Bilgi edinme, veri gazeteciliğinin en somut aracı. 4982 sayılı Kanun bunu bir hak olarak düzenliyor ve idareye süreli bir cevap yükümlülüğü getiriyor.
Kanunun Kimliği ve Amacı
| Bilgi | Değer |
|---|---|
| Adı | Bilgi Edinme Hakkı Kanunu |
| Kanun numarası | 4982 |
| Kabul tarihi | 9/10/2003 |
| Resmî Gazete | 24/10/2003 — 25269 |
| Yürürlük | Yayımı tarihinden altı ay sonra |
Kanunun amacı, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak bilgi edinme hakkının kullanımına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.
Kimlere Uygulanır?
Kanun kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına uygulanır.
Gazeteci Ne İsteyebilir?
Kanun, kurumun elinde bulunan bilgi ve belgeye erişimi düzenler. Habercilikte sık kullanılan kalemler:
- İstatistik ve sayısal veriler — başvuru, ruhsat, denetim, ceza sayıları
- Karar ve tutanaklar — istisnalara girmediği ölçüde
- Harcama ve ihale bilgileri
- Denetim ve inceleme sonuçları
- Kurumun kendi yıllık bilgi edinme raporu — 30. madde uyarınca hazırlanır
- Gizliliği kaldırılmış belgeler — 28. madde uyarınca
İstisnalar Var
Kanun bir dizi hâli kapsam dışında tutar. Habercilikte en çok karşılaşılanlar:
| İstisna | Madde |
|---|---|
| Devlet sırrı — Devlet emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmaya zarar verecek gizlilik dereceli bilgiler | m.16 |
| Adlî soruşturma ve kovuşturma | m.20 |
| Özel hayatın gizliliği | m.21 |
| Ticarî sır | m.23 |
İstisnaların ayrıntısını kapsam dışı bilgiler yazısında, devlet sırrı gerekçesini devlet sırrı yazısında ele aldık.
Süreler
| Durum | Süre | Madde |
|---|---|---|
| Genel kural | On beş iş günü | m.11 |
| Bilgi başka birimden sağlanacaksa veya diğer kurumun görüşü gerekiyorsa | Otuz iş günü | m.11 |
| Kurula itiraz | Başvurudan itibaren on beş gün | m.13 |
| Kurulun karar süresi | Otuz iş günü | m.13 |
Süre ayrıntısını cevap süresi yazısında ele aldık.
Bir Sınır: Ticarî Amaçla Kullanım
Başvuru Nasıl Yapılır?
6. maddeye göre başvuru, başvuru sahibinin adı ve soyadı, imzası, oturma yeri veya iş adresini içeren dilekçe ile yapılır; elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla da yapılabilir. Ayrıntısını başvuru yazısında ele aldık.
Bilgi Edinme, Haber Kaynağıyla Karıştırılmamalı
İki ayrı güvence vardır. Bilgi edinme, idareden bilgi almanın yoludur. Haber kaynağının korunması ise 5187 m.12'dedir: süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz.
Sonuç
4982 sayılı Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından bilgi ve belge istemeyi hak olarak düzenler. Cevap süresi kural olarak on beş iş günü, bilgi başka birimden sağlanacaksa otuz iş günüdür. Devlet sırrı, adlî soruşturma, özel hayat ve ticarî sır gibi istisnalar saklıdır.