Kanun, kendi işleyişi hakkında düzenli veri üretilmesini zorunlu tutuyor. Bu veri, gazeteci için hazır bir kaynak.
Kanun Metni
4982 sayılı Kanun'un 30. maddesi: kurum ve kuruluşlar, bir önceki yıla ait olmak üzere başvuru sayısı, olumlu karşılanan ve reddedilen talep istatistiklerini içeren bir rapor hazırlar.
| Aşama | Kim | Süre |
|---|---|---|
| Kurum raporunun hazırlanması ve Kurula gönderilmesi | Kurum ve kuruluşlar | Şubat ayı sonuna kadar |
| Genel raporun TBMM'ye sunulması | Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu | Nisan ayı sonuna kadar |
Raporlarda Ne Var?
Kanunun saydığı kalemler doğrudan haber üretmeye elverişlidir:
- Başvuru sayısı — talep hacmi
- Olumlu karşılanan talep sayısı — erişim oranı
- Reddedilen talep sayısı — ret oranı
Bu Verilerden Ne Çıkar?
| Soru | Nasıl hesaplanır |
|---|---|
| Hangi kurum en çok reddediyor? | Ret sayısı / toplam başvuru |
| Ret oranı yıllar içinde nasıl değişti? | Yıllara göre karşılaştırma |
| Başvuru hacmi hangi kurumlarda yoğunlaşıyor? | Kurumlar arası sıralama |
| Kurulun itiraz kararlarında eğilim ne? | Genel rapor + Kurul kararları |
Raporu Nasıl Edinirsiniz?
İki yol vardır:
- Kurumun kendi yayını — kurumlar raporlarını yayımlayabilir.
- Bilgi edinme başvurusu — raporu doğrudan talep edebilirsiniz. Rapor, kurumun kendi faaliyetine ilişkin ve istatistiksel bir belgedir; istisnalara girmesi güç bir içeriktir.
Başvuru usulünü başvuru yazısında ele aldık.
Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu
14. maddeye göre Kurul dokuz üyeden oluşur ve üyelerin görev süresi dört yıldır. Üyeler arasında:
- Yargıtay ve Danıştaydan birer üye
- Hukuk profesörleri
- Türkiye Barolar Birliği temsilcisi
- Genel müdür düzeyinde yöneticiler
- Adalet Bakanlığı temsilcisi
Kurul, itirazları otuz iş günü içinde karara bağlar (m.13).
Veri Gazeteciliğinde Yasal Sınır
Kaynağı Gösterin
Resmî verilerden üretilen haberde kaynak göstermek hem gazetecilik ilkesi hem doğrulanabilirlik gereğidir. Kaynak gösterme kurallarını kaynak gösterme yazısında ele aldık.
Sonuç
Kurum ve kuruluşlar başvuru sayısı ile olumlu ve reddedilen talep istatistiklerini içeren yıllık raporlarını şubat sonuna kadar Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna gönderir; Kurul genel raporunu nisan sonuna kadar TBMM'ye sunar. Bu düzenli ve karşılaştırılabilir veri, veri gazeteciliği için hazır bir kaynaktır.