Deepfake İçerik Yayımlamanın Sonucu Nedir?

TCK'da deepfake'e özgü hüküm yok

Kanunun tam metni üzerinde yapılan taramada “sentetik” kelimesinin geçtiği tek yer m.188 ve dipnotlarıdır ve orada uyuşturucu madde türlerini (sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid) anlatır; görüntü veya ses üretimiyle ilgisi yoktur.

Kanunda üretilmiş görüntüye açıkça değinen tek ibare, m.226/3'teki “temsili çocuk görüntüleri”dir. Bu ibare 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kanunun 30 uncu maddesiyle eklenmiştir ve yalnızca çocuk müstehcenliğiyle sınırlıdır. Genel bir “üretilmiş içerik” kavramı yoktur.

Uygulanabilecek genel hükümler

TCK m.217/A — halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma

13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle eklenen madde iki fıkradan oluşur. Birebir metin: “(1) Sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. (2) Fail, suçu gerçek kimliğini gizleyerek veya bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlemesi hâlinde, birinci fıkraya göre verilen ceza yarı oranında artırılır.”

Suçun oluşması için üç unsur birlikte aranır ve bunlar dar yorumlanmalıdır:

• Saik: “sırf” halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak. Haber verme saikiyle hareket eden gazeteci bu unsuru taşımaz.
• Konu: bilginin ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığı ile ilgili ve gerçeğe aykırı olması. Her yanlış bilgi bu kapsamda değildir.
• Yayma biçimi: yayımın kamu barışını bozmaya elverişli olması ve alenen yapılması.

Maddenin anayasal denetimi konusunda sık yanlış bilgi dolaşır. Anayasa Mahkemesi, m.217/A'nın iptali istemini 8'e karşı 6 oyla reddetmiştir (E.2022/129, K.2023/189, 8/11/2023). Yani madde yürürlüktedir ve uygulanmaktadır. Bu bilgi, “o madde iptal edilmişti” varsayımıyla yayın yapan redaksiyonlar için doğrudan risk oluşturur.

Bağlantılı hüküm TCK m.218'dir: “Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır. Ancak, haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.” İkinci cümle, gazetecinin metne dayalı ilk savunma hattıdır ve doğrudan kanun metnindedir.

Hakaret: TCK m.125

m.125/1: “Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden … veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.” m.125/2, fiilin “mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle” işlenmesini aynı cezaya bağlar — bir deepfake video tam olarak bu tanımın içindedir.

Burada yaygın bir yanlış bilgiyi düzeltmek gerekir: m.125'in kendi metninde basın ve yayın yoluyla işlemeye özgü ayrı bir ağırlaştırıcı fıkra bulunmamaktadır. Metinde yalnızca m.125/4'teki aleniyet artırımı vardır: “Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.” m.218'deki basın-yayın artırımı ise Kamu Barışına Karşı Suçlar bölümüne aittir ve hakareti kapsamaz. Basın yoluyla hakarette ağırlaştırma, metin gereği aleniyet üzerinden kurulur.

Tamamlayıcı maddeler: m.126'ya göre mağdurun ismi açıkça belirtilmese veya isnat üstü kapalı geçiştirilse bile teşhis edilebilirlik varsa suç oluşur. m.127'ye göre isnadın ispatı ancak isnat olunan fiilin doğruluğunun anlaşılmasında kamu yararı bulunması veya şikâyetçinin ispata razı olması hâlinde kabul edilir. m.131/1 uyarınca kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç, hakaret suçu şikâyete bağlıdır.

Özel hayat ve kişisel veriler: m.132-137

m.132 haberleşmenin gizliliğini düzenler: haberleşme içeriklerini hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır (f.2) ve f.3'ün ek cümlesi kritiktir — “İfşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur.” m.133 ise aleni olmayan konuşmaların dinlenmesi ve kaydını düzenler; f.3 uyarınca bu yolla elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır ve aynı fıkra basın yayın yoluyla yayımı da açıkça aynı cezaya bağlar. Kaydı gazeteci yapmasa bile yayımlamak fıkranın kapsamındadır.

m.134, deepfake bakımından merkez hükümdür. f.1: özel hayatın gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır; “Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.” f.2: “Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İfşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur.”

m.135 kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetmeyi (bir yıldan üç yıla kadar hapis; özel nitelikli verilerde ceza yarı oranında artırılır), m.136 ise kişisel verileri “hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren” kişiyi iki yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırır — bir kişinin yüz veya ses verisinin deepfake üretiminde kullanılıp yayılması bu iki maddeye temas eder. Üç usul hükmü sonucu belirler: m.137/1-b uyarınca suçun “belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanmak” suretiyle işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır; m.139/1'e göre m.132, m.133 ve m.134 şikâyete bağlıdır, buna karşılık m.135, m.136 ve m.138 re'sen soruşturulur; m.140 uyarınca bu suçlar dolayısıyla tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur — yayın kuruluşunun tüzel kişiliği de risk altındadır.

Müstehcenlik: TCK m.226

m.226/2 doğrudan basın-yayın fıkrasıdır: “Müstehcen görüntü, yazı veya sözleri basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

m.226/3, üretilmiş içeriğe açıkça değinen tek fıkradır: müstehcen ürünlerin üretiminde “çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri” kullanan kişi beş yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır; bu ürünleri ülkeye sokan, çoğaltan, satışa arz eden, nakleden, depolayan, bulunduran ya da başkalarının kullanımına sunan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

m.226/5 ise üçüncü ve dördüncü fıkralardaki ürünlerin içeriğini basın ve yayın yolu ile yayınlayan veya yayınlanmasına aracılık eden kişiyi altı yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırır. m.226/7'deki bilimsel ve sanatsal eser istisnası ise açıkça üçüncü fıkrayı kapsam dışında bırakır. Cinsel içerikli sahte görüntü söz konusu olduğunda, haber değeri argümanının işlemeyeceği tek alan budur.

İftira: TCK m.267

m.267/1, “yetkili makamlara ihbar veya şikayette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği halde” bir kimseye hukuka aykırı fiil isnat eden kişiyi bir yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırır. Deepfake bağlantısı ikinci fıkradadır: “Fiilin maddî eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması halinde, ceza yarı oranında artırılır.” Sahte bir görüntü veya ses kaydı bu tanıma girer. m.267/9 ayrıca yayıncı için doğrudan sonuç doğurur: “Basın ve yayın yoluyla işlenen iftira suçundan dolayı verilen mahkûmiyet kararı, aynı veya eşdeğerde basın ve yayın organıyla ilan olunur. İlan masrafı, hükümlüden tahsil edilir.”

5651 boyutu: içeriğin kaldırılması ve erişim engelleme

Önemli bir güncelleme: 5651 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi bütünüyle iptal edilmiştir. Kanun metnindeki kayıt birebir şöyledir: “MADDE 9- (Değişik: 6/2/2014-6518/93 md.) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)”. Kanun sonundaki tabloya göre iptalin yürürlüğü, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonrasıdır: 10/10/2024. Kişilik hakkı ihlali gerekçesiyle sulh ceza hâkimliğine başvurma yolunu düzenleyen bu maddeye dayanan eski uygulama artık geçerli değildir.

Ayakta kalan mekanizmalar şunlardır. m.8, katalog suçlar bakımından içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilmesini düzenler; katalogda TCK m.226 (müstehcenlik) ve m.103/1 (çocukların cinsel istismarı) yer alır. Karar soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir ve kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar.

m.8/A, “yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması” sebeplerine bağlı olarak hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Başkan tarafından içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilmesini düzenler.

m.9/A ise özel hayatın gizliliği nedeniyle işleyen hızlı yoldur: ihlal iddiasında bulunan kişi Kuruma doğrudan başvurur; istekte “hakkın ihlaline neden olan yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgilere” yer verilir; Başkan talebi derhâl Birliğe bildirir ve erişim sağlayıcılar tedbir talebini “derhâl, en geç dört saat içinde” yerine getirir. Engelleme, ilgili yayın, kısım, bölüm, resim veya video ile ilgili olarak URL şeklinde uygulanır. Bir deepfake içerik, dört saat içinde erişime kapatılabilir.

Size bir kaldırma talebi ulaştığında izlenecek adımlar için kaldırma talebi geldiğinde ne yapılacağına, arşivdeki eski içerikler için ise unutulma hakkının nasıl kullanıldığına bakın.

Yayıncı sorumluluğu: 5187 m.11 ve m.13

Bir deepfake'i haber diye yayımlayan sitenin sorumluluğu, 5187 sayılı Basın Kanununun iki maddesinden doğar. m.11/1: “Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suç yayım anında oluşur.” (“veya internet haber siteleri” ibaresi 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle eklenmiştir.) Devamında suç sorumluluğu eser sahibine, eser sahibinin belli olmaması veya yargılanamaması gibi hâllerde ise sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkiliye geçer.

m.13/1 ise hukukî sorumluluğu düzenler: “Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan dolayı süreli yayınlarda, eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi … müştereken ve müteselsilen sorumludur.” Yani içeriği kimin ürettiğinden bağımsız olarak yayın sahibi tazminattan birlikte sorumludur; bir deepfake'i doğrulamadan yayımlamanın malî sonucu buradadır.

İçeriğin yapay zekâ üretimi olması bu zinciri değiştirmez; sorumluluk yine insanlara ve tüzel kişiye bağlanır. Bu meselenin ayrıntısı için yapay zekâ ile yazılan haberden kimin sorumlu olduğuna ve görsel tarafı için yapay zekâ ile üretilen görselin haberde kullanımına bakın.

Redaksiyon için doğrulama kontrol listesi

Aşağıdaki liste kanuni bir zorunluluk değildir; mevzuatta zorunlu tutulmuş bir doğrulama prosedürü bulunmamaktadır. Teknik ve editoryal bir öneridir. Buna karşılık uygulanan bir doğrulama akışının kayıt altına alınması, m.218'deki “haber verme sınırlarını aşmayan” savunmasını ve m.13 kapsamındaki kusur tartışmasını somutlaştırır. Bu akışı sitenizin genel uyum denetimiyle birlikte kurmak için internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesini kullanın.

DEEPFAKE ŞÜPHESİ — REDAKSİYON DOĞRULAMA KONTROL LİSTESİ
(Teknik ve editoryal öneridir; mevzuatta zorunlu tutulmuş bir
doğrulama prosedürü YOKTUR.)

1. KAYNAK
   [ ] Görüntüyü/sesi ilk yayımlayan hesap kim? Hesap yaşı ve geçmişi
   [ ] Doğrudan kaynaktan mı, üçüncü elden mi geldi?
   [ ] Gönderenle iletişim kuruldu mu, yazışma kayıt altına alındı mı?

2. DOSYA
   [ ] Ham dosya istendi mi? (ekran kaydı değil, orijinal)
   [ ] Meta veri incelendi mi? (oluşturma tarihi, cihaz, yazılım)
   [ ] Yeniden sıkıştırma, kırpma veya yeniden kodlama izleri

3. GÖRÜNTÜ
   [ ] Yüz sınırlarında bulanıklık, ten tonu kayması
   [ ] Göz kırpma ritmi; diş, kulak, el detayları
   [ ] Saç kenarları, gözlük ve takıda süreklilik hataları
   [ ] Baş hareketinde boyun ve omuz bağlantısı

4. SES
   [ ] Nefes alma ve duraklamalar doğal mı?
   [ ] Ortam gürültüsü konuşmayla uyumlu mu?
   [ ] Dudak hareketi ile ses senkron mu?

5. BAĞLAM
   [ ] Kişi o tarihte orada mıydı? Bağımsız kaynak var mı?
   [ ] Aynı olayın başka açıdan görüntüsü bulunuyor mu?
   [ ] Hava, ışık, tabela, kıyafet, arka plan tutarlı mı?

6. KİŞİYE SORMA
   [ ] Görüntüdeki kişiye veya kuruma soruldu mu?
   [ ] Makul yanıt süresi tanındı mı? Yanıt habere eklendi mi?

7. YAYIN KARARI
   [ ] Doğrulanamıyorsa YAYIMLAMA.
   [ ] Haber değeri varsa, içerik gösterilmeden "iddia" olarak
       aktarılabilir mi?
   [ ] Cinsel içerikli materyal ise HİÇBİR KOŞULDA gösterilmez
       (TCK m.226/2, /3, /5).
   [ ] Karar veren editörün adı ve gerekçesi kayda geçti mi?

8. YAYIN SONRASI
   [ ] Yanlış çıkarsa düzeltme akışı hazır mı?
   [ ] Kaldırma talebi geldiğinde işleyecek prosedür tanımlı mı?
       (5651 m.9/A: erişim sağlayıcılar en geç 4 saatte uygular)
   [ ] Yayın anının arşiv kaydı alındı mı?
       (5187 m.11: suç YAYIM ANINDA oluşur)