından madde metni yayın sahibini saymaz; eser sahibi ise her hâlde kapsamdadır.
Sınır 3: gazeteciler CMK m.46 listesinde yok
CMK m.46, meslekleri sebebiyle tanıklıktan çekinebilecekleri sayar: avukatlar, hekimler ve diğer tıp meslek mensupları, malî müşavirler ve noterler. Gazeteciler bu listede yer almaz. Gazetecinin güvencesi genel usul hükmünden değil, özel kanun hükmü olan 5187 m.12'den doğar ve o hükmün kapsamıyla sınırlıdır.
| Kaynak | Dayanak | Kapsam |
|---|---|---|
| Avukat, hekim, malî müşavir, noter | CMK m.46 | Meslek sırrı — tanıklıktan çekinme hakkı |
| Gazeteci | 5187 m.12 | Haber kaynağını açıklamaya ve tanıklığa zorlanamama |
| Devlet sırrı niteliğindeki bilgiler | CMK m.47 | Ayrı bir rejim |
Sınır 4: güvence yayımdan sorumluluğu kaldırmaz
En çok yanlış anlaşılan nokta budur. m.12 kaynağı korur. Haberin içeriği bir suç oluşturuyorsa, kaynağı açıklamak zorunda olmamak yayıncıyı o suçtan sorumlu olmaktan kurtarmaz.
Sınır 5: kaynağın kendisi açıklarsa
Güvence gazetecinin zorlanamamasına ilişkindir; kaynağın kendisini bağlamaz. Kaynak kimliğini açıklarsa veya bir soruşturmada kendisi ifade verirse, m.12 bunu engellemez.
Sınır 6: teknik izler
m.12 hukukî bir güvencedir; teknik bir koruma sağlamaz. Telefon kayıtları, e-posta başlıkları, konum verileri, kurum içi yazışmalar ve kamera kayıtları kaynağa ulaştırabilir. Hukukî güvence, bu izlerin varlığını ortadan kaldırmaz.
Kaynağa verilen söz ve sorumluluk
Kaynağa kimliğini gizleme sözü vermek, o sözü tutmayı hem meslekî hem hukukî bir yükümlülük hâline getirir. Sözün ihlali, kaynak bakımından kişilik hakkı ihlali ve tazminat sorumluluğu doğurabilir (TMK m.24, TBK m.58). Bu yüzden söz verirken kapsamını açıkça belirlemek gerekir.
Uygulamada en riskli üç senaryo
- Belgenin kendisi kaynağı ele veriyor. Filigran, üstveri, kopya numarası veya yalnız birkaç kişide bulunan bir sürüm; belge yayımlandığında kaynak teşhis edilir.
- Haberdeki ayrıntı kaynağı daraltıyor. "Toplantıda bulunan bir yetkili" ifadesi, toplantıda üç kişi varsa koruma sağlamaz.
- Kaynağın kendisi habere konu oluyor. Kaynağın konumu haberin bir parçası hâline geldiğinde koruma pratikte imkânsızlaşır.
Kaynak güvencesinin temelini kaynak yazısında, sorumluluk zincirini sorumluluk yazısında ele aldık.