İnternet Haber Sitesi Yasal Uyum Kontrol Listesi

Bu yazı neyi kapsıyor, neyi kapsamıyor?

Kapsam iki kanunla sınırlıdır: 5187 sayılı Basın Kanunu ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun. Bir haber sitesinin bu iki kanundan doğan kurumsal yükümlülüklerini ele alıyoruz.

Bu ayrım pratikte şöyle görünür: bir haberiniz hakkında erişim engeli kararı verildiğinde bu karar 5651’den doğar; ama o kararın sonucunda düzeltme ve cevap metnini nasıl yayımlayacağınız 5187 m.14’ten doğar. İki rejim iç içe işler, aynı rejim değildir.

İnternet haber sitesi nedir (m.2/m)?

7418 ile eklenen m.2/m tanımı şudur: “İnternet haber sitesi: İnternet ortamında, belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve işletilen süreli yayını” ifade eder.

Tanımın dört unsuru var: internet ortamında olmak, belirli aralıklarla yayımlamak, içeriğin haber veya yorum niteliği taşıması ve sitenin bu amaçla kurulup işletilmiş olması. Aynı düzenlemeyle m.2/c’deki “süreli yayın” tanımına da internet haber siteleri eklenmiştir; bu nedenle kanunun süreli yayınlar için öngördüğü tüm hükümler siteniz için de geçerlidir.

Görsel ve işitsel içerik de tanımın içindedir. Aynı şekilde m.2/ı’daki eser sahibi tanımına 7418 ile “görsel veya işitsel içerikleri kaydeden veya düzenleyen” eklenmiştir; video ve ses içeriği üreten ekip üyeleriniz de eser sahibi sayılır.

1. Beyanname (m.7 – m.8)

Süreli yayın olarak sitenizin çıkarılması için, yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına beyanname verilmesi gerekir (m.7/1). Beyannamede yayının adı ve mahiyeti, yayım aralığı, yönetim yeri, sahibin, varsa temsilcinin ve sorumlu müdürün ad ve adresleri, yayın türü ve elektronik tebligat adresi bulunur (m.7/2).

Eksik ya da gerçeğe aykırı beyanname hâlinde internet haber siteleri için yayım durdurma uygulanmaz; başsavcılık internet haber sitesi vasfının kazanılmadığının tespiti için asliye ceza mahkemesine başvurur ve başvurunun kabulü hâlinde resmî ilan ve reklam ile çalışanların basın kartına ilişkin hakları ortadan kalkar (m.8). Beyannamenin nasıl doldurulacağını, hangi belgelerin ekleneceğini ve süreç akışını süreli yayın beyannamesi örneği ve doldurma rehberinde ayrıntılı anlattık.

2. Künye ve tarih damgası (m.4)

m.4/3 uyarınca iş yeri adresi, ticari unvan, elektronik posta adresi, iletişim telefonu, elektronik tebligat adresi ile yer sağlayıcının adı ve adresi, kullanıcıların ana sayfadan doğrudan ulaşabileceği şekilde ve “iletişim” başlığı altında bulundurulur. m.4/2 gereği yönetim yeri, sahip, varsa temsilci, sorumlu müdür ve yayın türü de gösterilir. m.4/4 ise her içerikte ilk yayım tarihi ile sonraki güncelleme tarihlerinin, her erişildiğinde değişmeyecek şekilde içeriğin üzerinde belirtilmesini emreder.

Kopyalanabilir künye sayfası şablonunu, HTML bloğunu ve haber sayfası tarih damgası örneğini internet haber sitesi künye şablonunda bulabilirsiniz. İhlalin yaptırımı m.15’tir ve muhatap sorumlu müdür ile sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilidir.

3. İçerik saklama: iki yıllık muhafaza (m.10)

7418 sayılı Kanunun 6. maddesiyle m.10’a eklenen fıkra şudur: “İnternet haber sitesinde yayınlanan içerikler, gerektiğinde talep eden Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edilmek üzere doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış şekilde iki yıl süre ile muhafaza edilir.” Aynı maddeye eklenen ikinci fıkra ise şöyledir: “Yargı mercileri tarafından yayının soruşturma ve kovuşturma konusu olduğunun internet haber sitesine yazılı olarak bildirilmesi hâlinde, bu işlemlerin sonuçlandığının bildirilmesine kadar soruşturma ve kovuşturma konusu yayın kaydının saklanması zorunludur.”

Bu, listedeki en teknik yükümlülüktür. Kanun sadece “sakla” demiyor; saklamanın doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış olmasını istiyor. Yani arşiviniz, içeriğin yayımlandığı andaki hâlini sonradan değiştirilmediği gösterilebilecek biçimde tutmalıdır. Bir haberi silmeniz, yayından kaldırmanız veya güncellemeniz saklama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz — kaldırılan sürüm de iki yıl boyunca muhafaza edilmesi gereken içeriktir.

Altyapı tarafında ne gerekir?

• Sürüm kaydı: bir haberin ilk yayımlanan hâli ve sonraki her sürümü ayrı kayıt olarak tutulur; üzerine yazılmaz
• Bütünlük kanıtı: her sürüm için özet (hash) değeri hesaplanır ve sürümden ayrı bir yerde saklanır
• Değişmezlik: arşiv kayıtları uygulama hesabıyla silinemeyecek/değiştirilemeyecek bir depoda tutulur
• Zaman bilgisi: yayım ve güncelleme anları sunucu saatiyle, saat dilimiyle birlikte kaydedilir
• Ek dosyalar: haberin görselleri, videoları ve ses dosyaları da içeriğin parçasıdır; metinle birlikte arşivlenir
• Silinen içerik: yayından kaldırılan haber, arşivden değil yalnızca yayından çıkarılır
• Erişim kaydı: arşive kimin, ne zaman eriştiği loglanır — teslim talebine cevap verirken zincir bütünlüğünü gösterir
• Teslim biçimi: başsavcılık talebine karşılık verilecek dışa aktarma (metin + medya + tarih + özet değeri) önceden hazırlanır
• Yedekleme: iki yıllık saklama süresi boyunca arşivin yedeği ayrı ortamda tutulur

İÇERİK SAKLAMA POLİTİKASI — asgari kayıt şeması (5187 m.10)

icerik_arsiv
  icerik_id            : haberin kalıcı kimliği
  surum_no             : 1, 2, 3 ... (ilk yayım = 1)
  surum_tipi           : ilk_yayim | guncelleme | yayindan_kaldirma
  baslik               : o sürümdeki başlık
  govde                : o sürümdeki tam metin
  yazar                : eser sahibi (m.2/ı)
  url                  : yayımlandığı adres
  yayim_zamani         : ISO 8601, saat dilimi ile
  kayit_zamani         : arşive yazılma anı
  ozet_degeri          : govde + medya listesi üzerinden hesaplanan hash
  medya_listesi        : görsel / video / ses dosyalarının kimlikleri ve hash'leri
  kaldirilma_zamani    : yayından çıkarıldıysa
  yargi_bildirimi      : yok | var (varsa dosya no ve bildirim tarihi)

SAKLAMA KURALLARI
  * Kayıtlar UPDATE edilmez, yalnızca yeni sürüm INSERT edilir.
  * Silme işlemi 2 yıl dolmadan çalışmaz; yargi_bildirimi = var ise
    işlem sonuçlandığı bildirilene kadar HİÇ çalışmaz.
  * Otomatik temizleme görevleri arşiv tablosunu kapsam dışında bırakır.

İkinci fıkra süreyi askıya alır. Yargı mercii, yayının soruşturma veya kovuşturma konusu olduğunu size yazılı olarak bildirdiğinde, iki yıllık süre dolsa bile o yayının kaydını işlemlerin sonuçlandığı bildirilene kadar saklamak zorundasınız. Bu nedenle arşiv şemanızda bir “yargı bildirimi” bayrağı bulunmalı ve otomatik silme görevleri bu bayrağı kontrol etmelidir. Kayıtlarınızı barındıran sunucu ve depolama tarafında da bu sürelere uygun bir yedekleme planı kurulmalıdır.

Yaptırım m.17’dedir: “10 uncu maddeye göre teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen basımcı ile teslim ve muhafaza yükümlülüğünü yerine getirmeyen internet haber sitesi sorumlu müdürü … ağır para cezasıyla cezalandırılır.” Muhatap doğrudan sorumlu müdürdür.

4. Cevap ve düzeltme (m.14)

Zarar gören kişi, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde suç unsuru içermeyen bir düzeltme ve cevap yazısı gönderir. 7418 ile eklenen cümle internet haber siteleri için ayrı bir süre koyar: sorumlu müdür bu yazıyı, hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, URL bağlantısı sağlanmak suretiyle, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlamak zorundadır.

Gazetelerde bu süre günlük yayınlarda üç gündür; internet haber sitesinde bir gün. Pratik sonuç: düzeltme talebini alacak e-posta kutusunun günlük takip edilmesi ve yayın akışında bir gün içinde yayıma girebilecek bir süreç bulunması gerekir. Tatil ve hafta sonu bu süreyi durdurmaz.

İkinci özel hâl şudur: yayın hakkında verilen erişimin engellenmesi ve/veya içeriğin çıkarılması kararının uygulanması ya da internet haber sitesi tarafından içeriğin kendiliğinden çıkarılması durumunda, düzeltme ve cevap metni ilgili yayının yapıldığı sitede ilk yirmi dört saati ana sayfada olmak üzere bir hafta süreyle yayımlanır. Yani haberi kendiniz kaldırmış olmanız düzeltme yükümlülüğünü bitirmez, aksine metnin ana sayfada yayımlanması sonucunu doğurur.

Yayımlamazsanız veya m.14/1’e aykırı yayımlarsanız, talep sahibi on beş gün içinde bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğine başvurabilir; hâkim istemi üç gün içinde duruşma yapmaksızın karara bağlar ve karara karşı acele itiraz yolu açıktır. Kesinleşmiş hâkim kararına uymamanın yaptırımı m.18’dedir; ayrıca hâkim, masrafları yayın sahibinden karşılanmak üzere metnin iki internet haber sitesi ile tirajı yüz binin üzerindeki iki gazetede ilan şeklinde yayımlanmasına karar verir. Talebin biçimi ve süre hesabı için cevap ve düzeltme metni dilekçe örneğine bakın.

5. Cezai sorumluluk zinciri (m.11)

m.11/1: “Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suç yayım anında oluşur.” Suçun oluştuğu an içeriğin yayımlandığı andır. m.11/2 uyarınca kural olarak eser sahibi sorumludur.

m.11/3 zinciri kurar: süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması, yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması, yurt dışında olması nedeniyle Türkiye’de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hâllerinde sorumlu müdür ile yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili sorumlu olur. Eser, sorumlu müdürün ve bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlanmışsa sorumluluk yayımlatana aittir.

6. Hukuki sorumluluk (m.13)

m.13/1: basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddi ve manevi zararlardan, süreli yayınlarda eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi müştereken ve müteselsilen sorumludur. Cezai sorumluluktan farkı budur: tazminatta zincir değil, birlikte sorumluluk vardır.

m.13/2 kapsamı genişletir: hüküm, yayın sahibi, marka veya lisans sahibi, kiralayan, işleten veya herhangi bir sıfatla yayımlayan, yayımcı gibi hareket eden gerçek veya tüzel kişiler hakkında da uygulanır. Tüzel kişi şirketse anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde en üst yönetici şirketle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

m.13/3 devir hâlini düzenler: zararı doğuran fiilin işlenmesinden sonra yayının devredilmesi, başka bir yayınla birleştirilmesi veya sahibinin değişmesi hâlinde devralan, birleşen ve yayın sahibi gibi hareket edenler ile anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde üst yönetici de birlikte sorumludur. Bir haber sitesi satın alıyorsanız, satın alma öncesi yayımlanmış içeriklerden doğacak tazminat sorumluluğu sizi de bağlar; devir görüşmelerinde arşiv taraması yapın.

7. Haber kaynağını koruma hakkı (m.12)

m.12: “Süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz.” Bu bir yükümlülük değil, hakkınızdır — ve internet haber siteleri süreli yayın sayıldığı için siz de bu hakkın sahibisiniz.

Hakkın teknik bir yüzü de vardır: m.10 gereği arşivlemek zorunda olduğunuz şey yayınlanan içeriklerdir, muhabirin kaynak yazışmaları değil. Arşiv sisteminizi tasarlarken bu iki veri kümesini birbirinden ayırın; yayımlanmamış kaynak trafiğini yayın arşiviyle aynı depoya karıştırmayın.

8. Dava açma süresi (m.26)

m.26/1 bir muhakeme şartı koyar: basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen ya da bu Kanunda öngörülen diğer suçlarla ilgili ceza davalarının, günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri yönünden dört ay, diğer basılmış eserler yönünden altı ay içinde açılması zorunludur.

m.26/2 başlangıcı belirler: bu süreler basılmış eserler için başsavcılığa teslim edildiği tarihten, internet haber siteleri için habere ilişkin suç ihbarının yapıldığı tarihten başlar. Bu süreler Türk Ceza Kanununun dava zamanaşımına ilişkin maddesindeki süreleri aşamaz. Sitenizle ilgili bir suç ihbarından haberdar olduğunuzda dört aylık saatin işlemeye başladığını bilin.

9. 5953 uyumu: yazılı sözleşme ve sigortalı çalışma

5953 sayılı Kanunun kapsamını belirleyen m.1, 7418 ile internet haber sitelerini de içerecek biçimde değiştirilmiştir. Bu, haber sitenizde fikir ve sanat işi gören çalışanların gazeteci sayılması, dolayısıyla iş ilişkisinin 4857 sayılı İş Kanunu yerine 5953 rejimine tabi olması sonucunu doğurur.

5953 m.4 yazılı sözleşmeyi koşulsuz zorunlu kılar ve sözleşmede işin nev’i, ücret miktarı ve gazetecinin kıdeminin gösterilmesini arar; iş nev’i ve ücret değişikliğinin de sözleşmeye işlenmesi mecburidir. Yazılı sözleşme yapılmamasının idari para cezası m.26/a’da düzenlenmiştir. Sözleşme metnini ve zorunlu maddeleri 5953 uyumlu gazeteci iş sözleşmesi şablonunda ele aldık.

5953 uyumu basın kartına da bağlanır. 5187 Ek m.3/f, basın kartı başvurusunda 5953’e uygun sözleşme yapmış olmayı ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışmayı şart koşar. Yani kadronuzun basın kartı alabilmesi, sözleşmelerinizin 5953 rejimine uygunluğuna bağlıdır. Kadro sayısının kontenjana etkisi için basın kartı kontenjan hesaplamasına bakın.

Buradaki bağlantıyı gözden kaçırmayın: m.8 uyarınca vasıf tespiti kararı verilirse çalışanların basın kartına ilişkin hakları zaten ortadan kalkar. Beyanname uyumu, künye uyumu ve personel uyumu ayrı ayrı işleyen değil, birbirine bağlı halkalardır.

10. Geçiş hükmü (Geçici m.4)

7418 ile eklenen Geçici m.4/1, maddenin yürürlüğünden önce faaliyet gösteren internet haber sitelerine kanundaki yükümlülükleri yerine getirmek için üç ay süre tanımıştı. Bu süre 2022 sonunda dolmuştur; bugün için ertelenmiş bir yükümlülük yoktur. Geçici m.4/2 ise daha önce usulünce verilmiş basın kartlarının, Ek m.3’teki şartları taşımaları kaydıyla geçerliliğini koruduğunu belirtir.

İşaretlenebilir uyum kontrol listesi

Aşağıdaki listeyi yayın kurulunuzla birlikte tek tek işaretleyin. Her maddenin sonunda dayanak madde numarası vardır.

• Beyanname, yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına verildi ve alındı belgesi saklanıyor — 5187 m.7
• Beyannamede elektronik tebligat adresi gösterildi — m.7/2
• Sorumlu müdür atandı ve m.5/2’deki altı şart belgeyle doğrulandı — m.5
• Yayın sahibi tüzel kişi ise temsilci belirlendi ve onun için de m.5/2 şartları arandı — m.6/2
• Beyanname içeriğindeki değişiklikleri iki hafta içinde bildirecek iç süreç tanımlı — m.8/2
• Ana sayfadan doğrudan ulaşılan “İletişim” sayfası var — m.4/3
• Künyede iş yeri adresi, ticari unvan, e-posta, telefon, elektronik tebligat adresi ve yer sağlayıcının adı ile adresi yazılı — m.4/3
• Künyede yönetim yeri, sahip, varsa temsilci, sorumlu müdür ve yayın türü yazılı — m.4/2
• Her içerikte ilk yayım tarihi ve güncelleme tarihleri, sayfa yenilendiğinde değişmeyecek şekilde içeriğin üzerinde gösteriliyor — m.4/4
• Yayımlanan tüm içerikler doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış şekilde iki yıl saklanıyor — m.10
• Yayından kaldırılan ve güncellenen sürümler de arşivde tutuluyor, üzerine yazılmıyor — m.10
• Başsavcılık talebi hâlinde teslim edilecek dışa aktarma biçimi hazır — m.10
• Yargı mercii yazılı bildirimi hâlinde ilgili yayın kaydını süresiz saklayacak bayrak ve süreç var — m.10
• Düzeltme ve cevap yazılarının ulaşacağı adres künyede yazılı ve günlük takip ediliyor — m.4/3, m.14
• Düzeltme ve cevap metni bir gün içinde, URL bağlantısı sağlanarak, aynı punto ve şekilde yayımlanabiliyor — m.14/1
• İçerik çıkarma veya erişim engeli hâlinde metnin ilk 24 saat ana sayfada, bir hafta süreyle yayımlanacağı biliniyor — m.14/1
• Eser sahibi imzası politikası belirlendi; sorumluluk zinciri ekibe anlatıldı — m.11
• Anonim şirkette yönetim kurulu başkanının, diğer şirketlerde en üst yöneticinin müteselsil sorumluluğu biliniyor — m.13/2
• Site devri veya birleşme hâlinde geçmiş içerikten doğan sorumluluk değerlendirildi — m.13/3
• Haber kaynağı yazışmaları, yayın arşivinden ayrı tutuluyor — m.10, m.12
• Suç ihbarı hâlinde dört aylık dava açma süresinin işlediği biliniyor — m.26
• Fikir ve sanat işi gören tüm çalışanlarla 5953’e uygun yazılı sözleşme yapıldı — 5953 m.4
• Basın kartı başvuracak çalışanların 5953 kapsamında ara vermeden çalışması takip ediliyor — 5187 Ek m.3/f
• 5651 sayılı Kanun ve TCK kapsamındaki yükümlülükler için ayrıca hukuki destek alınıyor — kapsam dışı mevzuat

Bu listedeki kalemlerin bir bölümü tek seferlik (beyanname, künye kurulumu), bir bölümü ise sürekli işleyen süreçtir (içerik saklama, düzeltme yayımı, sözleşme yenileme). Sürekli işleyenleri takvime bağlayın; en sık karşılaşılan uyumsuzluk, bir kez kurulmuş ama sonra güncellenmemiş künye ve arşivden doğar.