Sosyal Ağ Sağlayıcı Yükümlülükleri Kimi Kapsar?

Tanım: sosyal ağ sağlayıcı kimdir?

5651 sayılı Kanun, Madde 2/1-(s) (birebir)

s) (Ek:29/7/2020-7253/1 md.) Sosyal ağ sağlayıcı: Sosyal etkileşim
   amacıyla kullanıcıların internet ortamında metin, görüntü, ses,
   konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya
   paylaşmalarına imkân sağlayan gerçek veya tüzel kişileri,

Tanım iki unsurdan oluşur. Birincisi amaç unsuru: hizmetin "sosyal etkileşim amacıyla" sunulması. İkincisi fonksiyon unsuru: kullanıcıların içerik oluşturması, görüntülemesi veya paylaşması. Kanun bu iki unsuru birlikte arar; sadece kullanıcıların yazı yazabildiği bir alan bulunması, hizmetin amacını sosyal etkileşime çevirmez.

Eşikler: yükümlülüklerin çoğu bir sayıya bağlıdır

Ek m.4'ün en belirleyici özelliği, yükümlülüklerin Türkiye'den günlük erişim sayısına bağlanmış olmasıdır. Bu eşiklerin altında kalan bir sosyal ağ sağlayıcı, maddenin ağır yükümlülüklerinin büyük kısmına tabi değildir.

Türkiye temsilcisi atama — Ek m.4/1

Türkiye'den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı; Kurum, Erişim Sağlayıcıları Birliği, adli veya idari makamlarca gönderilecek tebligat, bildirim veya taleplerin gereğinin yerine getirilmesi ve kişilerin başvurularının cevaplandırılması için yetkili en az bir kişiyi Türkiye'de temsilci olarak belirler ve bu kişinin iletişim bilgilerine kolayca görülebilecek ve doğrudan erişilebilecek şekilde internet sitesinde yer verir. Temsilcinin kimlik ve iletişim bilgileri Kuruma bildirilir.

7418 ile eklenen kayıtlar şunlardır: temsilcinin gerçek kişi olması hâlinde bu kişinin Türkiye'de mukim ve Türk vatandaşı olması zorunludur. Türkiye'den günlük erişimin on milyondan fazla olması hâlinde ise belirlenen temsilci, sosyal ağ sağlayıcının sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla teknik, idari, hukuki ve mali yönden tam yetkili ve sorumlu olur; tüzel kişi ise doğrudan sosyal ağ sağlayıcı tarafından sermaye şirketi şeklinde kurulan bir şube olması zorunludur.

Kademeli yaptırım merdiveni — Ek m.4/2

Temsilci belirleme ve bildirme yükümlülüğü yerine getirilmezse Kanun, tek seferlik bir ceza değil, basamak basamak ağırlaşan bir merdiven öngörür. Rakamlar ve süreler doğrudan kanun metnindendir:

EK MADDE 4/2 — YAPTIRIM MERDİVENİ (5651 metninden)

0. Kurum tarafından BİLDİRİM yapılır.

1. Bildirimden itibaren 30 GÜN içinde yükümlülük yerine
   getirilmezse ......................... 10.000.000 TL idari para cezası

2. Cezanın tebliğinden itibaren 30 GÜN içinde hâlâ yerine
   getirilmezse ..................... +30.000.000 TL idari para cezası

3. İkinci cezanın tebliğinden itibaren 30 GÜN içinde hâlâ yerine
   getirilmezse ....... REKLAM YASAĞI (Türkiye'de mukim vergi
   mükellefi gerçek ve tüzel kişiler yeni reklam veremez; yeni
   sözleşme kurulamaz, para transferi yapılamaz)

4. Reklam yasağı kararından itibaren 3 AY içinde hâlâ yerine
   getirilmezse ....... Başkan, internet trafiği bant genişliğinin
   YÜZDE ELLİ oranında daraltılması için sulh ceza hâkimliğine
   başvurabilir

5. Hâkim kararının uygulanmasından itibaren 30 GÜN içinde hâlâ
   yerine getirilmezse ... Başkan, bant genişliğinin YÜZDE DOKSAN
   ORANINA KADAR daraltılması için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir
   (hâkim, yüzde elliden düşük olmamak kaydıyla daha düşük bir oran
   belirleyebilir)

KARARLARIN UYGULANMASI: bildirimden itibaren derhâl ve en geç
DÖRT SAAT içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilir.

GERİ DÖNÜŞ: Temsilci belirleme ve bildirme yükümlülüğü yerine
getirilirse; verilen idari para cezalarının DÖRTTE BİRİ tahsil
edilir, reklam yasağı kaldırılır ve hâkim kararları kendiliğinden
hükümsüz kalır.

Merdivenin her basamağına karşı Başkan tarafından 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebileceği de aynı fıkrada düzenlenmiştir.

Başvurulara 48 saat içinde cevap — Ek m.4/3

Türkiye'den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı, 9 uncu ve 9/A maddeleri kapsamındaki içeriklere yönelik olarak kişiler tarafından yapılacak başvurulara, başvurudan itibaren en geç kırk sekiz saat içinde olumlu ya da olumsuz cevap vermekle yükümlüdür. Olumsuz cevaplar gerekçeli olarak verilir. Bu fıkradaki yükümlülüğü yerine getirmeyen sosyal ağ sağlayıcıya Ek m.4/8 uyarınca beş milyon Türk lirası idari para cezası verilir.

Altı aylık raporlama ve şeffaflık — Ek m.4/4

Türkiye'den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı; kendisine bildirilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararlarının uygulanmasına ve üçüncü fıkra kapsamındaki başvurulara ilişkin istatistiksel ve kategorik bilgileri içeren Türkçe hazırlanmış raporları altı aylık dönemlerle Kuruma bildirir. Üçüncü fıkra kapsamındaki başvurulara ilişkin rapor, kişisel verilerden arındırılmak suretiyle sosyal ağ sağlayıcının kendi internet sitesinde de yayınlanır.

• Raporlar; başlık etiketleri, öne çıkarılan veya erişimi azaltılan içeriklere ilişkin algoritmalara, reklam politikalarına ve şeffaflık politikalarına ilişkin bilgileri de içerir (7418 ile eklenen cümleler).
• Sosyal ağ sağlayıcı hesap verebilirlik ilkesine uygun hareket etmek ve Kurumun istediği tüm bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür.
• Kullanıcılara eşit ve tarafsız davranma yükümlülüğü vardır; alınan tedbirler raporda yer alır.
• Kullanıcılara öneri sunarken hangi parametrelerin kullanıldığı internet sitesinde açık, anlaşılır ve kolaylıkla ulaşılabilir şekilde yayımlanır.
• Reklamlara ilişkin içerik, reklam veren, reklam süresi, hedef kitle ve ulaşılan kişi sayısı gibi bilgileri içeren bir REKLAM KÜTÜPHANESİ oluşturulup internet sitesi üzerinden yayımlanır.
• Bu fıkradaki yükümlülüğü yerine getirmeyene Ek m.4/8 uyarınca on milyon Türk lirası idari para cezası verilir.

Veri lokalizasyonu — Ek m.4/6

Fıkranın metni kısadır ve bir sonuç değil, bir çaba yükümlülüğü kurar: "Türkiye'den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı, Türkiye'deki kullanıcıların verilerini Türkiye'de barındırma yönünde gerekli tedbirleri alır." Kanun burada bir süre veya teknik standart öngörmemiştir. Bu fıkranın ihlali, Ek m.4/20 uyarınca bir önceki takvim yılındaki küresel cironun yüzde üçüne kadar idari para cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır.

Diğer kritik fıkralar

• Ek m.4/5: TCK m.103, m.217/A (halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma), m.302, m.309-316 ve m.328-337 kapsamındaki suçlara konu içerikleri oluşturan veya yayan faillere ulaşmak için gerekli bilgiler, savcı veya mahkeme talebi üzerine Türkiye'deki temsilci tarafından adli mercilere verilir. Verilmezse, yurt dışı kaynaklı sağlayıcının bant genişliğinin yüzde doksan oranında daraltılması talebiyle Ankara Sulh Ceza Hâkimliğine başvurulabilir.
• Ek m.4/7: Sosyal ağ sağlayıcı, çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alır.
• Ek m.4/10: Başkan tarafından verilen kaldırma/engelleme kararının gereği yerine getirilmezse, altı aya kadar reklam yasağı kararı verilebilir; karar Resmî Gazete'de yayımlanır. Ardından bant genişliği yüzde elli, otuz gün içinde yerine getirilmezse yüzde doksan oranına kadar daraltılabilir.
• Ek m.4/12: Reklam yasağına aykırı davranan Türkiye'de mukim vergi mükellefi gerçek ve tüzel kişilere on bin Türk lirasından yüz bin Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanabilir.
• Ek m.4/14: Hukuka aykırılığı hâkim veya mahkeme kararıyla tespit edilen içerik bildirildiği hâlde YİRMİ DÖRT SAAT içinde çıkarmayan veya erişimi engellemeyen sosyal ağ sağlayıcı, doğan zararların tazmininden sorumludur; bunun için içerik sağlayıcıya dava açılması şartı aranmaz.
• Ek m.4/15: Başlık etiketleri ve öne çıkarılan içerikler için etkin başvuru mekanizması kurulur; bildirilen hukuka aykırı içerik derhal ve en geç DÖRT SAAT içinde kaldırılmazsa sosyal ağ sağlayıcı içerikten doğrudan sorumludur.
• Ek m.4/16: Kişilerin can ve mal güvenliğini tehlikeye sokan içerikler ve bunları oluşturana ilişkin bilgiler, gecikmesinde sakınca bulunması hâlinde yetkili kolluk birimleriyle paylaşılır.
• Ek m.4/17: Sosyal ağ sağlayıcının yükümlülükleri, içerik veya yer sağlayıcısı olmasından doğan sorumluluk ve yükümlülüklerini ORTADAN KALDIRMAZ.
• Ek m.4/18: Kurum kurumsal yapı, bilişim sistemleri, algoritmalar, veri işleme mekanizmaları ve ticari tutumlar dâhil her türlü açıklamayı talep edebilir; sosyal ağ sağlayıcı bunları en geç ÜÇ AY içinde vermekle yükümlüdür ve Kurum bütün tesislerde yerinde inceleme yapabilir.
• Ek m.4/19: Kamu güvenliğini ve kamu sağlığını etkileyen olağanüstü durumlara ilişkin kriz planı oluşturulur ve Kuruma bildirilir.

Para cezaları — kanun metnindeki tutarlar

Asıl soru: bir haber sitesi sosyal ağ sağlayıcı sayılır mı?

Kanun bu soruyu açıkça cevaplamaz. Elimizde yalnızca m.2/1-s tanımı ve Ek m.4'teki eşikler vardır. Karşılaştırma için şu ölçek farkını akılda tutun: sıradan bir yer sağlayıcı için 5651 m.5/6'daki idari para cezası 100.000 – 1.000.000 TL, tanıtıcı bilgi eksikliği için m.3/2'deki ceza 2.000 – 50.000 TL'dir; Ek m.4'ün rakamları bunlardan bir ila iki büyüklük mertebesi yüksektir ve rejimin muhatabı büyük ölçekli platformlardır. Değerlendirme şu üç ölçüt üzerinden yapılır:

• AMAÇ UNSURU — Hizmet "sosyal etkileşim amacıyla" mı sunuluyor? Bir haber sitesinin asli amacı haber sunmaktır. Yorum bölümü bulunması, hizmetin amacını sosyal etkileşime çevirmez.
• FONKSİYON UNSURU — Kullanıcılar metin, görüntü, ses, konum gibi içerikleri oluşturabiliyor, görüntüleyebiliyor veya paylaşabiliyor mu? Yorum alanı bu fonksiyonun sınırlı bir biçimidir; profil, takip, kullanıcı akışı, mesajlaşma ve forum gibi yapılar eklendikçe tartışma güçlenir.
• EŞİK UNSURU — Ek m.4'teki yükümlülüklerin neredeyse tamamı Türkiye'den günlük erişimin bir milyondan fazla olmasına, temsilci yükümlülüğü ayrıca yurt dışı kaynaklı olmaya bağlıdır. Eşiğin altında kalan bir yayın, sıfat tartışılsa bile maddenin ağır yükümlülüklerinin muhatabı olmaz.

Sonuç olarak: tipik bir yurt içi haber sitesi, amaç unsurunu taşımadığı ve eşikleri karşılamadığı için bu rejimin dışında kalır. Ancak bu bir kanun hükmü değil, tanımdan çıkan bir değerlendirmedir — Kanun bu ayrımı açıkça yapmamıştır ve nitelendirme Kurum uygulaması ile yargı kararlarına bırakılmıştır. Bir yayın kuruluşu, haber sitesinin yanında ayrı bir sosyal etkileşim platformu işletiyorsa değerlendirme o platform bakımından ayrıca yapılır.

7578 ile eklenen Ek madde 5 haber sitelerini kapsıyor mu?

Hayır. 7578 sayılı Kanunun 23 üncü maddesiyle eklenen Ek madde 5, oyun platformlarına ilişkindir ve haber sitelerini kapsamaz. Aynı Kanunun 21 inci maddesiyle 5651 m.2'ye eklenen (ş), (t), (u) ve (ü) bentleri de bu alanı tanımlar: "Oyun", "Oyun dağıtıcı", "Oyun geliştirici" ve "Oyun platformu". Bu tanımlar hâlihazırda kanun metnindedir; Ek madde 5'in kendisi ise 1/11/2026'da yürürlüğe girecektir. 7578'in Ek m.4'te yaptığı değişiklikler ise sosyal ağ sağlayıcılara ilişkindir — bu yazıdaki eşikler, süreler ve tutarlar 1/11/2026'dan sonra farklılaşabilir ve o tarihten sonra Ek m.4'e dayanan her değerlendirme yeniden yapılmalıdır.

Pratik: haber sitesi işletmecisi ne yapmalı?

• Sitenizin fiilen hangi işlevleri sunduğunu yazılı olarak kayda geçirin: yalnızca yorum mu var, yoksa kullanıcı profili, takip, mesajlaşma, kullanıcı akışı, medya yükleme gibi sosyal etkileşim özellikleri de mi var?
• Türkiye'den günlük erişim rakamlarınızı ölçülebilir biçimde tutun. Eşiğin nasıl hesaplanacağı Kurum tarafından belirlenir (Ek m.4/21), ancak kendi ölçümünüzü belgelemiş olmak savunmanızı güçlendirir.
• Asıl yükümlülüklerinizi ihmal etmeyin: 5651 m.3/1 tanıtıcı bilgi, m.5/2 haberdar edilince kaldırma, m.5/3 trafik bilgisi saklama. Bunlar eşikten bağımsız olarak sizi bağlar.
• Kaldırma ve engelleme kararlarının nasıl geldiğini ve 4 saatlik uygulama süresinin nasıl işlediğini bilin; süreci kaldırma talebi geldiğinde ne yapılacağını anlattığımız yazıda adım adım verdik.
• Tüm başlıkları tek listede görmek için internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesini kullanın.

SOSYAL AĞ SAĞLAYICI SIFATI — ÖZ DEĞERLENDİRME NOTU

Yayın adı            : ____________________
Değerlendirme tarihi : ____________________

A. AMAÇ UNSURU (m.2/1-s)
   [ ] Hizmetin sunuluş amacı haber/bilgi sunmaktır
   [ ] Hizmet sosyal etkileşim amacıyla sunulmaktadır

B. FONKSİYON UNSURU (m.2/1-s)
   [ ] Okur yorumu var
   [ ] Kullanıcı profili / hesap sayfası var
   [ ] Kullanıcılar arası takip / arkadaşlık var
   [ ] Kullanıcılar arası özel mesajlaşma var
   [ ] Kullanıcı içerik akışı (feed) var
   [ ] Kullanıcıların görüntü/ses/konum paylaşımı var
   [ ] Forum / tartışma bölümü var

C. EŞİK UNSURU (Ek m.4)
   Kaynak                : [ ] yurt içi   [ ] yurt dışı
   Türkiye'den günlük erişim (kendi ölçümü) : ____________
   [ ] 1.000.000'un altında
   [ ] 1.000.000 - 10.000.000 arası
   [ ] 10.000.000'un üzerinde
   Ölçüm yöntemi ve kaynağı : ____________________
   NOT: Ölçüm usul ve esaslarını Ek m.4/21 uyarınca Kurum belirler.

D. SONUÇ
   [ ] Sıfat tartışmalı değil, eşik de aşılmıyor
   [ ] Sıfat tartışmalı, eşik aşılmıyor
   [ ] Eşik aşılıyor — hukuki görüş alınmalı

E. HER HÂLDE GEÇERLİ YÜKÜMLÜLÜKLER
   [ ] m.3/1 tanıtıcı bilgiler güncel
   [ ] m.5/2 bildirim üzerine kaldırma akışı kurulu
   [ ] m.5/3 trafik bilgisi (IP, port, zaman) saklanıyor