"Basın-yayın meslek kuruluşu" mevzuatta tanımlı bir kavramdır ve basın kartı rejiminde somut yetkileri vardır.
Tanım
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 4. maddesi tanımlar: basın-yayın meslek kuruluşu, medya kuruluşu çalışanlarının, sahiplerinin, tüzel kişi temsilcilerinin veya yönetim kurulu başkanlarının bir araya gelerek oluşturdukları dernekleri, vakıfları, sendikaları ve bunların oluşturdukları üst kuruluşları ifade eder.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Kimler kurar | Medya kuruluşu çalışanları, sahipleri, tüzel kişi temsilcileri veya yönetim kurulu başkanları |
| Hangi biçimde | Dernek, vakıf, sendika |
| Üst kuruluş | Bunların oluşturdukları üst kuruluşlar da tanıma dâhil |
Birinci Rol: Komisyon Üyesi Belirlemek
Yönetmeliğin 30. maddesi, Basın Kartı Komisyonu'nun on dokuz üyesinin bir kısmının meslek kuruluşlarınca belirleneceğini düzenler:
| Bent | Kim belirler | Üye |
|---|---|---|
| b | Süreli yayın organlarının sahip ve/veya çalışanlarınca kurulan meslek kuruluşlarından basın kartı sahibi en fazla üyesi bulunan | 1 |
| c | İstanbul, Ankara ve İzmir'de en fazla basın kartı sahibi üyesi olan meslek kuruluşlarınca birer üye + bu iller dışındaki illerde kurulu meslek kuruluşlarından en fazla üyesi bulunanca bir üye | 4 |
| d | Ulusal düzeyde yayın yapan radyo ve/veya televizyonların yönetim kurulu başkanları ve/veya gazeteci çalışanlarınca kurulmuş meslek kuruluşlarından en fazla üyesi bulunan | 1 |
| f | İşçi sendikası şeklinde faaliyet gösteren sendikalardan basın kartı sahibi üyesi en fazla olan sendika | 2 |
30. maddenin ikinci fıkrası üyelerde nitelik arar: (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerine göre belirlenecek üyelerin en az beş yıldır basın kartı taşımakta olan meslek mensupları arasından seçilmesi esastır.
Üçüncü fıkra bir istikrar kuralı getirir: üyelerin görev süresince temsil ettikleri kuruluşların üye sayılarında meydana gelebilecek değişiklikler dikkate alınmaz.
İkinci Rol: Bilgi Kaynağı
29. maddeye göre Başkanlık, basın kartı başvurusunda bulunanlar hakkında basın-yayın meslek kuruluşlarından bilgi ve belge isteyebilir. Listede valilikler, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü, vergi daireleri, Sosyal Güvenlik Kurumu, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ve Basın İlan Kurumu da yer alır.
Üçüncü Rol: Basın Kartı Alabilmek
Yönetmeliğin 7. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi: medya alanında faaliyet göstermeleri şartıyla, sendikalar ile kamu yararına faaliyette bulunduğu tespit edilen dernek ve vakıfların yöneticilerine basın kartı verilebilir.
Ayrıntısını dernek ve sendika yöneticileri yazısında ele aldık.
Dördüncü Rol: 5953'teki Bildirim
5953 sayılı Kanun'un 9. maddesi de meslek kuruluşlarına rol verir: mukavelenin yapılışı işveren tarafından, feshi fesheden tarafça on beş gün içinde beyanname ile Bölge Çalışma Müdürlüğüne, mülkiye amirliğine ve gazeteci üye ise sendikasına, değilse en fazla üyesi bulunan meslekî teşekküle bildirilir.
Sendika Hakkının Kaynağı
5953'ün sendikaya ilişkin 22. maddesi mülgadır (15/7/1963 - 274/33 md.). Konu genel sendika mevzuatına devredilmiştir; gazetecinin sendika hakkı Anayasa m.51 ve genel sendika mevzuatından doğar. Ayrıntısını sendika hakkı yazısında ele aldık.
Sonuç
Basın-yayın meslek kuruluşu, medya kuruluşu çalışanlarının, sahiplerinin, tüzel kişi temsilcilerinin veya yönetim kurulu başkanlarının kurduğu dernek, vakıf ve sendikalar ile bunların üst kuruluşlarıdır. Basın Kartı Komisyonu'na sekiz üye belirler, Başkanlığın bilgi kaynakları arasındadır, yöneticileri şartla basın kartı alabilir ve 5953 m.9 bildirimlerinin muhatabıdır.