Bu sorunun cevabı için önce 5953 sayılı Kanun'un kendi metnine bakmak gerekiyor, çünkü kanunun "Sendika" başlıklı bir maddesi var — ama artık yürürlükte değil.
22. Madde Mülga
Kanunun resmî metninde madde şöyle görünür:
Sendika: Madde 22 — (Mülga: 15/7/1963 - 274/33 md.)
Yani 5953'ün sendikaya ilişkin özel hükmü, 274 sayılı Sendikalar Kanunu'nun 33. maddesiyle 1963'te yürürlükten kaldırılmıştır.
Aynı Dönemde Kaldırılan Bir Madde Daha
22. madde yalnız değildir. Hemen ardından gelen madde de aynı mantıkla kaldırılmıştır:
| Madde | Başlık | Durum |
|---|---|---|
| m.22 | Sendika | Mülga — 15/7/1963, 274 sayılı Kanun m.33 |
| m.23 | Sosyal sigorta | Mülga — 17/7/1964, 506 sayılı Kanun m.141 |
İki madde de özel düzenleme olmaktan çıkıp genel kanunlara devredilmiştir: sendika sendika mevzuatına, sosyal sigorta sosyal güvenlik mevzuatına.
Anayasal Dayanak
Sendika kurma ve üye olma hakkı Anayasa'nın 51. maddesinde düzenlenmiştir. Gazeteci için ayrıca 28. maddedeki basın hürriyeti güvencesi de vardır; bu ikisi ayrı ama birbirini destekleyen güvencelerdir. Bu iki güvence birlikte, gazetecinin örgütlenme hakkını anayasal düzeyde korur.
5953'te Sendikaya Yapılan Tek Atıf: Bildirim
Kanunda sendikadan söz eden bir hüküm hâlâ yürürlüktedir. 9. maddeye göre mukavelenin yapılışı işveren tarafından, feshi ise fesheden tarafça on beş gün içinde beyanname ile şu üç yere bildirilir:
- Bölge Çalışma Müdürlüğü
- Mülkiye amirliği
- Gazeteci üye ise sendikasına — değilse en fazla üyesi bulunan meslekî teşekküle
Aynı maddeye göre mülkiye amirleri bu beyannamelerin birer örneğini, gazetecinin kıdeminin tespitine esas olmak üzere ilgili kuruma gönderir. Yani bildirim, kıdem kaydının tutulduğu zincirin ilk halkasıdır. Ayrıntısını bildirim yazısında ele aldık.
Kazanılmış Haklar Geriye Götürülemez
25. madde şunu söyler: bu Kanunun uygulanması neticesi olarak işverene terettüp eden vecibeler, gazetecilerin ücret ve sair haklarının daha aşağı hadlere indirilmesine sebep tutulamaz. 30. maddeye göre bu hükme aykırı hareket eden işverene idarî para cezası verilir.
Bu madde toplu pazarlıkla kazanılmış hakların korunması bakımından da dayanak oluşturur; kanunun getirdiği yükler bahane edilerek mevcut haklar aşağı çekilemez.
Sonuç
5953'ün sendikaya ilişkin 22. maddesi 1963'te mülga edilmiştir; konu genel sendika mevzuatına devredilmiştir. Gazetecinin sendika hakkı Anayasa m.51 ve genel sendika mevzuatından doğar. 5953'ün sendikaya ilişkin yürürlükteki tek hükmü, 9. maddedeki sözleşme ve fesih bildirimidir.