Olay yerinde çalışan bir gazetecinin konumu tek bir maddede yazmaz; birkaç güvencenin birleşiminden çıkar.
Birinci Güvence: Basın Hürriyeti
5187 sayılı Kanun'un 3. maddesi: basın hürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.
Maddenin ikinci fıkrası sınırlama sebeplerini sayar: basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlâkının, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir.
İkinci Güvence: Basın Araçları
Anayasa'nın 30. maddesi güçlü bir koruma getirir: kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları, suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz.
Üçüncü Güvence: Haber Kaynağı
5187'nin 12. maddesi: süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz.
Anayasa'nın 22. maddesi de tamamlayıcıdır: haberleşme hürriyeti esastır ve haberleşmenin gizliliğine ancak usulüne göre verilmiş hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emriyle dokunulabilir; bu karar yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur ve kırk sekiz saat içinde onaylanmazsa kendiliğinden kalkar.
Dördüncü Güvence: Engellemenin Suç Olması
5187'nin 22. maddesi iki fiili cezalandırır:
| Fiil | Ceza |
|---|---|
| Kanuna uygun basılmış eserleri, yayımını veya dağıtımını veya satışını önlemek amacıyla tahrip etmek veya bozmak | Bir yıla kadar hapis ve ağır para cezası |
| Kanunun aradığı şartlara uyulmasına rağmen süreli ve süresiz yayınların basılmasını, yayımını, dağıtımını veya satışını şiddet veya tehditle engellemek | İki yıla kadar hapis |
Her iki hükümde de "fiili daha ağır bir suç teşkil etmediği takdirde" kaydı vardır.
Basın Kartının Rolü
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 5. maddesi kartı tanımlar: Başkanlıkça verilen ve tüm resmi ve özel kuruluşlar tarafından kabul edilecek resmî nitelikte bir kimlik belgesidir.
44. maddeye göre basın kartı sahiplerine talepleri hâlinde basın trafik kartı verilebilir; sağlayacağı kolaylıklar Başkanlık ve İçişleri Bakanlığınca birlikte tespit edilir.
Yayın Tarafındaki Sınırlar
Olay yerinde toplanan görüntü ve bilginin yayımında ayrı kurallar devreye girer:
- Kimliğin açıklanmaması — 5187 m.21, belirli hâllerde mağdurların ve on sekiz yaşından küçük suç faili veya mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak yayınları cezalandırır.
- Özendirme yasağı — 5187 m.20, cinsel saldırı, cinayet ve intihar olayları hakkında haber vermenin sınırlarını aşan ve okuyucuyu bu tür fiillere özendirebilecek nitelikteki yazı ve resimleri cezalandırır.
- Cevap ve düzeltme — 5187 m.14; internet haber sitelerinde süre bir gündür.
Çocukların görüntülenmesini çocuk görüntüsü yazısında ele aldık.
Duruşma ve Kapalı Oturum Ayrı Bir Alan
Adliye içindeki kayıt ve yayın sınırları ayrı hükümlere tabidir; duruşmada kayıt ve kapalı duruşma yazılarında ele aldık.
Sonuç
Basın mensubunun olay yerindeki konumu, 5187 m.3'teki bilgi edinme hakkı, Anayasa m.30'daki basın araçları koruması, 5187 m.12'deki haber kaynağı güvencesi ve m.22'deki engelleme suçundan oluşan bir çerçeveyle korunur. Toplantı ve gösterilere özgü hükümler 2911 sayılı Kanun'dadır ve bu yazının kaynak setinde yer almaz; somut olayda o Kanunun metnini ve avukat görüşünü esas alın.