Bilgi Edinme Başvurusuna Kaç Günde Cevap Verilir?

Kısa cevap: 15 iş günü, istisnaen 30 iş günü

4982 m.11/1 aynen şöyledir: "Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilir." Aynı hüküm Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik m.20'de tekrarlanmıştır. Yani 30 iş günü kurumun takdirinde değildir; kanunda sayılan üç hâlden biri fiilen varsa ve uzatma önceden gerekçesiyle bildirilmişse uygulanır.

İş günü mü takvim günü mü — aynı mevzuatta ikisi de var

Bu, 4982 uygulamasında en çok hata yapılan noktadır. Kanun koyucu erişim ve ödeme sürelerini iş günü olarak, itiraz ve zımnî ret sürelerini düz gün olarak yazmıştır. "On beş gün" ile "on beş iş günü" arasında hafta sonları ve resmî tatiller nedeniyle takvimde bir haftaya yakın fark oluşur; itirazda bu fark hak düşürücüdür.

Süre tam olarak ne zaman işlemeye başlar

Süre, dilekçeyi yazdığınız veya gönderdiğiniz gün değil, başvurunun kuruma ulaştığı gün başlar. Yönetmelik bunu kanal kanal ayırmıştır.

• Elden veya posta ile yazılı başvuru: "Başvurunun kurum ve kuruluşa ulaştığı tarih başvuru tarihidir" (Yön. m.9/7). Dilekçeler posta yoluyla da gönderilebilir (Yön. m.9/8).
• Elektronik posta: "başvuru formunun kurum veya kuruluşun bilgi edinme biriminin elektronik posta adresine ulaştığı tarih, başvuru tarihidir" (Yön. m.10/5). Kurumun genel adresine değil, bilgi edinme biriminin adresine ulaşması gerekir.
• Faks: "Faks yoluyla gelen başvuru dilekçesinin kurum ve kuruluşların bilgi edinme birimlerine ulaştığı tarih, başvuru tarihidir" (Yön. m.10/son).
• Yanlış kuruma başvurdunuz ve dosya yönlendirildi: "yönlendirilen başvurunun bilgi veya belgenin bulunduğu kurum ve kuruluşça alındığı tarihte başvuru yapılmış sayılır. Sürelerin başlangıcında önceki başvuru dikkate alınmaz" (Yön. m.17/2). Yani saat sıfırlanır.
• Talebiniz belirsizse: kurum ek bilgi isteyebilir ve süre "belirtilen noksanlıkların tam olarak giderildiği tarihten itibaren" başlar (Yön. m.16/2). Muğlak yazılmış bir dilekçe, süreyi kurumun eline verir.
• Başlangıcı ispatlayan tek belge makbuzdur: bilgi edinme birimleri evrak kaydından sonra "başvurunun tarih ve sayısını gösteren bir makbuz" verir (Yön. m.14/1). Elden başvuruda mutlaka isteyin, e-postada gönderim kaydını saklayın.

30 iş günü hangi üç hâlde uygulanır

4982 m.11/1 uzayan süreyi üç hâlle sınırlamıştır. Bunların dışında bir gerekçeyle 30 iş günü kullanılamaz. Görüş alma hâlinde Yönetmelik m.17/4 ek bir sınır koyar: "Görüş sorulan kurum ve kuruluşa, görüş bildirmesi için beş iş gününden az süre verilemez." Aynı fıkra, görüş sorulan kurum yetkililerinin "ilgiliye süresinde cevap verilmesi konusunda" başvurulan kurum yetkilileriyle aynı sorumluluğu paylaştığını söyler. 15 iş günü dolmadan yazılı ve gerekçeli bir uzatma bildirimi almadıysanız kurumun elinde 30 iş günü yoktur; sürenin 15 iş gününde dolduğunu kabul edip itiraz takviminizi buna göre kurun.

• İstenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum içindeki başka bir birimden sağlanması gerekmesi.
• Başvuru ile ilgili olarak başka bir kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi.
• Başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi.

Ücret bildirimi süreyi keser — en sık düşülen tuzak

4982 m.11/2: "10 uncu maddede belirtilen bilgi veya belgelere erişim için gereken maliyet tutarının idare tarafından başvuru sahibine bildirilmesiyle onbeş iş günlük süre kesilir. Başvuru sahibi onbeş iş günü içinde ücreti ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır." Yönetmelik m.22/3 bunu ispat şartıyla birlikte yazar: başvuru sahibi "bildirimin yapıldığı tarihten itibaren on beş iş günü içinde ödemeyi gerçekleştirdiğini gösteren belgeyi sunmadığı takdirde talebinden vazgeçmiş sayılır." Yani ödemek yetmez, ödeme belgesini süresinde kuruma sunmanız gerekir. Ücret rejiminin tamamını, ilk on sayfanın neden ücretsiz olduğunu ve maliyeti düşürme yollarını kamu kurumundan belge istemenin ücreti üzerine yazdığımız incelemede ele aldık.

Süre çizelgesi (kopyalayıp masaüstünde tutun)

SÜRE ÇİZELGESİ — BİLGİ EDİNME BAŞVURUSU (4982 s.K. + Uygulama Yönetmeliği)

GÜN 0    Basvuru kuruma ULASIR = "basvuru tarihi"
         - yazili/posta : kuruma ulastigi tarih           (Yon. m.9/7)
         - e-posta      : bilgi edinme biriminin adresine (Yon. m.10/5)
         - faks         : bilgi edinme birimine ulastigi  (Yon. m.10/son)
         >> Makbuz iste (Yon. m.14/1). Gonderim kaydini sakla.

+2 IS GUNU (en gec)   Bilgi edinme birimi basvuruyu ilgili birime gonderir
                      (Yon. m.14/son)

+15 IS GUNU  (KURAL)  Bilgi veya belgeye erisim saglanir.
                      (4982 m.11/1 - Yon. m.20/1)

   ... 15 is gunu DOLMADAN yazili + gerekceli uzatma bildirimi gelirse:

+30 IS GUNU (ISTISNA) Yalniz uc halde:                      (4982 m.11/1)
      1) Bilgi kurum icindeki BASKA BIR BIRIMDEN saglanacaksa
      2) BASKA BIR KURUMUN GORUSU alinmasi gerekiyorsa
      3) Basvuru BIRDEN FAZLA KURUMU ilgilendiriyorsa
      (Gorus sorulan kuruma en az 5 is gunu verilir - Yon. m.17/4)

UCRET BILDIRIMI GELIRSE
      Bildirim tarihi -> 15 (veya 30) is gunluk sure KESILIR (Yon. m.22/3)
      Bildirim + 15 IS GUNU icinde odeme BELGESI sunulmazsa
                      -> TALEPTEN VAZGECMIS SAYILIRSIN      (4982 m.11/2)
      Kurum maliyeti bildirmek zorunda: basvurudan itibaren
      15 GUN (uzayan halde 30 GUN) icinde                   (Yon. m.22/2)

RET GELIRSE
      Ret karari TEBLIG + 15 GUN (takvim gunu) -> Kurula itiraz (4982 m.13/1)
      Kurul kararini 30 IS GUNU icinde verir                  (4982 m.13/1)
      Kurula itiraz, idari yargiya basvurma suresini DURDURUR (4982 m.13/2)

HIC CEVAP GELMEZSE (zimni ret)
      Yon. m.20 sureleri dolar -> 60 GUNUN gecmesiyle basvuru
      REDDEDILMIS SAYILIR      (Yon. m.24/2, 2577 s.K. m.10 atfi)
      Dava acma suresinin BASLADIGI tarihten itibaren 15 GUN icinde
      Kurula yazili itiraz edilebilir (Yon. m.24/3)

UYARI: "is gunu" ve "gun" ayrimina dikkat.
       Erisim ve odeme sureleri IS GUNU.
       Itiraz ve zimni ret sureleri TAKVIM GUNU.

Cevabın şekli ve "cevap tarihi"

4982 m.12: "Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler. Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir." Yönetmelik m.18 iki kritik ekleme yapar. Birincisi: "Başvurunun cevaplandığı tarih, kurum veya kuruluşun cevap yazısı üzerindeki tarihtir." İkincisi: "Kamu görevlilerinin ihmali veya kusurlu davranışları nedeniyle, Kanunda belirtilen süreler içinde başvurunun cevaplandırılmaması, kurum ve kuruluşların cevap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz." Süre geçti diye dosya kapanmaz; kurumun borcu devam eder.

Hiç cevap gelmezse: zımnî ret ve 60 gün

Yönetmelik m.24/2: "20 nci maddede belirtilen süreler içinde, kurum ve kuruluşlar tarafından başvuru sahibine olumlu veya olumsuz herhangi bir cevap verilmemesi halinde başvuru, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10 uncu maddesi uyarınca altmış günün geçmesiyle reddedilmiş sayılır." Bu hâlde Kurula itiraz süresi, ret tebliğinden değil, "dava açma süresinin başladığı tarihten itibaren on beş gün" olarak işler (Yön. m.24/3). Ret ve zımnî ret sonrası izlenecek adımların tamamını bilgi edinme talebi reddedildiğinde ne yapılacağını anlattığımız yazıda adım adım verdik.

Kimler başvurabilir

4982 m.4/1 tek cümledir: "Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir." Gazeteci için ayrı bir rejim, ayrıcalık veya hızlandırılmış süre yoktur; basın mensubu da "herkes" kapsamında genel usule tabidir. Başvuru sahibi tanımı gerçek ve tüzel kişileri kapsar (m.3/b), yani yayın kuruluşunuz tüzel kişi olarak da başvurabilir. Yabancılar için m.4/2 üç kümülatif şart getirir: "Türkiye'de ikamet eden yabancılar ile Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde, bu Kanun hükümlerinden yararlanırlar." Yönetmelik m.5/2 buna iki ek getirir: "Bu kapsamdaki başvurular Türkçe olarak yapılır. Karşılıklılık ilkesi kapsamında bulunan ülkeler Dışişleri Bakanlığınca Resmi Gazetede ilan edilir." Yabancı muhabirin İngilizce dilekçesi bu nedenle işleme konulmayabilir.

Hangi kurumlar kapsamda

4982 m.2: "Bu Kanun; kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır." 6495 sayılı Kanunla eklenen üçüncü fıkra, Anayasa Mahkemesinin 4/12/2014 tarihli E.2013/114, K.2014/184 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Yönetmelik m.2 kapsamı sayarak somutlaştırır: "merkezi idare kapsamındaki kamu idareleri ile bunların bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşlarının, köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik veya şirketlerinin, T.C. Merkez Bankası ve üniversiteler de dahil olmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz olarak enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır."

• Bakanlıklar, bağlı/ilgili/ilişkili kuruluşlar, düzenleyici ve denetleyici kurumlar.
• Belediyeler, il özel idareleri ve belediye şirketleri — mahalli idarelerin "birlik veya şirketleri" açıkça sayılmıştır. Köyler kapsam dışıdır.
• Üniversiteler ve T.C. Merkez Bankası.
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları: barolar, tabip odaları, ticaret ve sanayi odaları gibi yapılar.
• Kurumlarda başvuruyu alacak birim zorunludur: "basın ve halkla ilişkilerle görevli birimlerinde ... bilgi edinme birimleri oluşturulur" (Yön. m.8).

Başvurunun şekil şartları

4982 m.6/1: başvuru, "başvuru sahibinin adı ve soyadı, imzası, oturma yeri veya iş adresini, başvuru sahibi tüzel kişi ise tüzel kişinin unvanı ve adresi ile yetkili kişinin imzasını ve yetki belgesini içeren dilekçe ile" istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kuruma yapılır. Aynı madde elektronik ortamda veya diğer iletişim araçlarıyla başvuruya da izin verir. m.6/2: "Dilekçede, istenen bilgi veya belgeler açıkça belirtilir."

• Yönetmelik m.9/3 daha ayrıntılı ister: bilgi veya belgeler "açık ve ayrıntılı olarak" belirtilir; ayrıca "istenen bilgi veya belgenin konusu, varsa tarihi, sayısı ve kurum veya kuruluşun hangi biriminden istendiği" yazılır.
• E-posta ile başvuruda gerçek kişi için ad-soyad, adres ve T.C. kimlik numarası ile EK-1 formunun doldurulması zorunludur (Yön. m.10/2). Tüzel kişi için EK-2, yetkilinin T.C. kimlik numarası ve yetki belgesi gerekir (m.10/3).
• 5070 sayılı Kanun kapsamında elektronik imza ile gönderilen başvurularda T.C. kimlik numarası aranmaz (Yön. m.10/4).
• Faks başvurusunda da T.C. kimlik numarası belirtilir; faksla cevap isteniyorsa cevap faks numarası dilekçede yazılır (Yön. m.10/son).
• Formların daktilo veya bilgisayar çıktısı olması şartı yoktur, ancak "okunaklı ve anlaşılır" olmalıdır (Yön. m.9/6).
• "Başka bir kanun uyarınca yapıldığı belirtilmeyen başvurular, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yapılmış sayılır" (Yön. m.9/5) — dilekçenizde 3071 sayılı Dilekçe Kanununa atıf yapmayın.

Kopyalanabilir başvuru dilekçesi şablonu

Aşağıdaki şablon, Yönetmelik m.9 ve m.10'daki zorunlu unsurlar ile Yönetmelik ekindeki EK-1 formunun alanlarına göre hazırlanmıştır. Formun kendisini kurumun internet sayfasından da indirebilirsiniz; Yönetmelik m.6/son uyarınca EK-1 ve EK-2 formları ile bilgi edinme biriminin e-posta adresi kurumların internet sayfalarında yayımlanır.

BILGI EDINME BASVURUSU
(4982 s.K. m.6 - Uygulama Yonetmeligi m.9-10 ve EK-1)

.......................................... BAKANLIGINA / BASKANLIGINA /
.......................................... BELEDIYE BASKANLIGINA
                         (Bilgi Edinme Birimi)

Basvuru sahibinin adi ve soyadi :
Oturma yeri veya is adresi      :
T.C. Kimlik No                  : (elektronik ortamda basvuruda ZORUNLU)
Elektronik posta adresi         : (elektronik ortamda basvuruda ZORUNLU)
Telefon                         :
Cevabi hangi yolla almak istiyorum : [ ] Yazili   [X] Elektronik

ISTENEN BILGI VEYA BELGELER
(Yon. m.9/3: konu, varsa tarih, sayi ve hangi birimden istendigi acikca yazilir)

1) Konu   : ......................................................
   Tarih  : ../../....        Sayi : ..................
   Birim  : ......................................................

2) Konu   : ......................................................
   Tarih  : ../../....        Sayi : ..................
   Birim  : ......................................................

4982 sayili Bilgi Edinme Hakki Kanunu geregince istedigim bilgi veya belgeler
yukarida belirtilmistir. Geregini arz ederim.

TALEBE ILISKIN NOTLAR
- Talebim, kurumunuzun elinde bulunan veya gorevi geregi bulunmasi gereken
  MEVCUT bilgi ve belgelere iliskindir; ayri veya ozel bir calisma, arastirma,
  inceleme ya da analiz sonucu uretilecek bir bilgi talep edilmemektedir
  (4982 m.7).
- Istenen belgede gizlilik dereceli veya aciklanmasi yasaklanan kisimlar
  bulunuyorsa, bunlar cikarilarak kalan kismin tarafima verilmesini ve
  ayirma gerekcesinin yazili olarak bildirilmesini talep ederim (4982 m.9).
- Belgelerin ELEKTRONIK KOPYA olarak e-posta ile gonderilmesini tercih
  ediyorum (Yon. m.19/1).
- Erisim maliyeti dogacaksa, ilk on sayfanin kopyasinin postalama maliyeti
  dahil ucretsiz oldugu gozetilerek (Yon. m.22/1) maliyet tutari ve odemenin
  nereye yapilacagi tarafima bildirilsin.
- Talebin 4982 m.11/1'deki uc halden birine girmesi nedeniyle sure
  uzatilacaksa, uzatma ve gerekcesinin 15 IS GUNLUK sure dolmadan YAZILI
  olarak bildirilmesini talep ederim.

Tarih : ../../....
Imza  :

(Elden veriyorsaniz Yon. m.14/1 uyarinca tarih ve sayiyi gosteren MAKBUZ
 isteyin; e-posta ile gonderiyorsaniz gonderi kaydini saklayin.)

Kurum hangi başvuruyu hiç işleme koymaz

• Yönetmelik m.9 veya m.10'daki zorunlu unsurları içermeyen dilekçe ve formlar "işleme konulmaz ve durum başvuru sahibine bildirilir" (Yön. m.14/3).
• "Gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu sonradan anlaşılan" başvurular, o tarihte "hiç başvuru yapılmamış sayılarak" işleme konulmaz; "Gerçeğe aykırı ad ve soyadla yapılan başvurular işleme konulmaz" (Yön. m.14/4 ve m.14/6). Takma adla bilgi edinme başvurusu yapmak dosyayı tümüyle geçersizleştirir.
• "Daha önce cevaplandığı halde aynı kişiler tarafından yapılan tekrar mahiyetindeki başvurular ile soyut ve genel nitelikteki başvurular işleme konulmaz" (Yön. m.18/son).
• Kurumca yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi ve belgeler başvuruya konu olamaz; ancak kurum "ne şekilde, ne zaman ve nerede" yayımlandığını bildirmek zorundadır (4982 m.8; Yön. m.13).
• "Ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden" bilgi ve "tekemmül etmemiş bir işleme" ilişkin talepler olumsuz cevaplanabilir (4982 m.7/2; Yön. m.12/2).
• Belli bir tarihte açıklanacağı önceden duyurulmuş, erken açıklanması kamu yararını zedeleyecek bilgiler o tarihten önce verilmez (Yön. m.12/3).

Gazeteci için operasyonel notlar

• Tek dilekçede birden fazla kuruma dokunan bir talep yazmayın. "Birden fazla kurumu ilgilendirme" hâli süreyi 30 iş gününe çıkarır (4982 m.11/1). Aynı konuyu üç kuruma üç ayrı dilekçeyle sorarsanız üç ayrı 15 iş günlük saat paralel işler.
• Belgeyi tarih ve sayısıyla isteyin (Yön. m.9/3). "Şu konudaki tüm yazışmalar" gibi bir ifade hem soyutluk gerekçesiyle işleme konulmama, hem de Yön. m.16/2 uyarınca sürenin sıfırlanması riskini doğurur.
• Kurumun bilgi edinme biriminin e-posta adresini kurumsal internet sayfasından teyit edin. Genel iletişim adresine gönderilen bir form için süre başlamaz (Yön. m.10/5).
• Dilekçeye ayırma talebini (4982 m.9) baştan yazın. Böylece kurum "belgede gizli bilgi var" diyerek tümden ret veremeden önce kısmi erişim talebiniz dosyada durur.
• Cevap yazısının üzerindeki tarihi not edin; cevap tarihi budur (Yön. m.18/4). Tebliğ tarihiniz ise 15 günlük itiraz süresinin başlangıcıdır.
• 4982 m.5/2 çoğu zaman atlanan bir üstünlük kuralıdır: "Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." Kurum kendi teşkilat kanunundaki bir gizlilik hükmüne dayanıp ret verdiyse bu fıkrayı itirazınıza mutlaka koyun.
• Kurumların yıllık bilgi edinme istatistikleri 4982 m.30 uyarınca her yıl Şubat sonuna kadar Kurula, Kurulun genel raporu Nisan sonuna kadar TBMM'ye gider ve takip eden iki ay içinde kamuoyuna açıklanır — bu raporlar başlı başına haber kaynağıdır.

Bilgi edinme başvurusunun en sık takıldığı yer, istenen belgenin gerçekten istisna kapsamında olup olmadığıdır; 4982 m.15-28 arasındaki sınırların tamamını ve kısmi erişim kuralını bilgi edinme kapsamı dışındaki bilgiler yazımızda madde madde tabloladık. Mevzuatın resmî metinlerine nereden ulaşacağınızı basın mevzuatı kaynakları rehberimizde, buradaki teknik terimlerin karşılıklarını ise basın mevzuatı sözlüğünde bulabilirsiniz.