Evet — ve bu, FSEK'in 36. maddesinde açıkça düzenlenmiş bir serbestidir. Üstelik iktibas hakkı saklı tutulmuş olsa bile geçerlidir.
Kuralın Yeri
36. madde üç kademeli bir yapı kurar:
| Kademe | Kural |
|---|---|
| 1 | Basın veya radyo tarafından yayımlanan günlük haberler ve havadisler serbestçe iktibas edilebilir |
| 2 | Sosyal, siyasi veya ekonomik günlük meselelere ilişkin makale ve fıkralar, iktibas hakkı sarahaten saklı tutulmamışsa alınabilir |
| 3 | İktibas hakkı saklı tutulmuş olsa dahi, bu makale ve fıkralar kısaltılarak basın özeti hâlinde alınabilir ve yayımlanabilir |
Özetin Sınırı Nerede?
Maddenin kullandığı ifade "kısaltılarak basın özeti hâlinde"dir. Buradan iki ölçü çıkar:
- Kısaltma olmalı. Özet, aslın yerine geçecek uzunlukta olamaz.
- Özet niteliği taşımalı. Yazının tamamını başka sözcüklerle yeniden yazmak özet değildir.
Kaynak Yine Gösterilir
36. madde, sayılan bütün hâllerde kaynak gösterilmesini arar: iktibas edilen gazete, dergi ve ajansın adı, başka bir kaynaktan alınmışsa o kaynağın adı, tarih ve sayı ile yazı sahiplerinin adları, müstear adları veya alâmetleri.
Basın Kanunu m.24 Ne Diyor?
5187 m.24 iki fiili cezalandırır ve ikisi de basın özeti pratiğini ilgilendirir:
| Fiil | Sonuç |
|---|---|
| Kaynak göstermeksizin yeniden yayımlamak | Ağır para cezası |
| Yeniden yayım hakkı saklı tutulmuş olmasına rağmen, süreli yayın sahibinin izni olmadan yeniden yayımlamak | Daha yüksek bir bantta ağır para cezası |
Basın Turu Sayfaları İçin Kontrol Listesi
- Her madde gerçekten kısaltılmış mı, yoksa aslın çoğu aktarılmış mı?
- Her maddenin sonunda yayın adı ve yazar var mı?
- Mümkünse tarih ve sayı da yazıldı mı?
- Aslın tamamına bağlantı verildi mi? — kanunî şart değil ama iyi uygulamadır.
- Görsel kullanılıyorsa ayrıca değerlendirildi mi? m.36 metin içeriğine ilişkindir.
- Günlük haber mi köşe yazısı mı — hangi kademeye girdiği belirlendi mi?
Görselde Durum Farklı
Sonuç
İktibas hakkı saklı tutulmuş olsa dahi, sosyal, siyasi veya ekonomik günlük meselelere ilişkin makale ve fıkralar kısaltılarak basın özeti hâlinde alınabilir ve yayımlanabilir. Sınır, gerçekten kısaltma yapılmasıdır; kaynak gösterme zorunluluğu her hâlde devam eder.