Bilgi Edinme Talebim Reddedildi, Ne Yapmalıyım?

Önce reddin şeklini denetleyin: gerekçe zorunludur

Kanun, gerekçesiz ret yazısına izin vermez. 4982 m.12/2: "Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir." Uygulama Yönetmeliği m.23 bunu istisnalar bakımından tekrar eder: "Kanunda bilgi edinme hakkının istisnaları olarak düzenlenen konularda yapılan bilgi edinme başvuruları reddedilir ve ret kararı başvuru sahibine gerekçeli olarak bildirilir." Yönetmelik m.18/7 ise bir adım daha ileri gider: "Başvurunun reddedilmesi halinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı yapılabilecek başvuru yolları ve süreleri belirtilir."

• Ret yazısında somut bir gerekçe var mı? "Talebiniz uygun görülmemiştir" bir gerekçe değildir.
• Gerekçe, 4982 m.16-28 arasındaki istisnalardan hangisine dayanıyor, madde numarası yazılmış mı?
• Başvuru yolu ve süresi belirtilmiş mi (Yön. m.18/7)? Kurula itiraz yolu ve 15 günlük süre yazılmış olmalıdır.
• Belgede istisna kapsamında olan ve olmayan kısımlar birlikte bulunuyorsa, ayırma yapılıp yapılmadığı ve ayırma gerekçesi yazılı olarak bildirilmiş mi (4982 m.9)?
• Karar hangi tarihte tebliğ edildi? 15 günlük süre bu tarihten işler; ret yazısının üzerindeki tarih değil, tebliğ tarihi esastır.

Tümden ret mi olmalıydı, kısmi erişim mi: ayırma kuralı

Gazeteci için en değerli hüküm 4982 m.9'dur: "İstenen bilgi veya belgelerde, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler ile açıklanabilir nitelikte olanlar birlikte bulunuyor ve bunlar birbirlerinden ayrılabiliyorsa, söz konusu bilgi veya belge, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler çıkarıldıktan sonra başvuranın bilgisine sunulur. Ayırma gerekçesi başvurana yazılı olarak bildirilir." Aynı hüküm Yönetmelik m.21'de tekrarlanmıştır.

Sonuç şudur: "belgede gizli bilgi var" gerekçesi tek başına tümden reddi haklı kılmaz. Kurumun önce ayrılabilirlik değerlendirmesi yapması, ayrılabiliyorsa kalan kısmı vermesi ve ayırma gerekçesini yazılı bildirmesi gerekir. Ret yazısında ayırma değerlendirmesi hiç yapılmamışsa, itirazınızda bunu asli hukuka aykırılık olarak öne çıkarın. İstisnaların tamamını ve hangilerinin aslında istisna olmadığını bilgi edinme kapsamı dışındaki bilgiler yazımızda madde madde tabloladık.

Yol haritası: dört adım ve süreleri

1. Adım — Kurula itiraz: 15 gün, takvim günü

4982 m.13 tam metniyle şöyledir: "Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren onbeş gün içinde Kurula itiraz edebilir. Kurul, bu konudaki kararını otuz iş günü içinde verir. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi onbeş iş günü içinde vermekle yükümlüdürler. Kurula itiraz, başvuru sahibinin idarî yargıya başvurma süresini durdurur." Yönetmelik m.24/1 buna tek bir şekil şartı ekler: "İtiraz yazılı olarak yapılır."

• Süre on beş gündür, on beş iş günü değil. Metinde "onbeş gün" yazar; hafta sonları ve resmî tatiller bu süreye dahildir. Erişim süresi (15 iş günü) ile itiraz süresini (15 gün) karıştırmak en pahalı hatadır.
• İtiraz ihtiyaridir — kanun "itiraz edebilir" der. Doğrudan idari yargıya da gidilebilir.
• Ancak itiraz edilirse idari yargıya başvurma süresi durur (4982 m.13/2). Bu, süre kazandıran bir mekanizmadır.
• 5432 sayılı Kanunun 1. maddesiyle m.13/1'deki "16 ve 17 nci maddelerde öngörülen sebeplerle" ibaresi metinden çıkarılmıştır. Yani itiraz artık yalnız devlet sırrı ve ekonomik çıkar gerekçeli retlerle sınırlı değildir; her ret kararına karşı Kurula gidilebilir.
• Kurulun sekretarya hizmetleri Adalet Bakanlığı tarafından yerine getirilir (4982 m.14/son) — itiraz dilekçesi bu kanaldan Kurula ulaşır.
• BEDK Yönetmelik m.12/2: itirazdan vazgeçilirse veya "itiraz sonuçlanmadan önce yargı yoluna başvurulduğunun tespiti halinde itiraz başvurusu işlemden kaldırılır." İkisini paralel yürütemezsiniz.

2. Adım — Kurul ne kadar sürede karar verir

Kanun ve Yönetmelik "otuz iş günü" der. Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.11/3 sürenin başlangıcını netleştirir: "İtiraz, dilekçenin Kurul kayıtlarına girdiği tarihten itibaren otuz iş günü içinde sonuçlandırılır." Yani süre, dilekçeyi postaya verdiğiniz gün değil, Kurul kaydına girdiği gün başlar.

Aynı Yönetmelik iç işleyişi de gösterir: itiraz dilekçesi Başkanca görevlendirilen bir raportör tarafından incelenir (m.11/1); raportör "itirazın kendisine verildiği tarihten itibaren beş iş günü içinde, usul ve esas yönünden bir rapor hazırlayarak Başkana sunar" (m.11/2). Kurulun toplantı yeter sayısı altı, karar yeter sayısı beştir (m.7/1) ve Kurul "en az ayda bir defa veya ihtiyaç duyulduğu her zaman" toplanır (4982 m.14). Kurul dokuz üyeden oluşur; üyelerin görev süresi dört yıldır.

3. Adım — Kurum belge vermek zorundadır, gizli olsa bile

İtirazın gerçek gücü buradadır. Yönetmelik m.26/1: "Kurul başvurunun yapıldığı kurum veya kuruluştan her türlü bilgi veya belgeyi isteyebilir. Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür." BEDK Yönetmelik m.13/3 ifadeyi daha da sertleştirir: "Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği her türlü bilgi veya belgeyi gizli dahi olsa onbeş iş günü içinde vermekle yükümlüdürler." Ayrıca Kurul, ilgili bakanlık ile diğer kurum ve kuruluşların temsilcilerini toplantısına davet edebilir ve bu temsilciler "belirtilen yer, tarih ve saatte hazır bulunmak zorundadırlar" (BEDK Yön. m.13/2).

4. Adım — Kurulun kararı ne yönde çıkar

BEDK Yönetmelik m.13 sonucu ikiye ayırır: "(4) İtiraz, haksız bulunursa reddedilir. (5) İtiraz haklı bulunursa, itiraz edenin itiraz konusu bilgi ve belgeye erişimine karar verilir." Kararda "itirazın kayıt ve karar numarası, taraflar, ... raportörün ad ve soyadı, itirazın özeti, kararın dayandığı hukuki sebepler, kararın gerekçesi ve karar, kararın tarihi" ve varsa karşı oylar yer alır (m.16/1); "Kararın birer örneği itiraz edene ve ilgili kurum ve kuruluşa gönderilir" (m.16/2). Yönetmelik m.25/2 ayrıca Kurulun "bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin hususları düzenlemeye yetkili" olduğunu söyler.

İtirazın esasa girilmeden reddedildiği hâller

BEDK Yönetmelik m.12 usul denetimini düzenler. Bu tuzaklara düşmeyin:

• Dilekçede aranan şartlar eksikse Kurul ara kararıyla eksikliğin "on beş günlük sürede" giderilmesini ister; "Öngörülen sürede belirtilen eksiklik ve aykırılık giderilmezse itirazın reddine karar verilir" (m.12/1).
• İtirazdan vazgeçilirse veya itiraz sonuçlanmadan yargı yoluna başvurulduğu tespit edilirse "itiraz başvurusu işlemden kaldırılır" (m.12/2).
• "Aynı kişi tarafından, aynı maddi ve hukukî sebebe dayanılarak yapılan ikinci itiraz incelenmeksizin reddedilir" (m.12/3). Aynı dosyayı ikinci kez, aynı argümanlarla Kurula taşıyamazsınız.
• İstisna: kararın dayanağı bilgi veya belgelerde "eksiklik, sahtecilik ve benzeri bir durumu" tespit ederseniz ya da "esası etkileyecek yeni bir bilgi veya belgeye" ulaşırsanız Kurula başvurabilirsiniz; Kurul kararını yeniden gözden geçirebilir (m.12/4).

Zımnî ret: kurum hiç cevap vermezse

Yönetmelik m.24/2: "20 nci maddede belirtilen süreler içinde, kurum ve kuruluşlar tarafından başvuru sahibine olumlu veya olumsuz herhangi bir cevap verilmemesi halinde başvuru, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10 uncu maddesi uyarınca altmış günün geçmesiyle reddedilmiş sayılır." m.24/3 ise itiraz süresinin başlangıcını farklı bağlar: "bilgi edinme istemi reddedilmiş sayılan başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce dava açma süresinin başladığı tarihten itibaren on beş gün içinde Kurula yazılı olarak itiraz edebilir."

Pratikte bu, iki aşamalı bir takvim demektir: önce Yönetmelik m.20 süreleri (15 veya 30 iş günü) dolar, sonra 2577 m.10 atfıyla 60 günlük süre işler ve zımnî ret oluşur. Bu sürelerin nasıl sayıldığını ve hangisinin iş günü hangisinin takvim günü olduğunu bilgi edinme cevap süreleri yazımızdaki çizelgede adım adım verdik. Bu arada kurumun borcu düşmez: "Kamu görevlilerinin ihmali veya kusurlu davranışları nedeniyle, Kanunda belirtilen süreler içinde başvurunun cevaplandırılmaması, kurum ve kuruluşların cevap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz" (Yön. m.18/8).

İtiraz dilekçesi şablonu

Aşağıdaki şablon Yönetmelik m.24 ve BEDK Yönetmelik m.11-13'teki usul şartlarına göre hazırlanmıştır. İtiraz yazılıdır; ret kararını, ilk başvuruyu ve tebliğ belgesini eklemeyi unutmayın.

BILGI EDINME DEGERLENDIRME KURULU BASKANLIGINA
(Sekretarya: Adalet Bakanligi - 4982 s.K. m.14/son)

ITIRAZ EDEN             : Ad Soyad / Tuzel kisi unvani
T.C. Kimlik No          :
Adres                   :
E-posta / Telefon       :
(Tuzel kisi ise yetkili kisinin T.C. kimlik no ve YETKI BELGESI eklenir)

ITIRAZ EDILEN KARARI VEREN KURUM :
Kararin tarih ve sayisi          : ../../....   Sayi : ..............
Kararin TEBLIG tarihi            : ../../....
Ilk bilgi edinme basvurusu tarihi: ../../....
Basvuru kayit / makbuz no        : ..............

KONU: Yukarida bilgileri verilen ret kararinin kaldirilarak, talep ettigim
bilgi ve belgelere erisimimin saglanmasina karar verilmesi istemidir.

ACIKLAMALAR
1) ../../.... tarihinde ............ kurumuna 4982 sayili Kanun kapsaminda
   basvurarak ............................ konulu bilgi ve belgeleri talep
   ettim. (EK-1)
2) Kurum ../../.... tarihli ve ......... sayili yazisi ile talebimi
   "............................" gerekcesiyle reddetmistir. (EK-2)
3) Ret karari asagidaki nedenlerle hukuka aykiridir:
   a) Talep edilen bilgi/belge, kurumun ELINDE BULUNAN veya gorevi geregi
      bulunmasi gereken mevcut bilgidir (4982 m.7/1). Ayri bir calisma,
      arastirma, inceleme veya analiz talep edilmemistir.
   b) Karar, 4982 sayili Kanunun 16-28. maddelerindeki istisnalardan
      HANGISINE dayandigini somut olarak gostermemektedir. Oysa m.12/2 ve
      Yonetmelik m.23 ile m.18/7 uyarinca ret karari GEREKCELI olmak ve
      basvuru yollari ile sureleri icermek zorundadir.
   c) Belgede istisna kapsaminda kisimlar bulunsa dahi bunlar AYRILABILIR
      niteliktedir. 4982 m.9 uyarinca bu kisimlar cikarilarak kalan kismin
      verilmesi ve ayirma gerekcesinin yazili bildirilmesi gerekirken talep
      TUMDEN reddedilmistir.
   d) Kurum, kendi teskilat mevzuatindaki bir gizlilik hukmune dayanmistir.
      4982 m.5/2: "Bu Kanun yururluge girdigi tarihten itibaren diger
      kanunlarin bu Kanuna aykiri hukumleri uygulanmaz."
   e) Talep edilen bilgi, kamuoyunu ilgilendiren ve kamu kaynaklarinin
      kullanimina iliskin bilgidir; kamu yarari erisimden yanadir.

[ZIMNI RET HALINDE 2. ve 3. MADDE YERINE:]
2) Kuruma ../../.... tarihinde yapilan basvuruya, Yonetmelik m.20'de
   belirtilen sureler icinde olumlu veya olumsuz hicbir cevap verilmemistir.
3) Basvuru, Yonetmelik m.24/2 uyarinca (2577 s.K. m.10 atfiyla) ALTMIS
   GUNUN gecmesiyle reddedilmis sayilmistir. Isbu itiraz, Yonetmelik m.24/3
   uyarinca dava acma suresinin basladigi tarihten itibaren on bes gun
   icinde yapilmaktadir.

HUKUKI SEBEPLER
4982 s.K. m.4, 5, 6, 7, 9, 11, 12, 13; Uygulama Yonetmeligi m.5, 18, 20, 21,
23, 24, 26; BEDK Calisma Usul ve Esaslari Hakkinda Yonetmelik m.11, 12, 13.

DELILLER
Basvuru dilekcesi ve kurum makbuzu, kurumun ret yazisi, teblig belgesi,
yazismalar ve ilgili her turlu delil.

SONUC VE ISTEM
Yukarida aciklanan nedenlerle ret kararinin kaldirilmasina ve talep ettigim
bilgi ve belgelere erisimimin saglanmasina karar verilmesini arz ederim.

Tarih : ../../....                                        Imza

EKLER
1) Bilgi edinme basvuru dilekcesi / EK-1 formu ve kurum makbuzu
2) Kurumun ret yazisi
3) Teblig belgesi (teblig tarihini gosterir)
4) (Tuzel kisi ise) yetki belgesi

NOT: Itiraz YAZILI yapilir (Yon. m.24/1). Sure, ret kararinin TEBLIGINDEN
itibaren 15 GUNDUR ve TAKVIM GUNUDUR. Kurul kararini, dilekcenin Kurul
kayitlarina girdigi tarihten itibaren 30 IS GUNU icinde verir.

İtirazda işe yarayan argümanlar

• Ayırma yapılmamış (4982 m.9): kurum ayrılabilirlik değerlendirmesini hiç yapmadan tümden reddetmişse en güçlü argüman budur.
• Gerekçe yok veya madde numarası yok (4982 m.12/2; Yön. m.23 ve m.18/7).
• Özel kanun hükmüne dayanılmış: 4982 m.5/2 aykırı kanun hükümlerinin uygulanmayacağını söyler.
• Yanlış istisnaya dayanılmış: örneğin istihbarat istisnası mutlak değildir — 4982 m.18/2 uyarınca bilgi ve belgeler "kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte ise" kapsam içine döner. Aynı şekilde m.15, yargı denetimi dışındaki işlemlerden kişinin çalışma hayatını ve mesleki onurunu etkileyenleri kapsama dahil eder.
• Kurum içi görüş gerekçesi hatalı: 4982 m.26 bir istisna değildir; görüş, bilgi notu, teklif ve tavsiyeler "kurum ve kuruluş tarafından aksi kararlaştırılmadıkça bilgi edinme hakkı kapsamındadır" ve karara esas teşkil eden uzman görüşleri her hâlde açıktır.
• Gizliliği kaldırılmış belge: 4982 m.28 uyarınca gizliliği kaldırılan bilgi ve belgeler, diğer istisnalara girmiyorsa başvurulara açık hâle gelir.

İdari yargı aşaması

4982 m.13/1 itirazın "yargı yoluna başvurmadan önce" yapılacağını, m.13/2 ise "Kurula itiraz, başvuru sahibinin idarî yargıya başvurma süresini durdurur" hükmünü içerir. Yani yargı yolu açıktır ve itiraz bu yolu kapatmaz, aksine süre kazandırır. Ancak dikkat: BEDK Yönetmelik m.12/2 uyarınca itiraz sonuçlanmadan yargı yoluna başvurduğunuz tespit edilirse itiraz dosyası işlemden kaldırılır; ikisini paralel yürütmeyin.

Burada bir süre vermiyoruz. İdari yargıda dava açma süresi 4982 sayılı Kanunda, Uygulama Yönetmeliğinde ve BEDK Yönetmeliğinde düzenlenmemiştir. Bu üç metinde geçen tek somut süre, zımnî ret için 2577 sayılı Kanunun 10. maddesine atıfla belirtilen altmış gündür. Dava açma süresi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununa tabidir; yürürlükteki hâlini o kanunun güncel metninden ve avukatınızdan teyit edin.

Sık yapılan hatalar

• 15 günlük itiraz süresini iş günü sanmak. Metinde "onbeş gün" yazar; hafta sonları sayılır. Bu hatanın bedeli hak kaybıdır.
• Süreyi ret yazısının üzerindeki tarihten saymak. Süre tebliğ tarihinden işler (4982 m.13/1).
• Zımnî rette itiraz süresini yanlış noktadan başlatmak. Zımnî rette 15 gün, "dava açma süresinin başladığı tarihten" işler (Yön. m.24/3), zımnî retin doğduğu tarihten değil.
• Aynı itirazı, aynı maddi ve hukukî sebeple ikinci kez göndermek — incelenmeksizin reddedilir (BEDK Yön. m.12/3).
• İtirazı ve idari davayı aynı anda yürütmek — itiraz işlemden kaldırılır (BEDK Yön. m.12/2).
• İtirazı sözlü veya telefonla yapmaya çalışmak. "İtiraz yazılı olarak yapılır" (Yön. m.24/1).
• Ret kararının tebliğ belgesini saklamamak. Süre başlangıcını ispatlayan tek belge odur.

Belgeye eriştikten sonra yayın aşamasında da bir sınır vardır: 4982 m.29/2 "Bu Kanunla erişilen bilgi ve belgeler ticarî amaçla çoğaltılamaz ve kullanılamaz" der. Bu kullanım sınırının kanun ile yönetmelik arasındaki farkını ve gazeteci bakımından anlamını kapsam dışı bilgiler yazısının son bölümünde ayrıca ele aldık. Belgeye erişimin maliyeti ve ödemenin süreyi nasıl kestiği için ücret rejimi yazımıza, mevzuatın resmî metinlerine ulaşmak için kaynak rehberimize bakın.