Kanun fotoğraf yayımlamayı topluca yasaklamaz; yasakladığı şey kişinin suçlu olarak algılanmasına yol açacak biçimde görüntü yayımlamaktır. Ayrım incedir ama sonucu ağırdır: TCK m.285/5 bu fiile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörür.
Hükmün metni
TCK m.285/5: "Soruşturma ve kovuşturma evresinde kişilerin suçlu olarak algılanmalarına yol açacak şekilde görüntülerinin yayınlanması hâlinde, altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur."
Dengeleyici hüküm hemen ardından gelir. m.285/6: "Soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin haber verme sınırları aşılmaksızın haber konusu yapılması suç oluşturmaz."
Suçlu algısı nasıl doğar
Fıkra, görüntünün içeriğinden çok sunumuna bakar. Uygulamada suçlu algısı yaratan tipik unsurlar şunlardır:
- Kelepçeli veya kolluk gözetiminde görüntünün öne çıkarılması
- Görüntünün "katil", "hırsız", "dolandırıcı" gibi kesinlik bildiren bir başlıkla eşleştirilmesi
- "İddia edilen", "şüpheli" gibi ifadelerin kullanılmaması
- Fotoğrafın suç anını canlandıran bir kurguyla birlikte verilmesi
- Yargılama sonucu beklenmeden mahkûmiyet diliyle yazılması
Mutlak kimlik yasakları ayrıca işler
m.285 aşılmasa bile 5187 m.21 devrede olabilir. Süreli yayınlarda ve internet haber sitelerinde, kimlikleri açıklanamayacak ya da tanınmalarına yol açılamayacak kişiler:
| Kişi | Dayanak |
|---|---|
| Onsekiz yaşından küçük suç faili | 5187 m.21-c |
| Onsekiz yaşından küçük suç mağduru | 5187 m.21-c |
| Cinsel dokunulmazlığa karşı suçların mağdurları | 5187 m.21-b |
| Evlenmeleri yasaklanmış kimseler arasındaki cinsel ilişki haberlerinde taraflar | 5187 m.21-a |
Bu gruplarda fotoğraf, suçlu algısı yaratmasa bile yayımlanamaz — çünkü yasak kimliğin belirlenmesine yöneliktir, suçluluk algısına değil.
Buzlama yeterli mi
5187 m.21 ölçütü "kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde" yayın yapmaktır. Dolayısıyla ölçüt yüzün kapatılıp kapatılmadığı değil, kişinin tanınıp tanınmayacağıdır.
- Yüz buzlanmış ama dövme, protez, saç rengi veya kıyafet ayırt edici olabilir.
- Yüz buzlanmış ama alt bantta baş harfler ve mahalle adı verilmiş olabilir.
- Yüz buzlanmış ama aynı haberde ev veya iş yeri görüntüsü kullanılmış olabilir.
- Yüz buzlanmış ama ses değiştirilmemiş olabilir.
Soruşturmanın gizliliği boyutu
Fotoğraf soruşturma dosyasından geliyorsa ayrı bir risk doğar. TCK m.285/1 uyarınca soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal etmek suçtur; suçun oluşması için soruşturma evresinde yapılan işlemin içeriğinin açıklanması suretiyle suçlu sayılmama karinesinden yararlanma hakkının veya haberleşmenin ya da özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi, ya da açıklamanın maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişli olması gerekir.
Kişilik hakkı ve tazminat
Ceza sorumluluğundan bağımsız olarak tazminat sorumluluğu doğabilir. 5187 m.13 uyarınca basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan süreli yayınlarda eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi müştereken ve müteselsilen sorumludur. TBK m.58 uyarınca kişilik hakkı zedelenen manevi tazminat isteyebilir.
Masumiyet dilini tutuklama yazısında, soruşturma gizliliğini gizlilik yazısında anlattık.