Yapay Zekâ ile Yazılan Haberden Kim Sorumlu?

Kısa cevap

Yapay zekâ kullanılsa da yayımlanan içerikten doğan cezai ve hukuki sorumluluk, kanunun saydığı gerçek ve tüzel kişilerde kalır: eser sahibi, sorumlu müdür, sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili, yayın sahibi ve tüzel kişi temsilcisi. Kullanılan aracın adı, sürümü veya ne kadar "otonom" çalıştığı bu zinciri değiştirmez.

• Cezai sorumluluk: 5187 m.11 — eser sahibi; şartları varsa sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili.
• Hukuki sorumluluk: 5187 m.13 — eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi müştereken ve müteselsilen.
• Eser sahibi tanımı: 5187 m.2 (ı) bendi — içeriği yazan, çeviren, resmi ya da karikatürü yapan, görsel veya işitsel içerikleri kaydeden veya düzenleyen kişi.
• Sorumlu müdür şartları: 5187 m.5 — yaş, yerleşim yeri, öğrenim durumu gibi yalnızca bir insan için anlamlı şartlar.
• Kapsam: 7418 sayılı Kanun değişikliğinden sonra internet haber siteleri de bu kanunun kapsamındadır.

Kanun kimi kapsıyor: internet haber sitesi ve eser sahibi tanımı

13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanun'la 5187'nin tanımlar maddesine internet haber sitesi eklendi ve süreli yayın tanımı genişletildi. Aynı değişiklikle eser sahibi tanımı da görsel ve işitsel içerikleri kapsayacak biçimde güncellendi.

Madde 2 – Tanımlar (ilgili bentler)

ı) Eser sahibi: Süreli veya süresiz yayının içeriğini oluşturan yazıyı
   veya haberi yazanı, çevireni veya resmi ya da karikatürü yapanı,
   görsel veya işitsel içerikleri kaydeden veya düzenleyeni,

m) (Ek:13/10/2022-7418/2 md.) İnternet haber sitesi: İnternet
   ortamında, belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı,
   görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve
   işletilen süreli yayını,

ifade eder.

Tanımın diline dikkat edin: "yazanı", "çevireni", "yapanı", "kaydeden veya düzenleyeni". Kanun burada bir fiil ve o fiili işleyen bir fail arar. Bir metin üretim aracını çalıştıran, çıktısını seçen, düzenleyen ve yayına hazırlayan kişi bu tanıma girer. Aracın kendisi ise kanunun saydığı sıfatlardan hiçbirini taşıyamaz.

Cezai sorumluluk — 5187 m.11 (madde metni)

Cezai sorumluluk

Madde 11- Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen
suç yayım anında oluşur.

Süreli yayınlar ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser
sahibi sorumludur.

Süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında
ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında bulunması
nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser
sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya
etki etmemesi hallerinde, sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın
yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu
yetkili sorumlu olur. Ancak bu eserin sorumlu müdürün ve sorumlu
müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlanması
halinde, bundan doğan sorumluluk yayımlatana aittir.

Süresiz yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında
ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle
Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer
bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi
hallerinde yayımcı; yayımcının belli olmaması veya basım sırasında ceza
ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle
Türkiye'de yargılanamaması hallerinde ise basımcı sorumlu olur.

Yukarıdaki hükümler, süreli yayınlar ve süresiz yayınlar için bu
Kanunda aranan şartlara uyulmaksızın yapılan yayınlar hakkında da
uygulanır.

Maddenin kurduğu zincirin her halkası bir kişidir. Birinci sırada eser sahibi vardır. Eser sahibi belli değilse veya maddede sayılan diğer hâller varsa sorumluluk sorumlu müdüre ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkiliye geçer. Madde bu yetkiliyi de örnekleyerek sayar: yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı. Hepsi insan sıfatlarıdır. Zincirin ikinci halkasının tetikleyicisine dikkat edin: "eser sahibinin belli olmaması". Yapay zekâ ile üretilmiş, kimsenin imzasını taşımayan bir haberde tam da bu durum doğar — yani imza atmamak sorumluluğu ortadan kaldırmaz, yukarı taşır.

Hukuki sorumluluk — 5187 m.13 (madde metni)

Hukukî sorumluluk

Madde 13- Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen
fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan dolayı süreli yayınlarda,
eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi, süresiz yayınlarda
ise eser sahibi ile yayımcı, yayımcının belli olmaması halinde ise
basımcı müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Bu hüküm, süreli veya süreli olmayan yayınlarda yayın sahibi, marka veya
lisans sahibi, kiralayan, işleten veya herhangi bir sıfatla yayımlayan,
yayımcı gibi hareket eden gerçek veya tüzel kişiler hakkında da
uygulanır. Tüzel kişi şirketse, anonim şirketlerde yönetim kurulu
başkanı, diğer şirketlerde en üst yönetici, şirket ile birlikte
müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Zararı doğuran fiilin işlenmesinden sonra yayının her ne surette olursa
olsun devredilmesi, başka bir yayınla birleştirilmesi veya sahibi olan
gerçek veya tüzel kişinin herhangi bir surette değişmesi halinde, yayını
devir alan, birleşen ve her ne surette olursa olsun yayın sahibi gibi
hareket eden gerçek ve tüzel kişiler ve anonim şirketlerde yönetim
kurulu başkanı, diğer şirketlerde üst yönetici, bu fiil nedeniyle
hükmedilecek tazminattan birinci ve ikinci fıkrada sayılanlarla birlikte
müştereken ve müteselsilen sorumludur.

m.13'te cezai sorumluluktaki gibi bir sıra yoktur; sorumluluk baştan itibaren birlikte kurulur. Zarar gören kişi, eser sahibine, yayın sahibine ve varsa temsilcisine aynı anda başvurabilir ve tazminatın tamamını herhangi birinden isteyebilir. Tüzel kişi şirketse, anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde en üst yönetici şirketle birlikte müteselsilen sorumludur.

• Müteselsil sorumlulukta "metni ben yazmadım" savunması yayın sahibini kurtarmaz; kanun onu doğrudan sorumlu tutar.
• m.13 f.2 kapsamı çok geniştir: marka veya lisans sahibi, kiralayan, işleten, herhangi bir sıfatla yayımlayan ve "yayımcı gibi hareket eden" kişiler de aynı sorumluluğa girer.
• m.13 f.3 uyarınca yayın devredilse veya birleştirilse bile sorumluluk devam eder; devir alan da aynı tazminattan müteselsilen sorumlu olur.
• Sorumluluk zincirinin hiçbir yerinde "yazılım", "araç" veya "sistem" geçmez. Kanunun saydığı her sıfat bir gerçek veya tüzel kişiye aittir.

Neden bir yazılım sorumlu müdür olamaz?

Bu, yorum değil, kanunun açık sonucudur. 5187 m.5 sorumlu müdür olabilmek için şu şartları arar:

Sorumlu müdür

Madde 5- Her süreli yayının bir sorumlu müdürü bulunur. Sorumlu müdür,
birden fazla ise her birinin sorumlu olduğu bölüm belirtilir.

Sorumlu müdür olabilmek için;
a) Onsekiz yaşını bitirmiş olmak,
b) Türkiye'de yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak,
c) En az ortaöğretim veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak,
d) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak,
e) Yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak,
f) T.C. vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık koşulu aramak,
gerekir.

Yaş, yerleşim yeri, öğrenim durumu, kısıtlılık ve mahkûmiyet — bu şartların hiçbiri bir yazılım için anlam ifade etmez. Aynı şekilde m.11 f.3'ün "ceza ehliyetine sahip bulunmaması" ölçütü de yalnızca bir insan bakımından kurulabilir. Kanun sorumluluğu ceza ehliyeti olan kişiler üzerine inşa etmiştir; bu yapıya bir araç yerleştirilemez.

Sonuç: sorumluluk yayın kuruluşunda ve sorumlu müdürdedir

Bir haberin taslağını yapay zekâ üretmiş olsa bile, o metni seçen, düzenleyen ve yayına veren kişi vardır; kanunun aradığı fail budur. İmza atılmışsa eser sahibi odur (m.2/ı ve m.11 f.2). İmza yoksa eser sahibi belli olmadığı için m.11 f.3 devreye girer ve sorumluluk sorumlu müdür ile onun bağlı olduğu yetkiliye geçer. Hukuki tarafta ise m.13 zaten yayın sahibini ve varsa temsilcisini baştan sorumlu tutar. Yani yapay zekâ kullanımı sorumluluğu dağıtmaz; yayın kuruluşunda yoğunlaştırır.

Doğrulama yükümlülüğü: asıl risk burada

Üretken araçların en somut riski telif değil, gerçeğe aykırılıktır. Araç var olmayan bir açıklamayı, yanlış bir tarihi veya olmayan bir kaynağı ikna edici bir dille üretebilir. Yayımlandığı anda bu, sizin haberiniz olur ve doğruluğundan siz sorumlu olursunuz. Doğrulama, yapay zekâ kullanımıyla azalmaz; artar.

• Metindeki her isim, kurum, tarih, sayı ve alıntı birincil kaynaktan teyit edilmelidir.
• Araç tarafından üretilen kaynak ve bağlantılar tek tek açılmalı; var olmayan kaynaklar en sık görülen hatadır.
• Mevzuat atıfları resmî metinden doğrulanmalı; madde numarası ve fıkra teyit edilmelidir.
• Alıntılanan kişinin gerçekten o sözü söyleyip söylemediği kaynağından teyit edilmelidir.
• Görsel tarafında ayrı bir kontrol gerekir; bunu yapay zekâ ile üretilen görselleri ele aldığımız yazıda inceledik.
• Okur yorumları ve kullanıcı katkıları farklı bir rejime tabidir; bu ayrımı okur yorumlarından sorumluluk yazısında ele alıyoruz.

Düzeltme ve cevap riski

Gerçeğe aykırı bir yayım, 5187 m.14 kapsamında düzeltme ve cevap hakkını doğurur. Madde, süreli yayınlarda kişilerin şeref ve haysiyetini ihlal edici veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayım yapılması hâlinde, zarar gören kişinin yayım tarihinden itibaren iki ay içinde göndereceği yazının sorumlu müdür tarafından hiçbir düzeltme ve ekleme yapılmaksızın yayımlanmasını arar. İnternet haber siteleri için yayımlama süresi, yazının alındığı tarihten itibaren en geç bir gündür; metin ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, URL bağlantısı sağlanmak suretiyle, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlanır.

• Yayımlama yapılmazsa, yayım için tanınan sürenin bitiminden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
• Aykırı yayımlanırsa, yayım tarihinden itibaren 15 gün içinde aynı yol işletilir.
• Sulh ceza hâkimi istemi 3 gün içinde, duruşma yapmaksızın karara bağlar; karara karşı acele itiraz yolu açıktır.
• İçerik çıkarılmış veya erişim engellenmişse, düzeltme ve cevap metni ilgili internet haber sitesinde ilk 24 saati ana sayfada olmak üzere bir hafta süreyle yayımlanır.
• Metnin nasıl hazırlanacağını ve süreç yönetimini cevap ve düzeltme metni dilekçe örneği yazımızda ayrıntılı anlattık.

Yayın kuruluşu için iç kontrol önerileri

Kanun sorumluluğu kişilere bağladığına göre, iç düzenleme de kişileri ve adımları isimlendirmelidir. Aşağıdaki politika iskeleti, m.11 ve m.13 zincirini kurum içinde izlenebilir hâle getirir.

YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ İÇERİK ÜRETİM POLİTİKASI — İSKELET

1. KAPSAM
   1.1 Bu politika [yayın adı] internet haber sitesinde üretilen tüm
       içerikleri kapsar.
   1.2 Yapay zekâ araçları yalnızca aşağıda sayılan işlerde kullanılır:
       ( ) başlık önerisi  ( ) özetleme  ( ) çeviri taslağı
       ( ) redaksiyon      ( ) veri düzenleme
   1.3 Aşağıdaki işlerde KULLANILMAZ:
       - doğrulanmamış olay anlatımı üretmek
       - kaynak veya alıntı üretmek
       - mevzuat atfı üretmek

2. İMZA VE ESER SAHİPLİĞİ
   2.1 Her haber, 5187 m.2 (ı) anlamında bir eser sahibinin adıyla
       yayımlanır. İmzasız haber yayımlanmaz.
   2.2 İmza, metni son hâliyle onaylayan kişiye aittir.
   2.3 Yapay zekâ aracı imza yerine geçmez, kaynak olarak gösterilmez.

3. DOĞRULAMA
   3.1 Metindeki her isim/tarih/sayı/alıntı birincil kaynaktan teyit
       edilir; teyit kaydı haber dosyasına işlenir.
   3.2 Araç tarafından üretilen tüm bağlantılar açılarak doğrulanır.
   3.3 Doğrulamayı yapan kişi adı ve saati kaydedilir.

4. ONAY ZİNCİRİ (5187 m.11 zinciriyle uyumlu)
   4.1 Yazan/düzenleyen : ..........................
   4.2 Doğrulayan       : ..........................
   4.3 Editör           : ..........................
   4.4 Sorumlu müdür onayı gerektiren içerik türleri:
       ( ) kişi hakkında iddia içeren  ( ) adli haber
       ( ) sağlık  ( ) çocuk  ( ) mali piyasa

5. KAYIT
   5.1 Kullanılan araç, sürüm, istem metni ve üretim tarihi kaydedilir.
   5.2 Kayıtlar en az [süre] boyunca saklanır.

6. DÜZELTME
   6.1 Hata tespit edilirse haber güncellenir ve güncelleme notu eklenir.
   6.2 Düzeltme ve cevap talepleri sorumlu müdüre aynı gün iletilir.

Yürürlük tarihi: ......  Onaylayan: ......  İmza: ......

İçerik kaydı şablonu

HABER ÜRETİM KAYDI (yayına çıkmaz)

Haber slug'ı        : ..............................
Yayım tarihi/saati  : ..............................
İmza (eser sahibi)  : ..............................

YAPAY ZEKÂ KULLANIMI
  Kullanıldı mı?    : evet / hayır
  Araç ve sürüm     : ..............................
  Kullanım türü     : başlık / özet / çeviri / redaksiyon / diğer
  İstem (prompt)    : ..............................
  Çıktının metindeki payı: tamamı / bir bölümü / yalnızca düzenleme

DOĞRULAMA
  Birincil kaynaklar : ..............................
  Doğrulayan kişi    : ............  tarih/saat: ......
  Açılıp teyit edilen bağlantı sayısı: ......
  Mevzuat atıfları resmî metinden teyit edildi mi? evet / hayır

ONAY
  Editör            : ............  tarih/saat: ......
  Sorumlu müdür     : ............  tarih/saat: ......

GÜNCELLEME GEÇMİŞİ
  ....../....../......  değişiklik: ....................
  Güncelleme notu okura gösterildi mi? evet / hayır

Kontrol listesi

[ ] Sitede künye yayımlanıyor ve sorumlu müdür açıkça belirtiliyor
[ ] Her haberin bir imzası var (5187 m.2/ı anlamında eser sahibi)
[ ] Yapay zekâ destekli üretim politikası yazılı ve duyurulmuş
[ ] Araç, sürüm ve istem kaydı tutuluyor
[ ] Doğrulama adımı ayrı bir kişi tarafından yapılıyor ve kaydediliyor
[ ] Araç çıktısındaki bağlantılar tek tek açılıp teyit ediliyor
[ ] Mevzuat atıfları resmî metinden doğrulanıyor
[ ] Düzeltme ve cevap talebi akışı tanımlı; sorumlu müdüre aynı gün ulaşıyor
[ ] İnternet haber sitesi için bir günlük yayım süresine uyum sağlanabiliyor
[ ] Güncelleme notu mekanizması var (ne, ne zaman, neden değişti)
[ ] Yayın sahibi ve temsilci bilgileri güncel — m.13 muhatabı bunlar
[ ] Arşiv ve kayıtlar yedekli tutuluyor

Teknik tarafta ne gerekir?

Künye ve sorumlu müdür bilgisinin sitede nasıl gösterileceğini internet haber sitesi künye şablonumuzda, kanunun getirdiği diğer yükümlülükleri ise yasal uyum kontrol listemizde bulabilirsiniz. m.11 ve m.13 zinciri, kim ne zaman neyi onayladı sorusuna cevap verebilmenizi gerektirir; bunun için imza alanı zorunlu, onay zinciri kayıtlı, güncelleme geçmişi izlenebilir bir yayın sistemi şarttır. KEYDAL haber yazılımı imza, editör ve sorumlu müdür onay adımlarını, güncelleme notlarını ve üretim kayıtlarını haberle birlikte tutmanıza; düzeltme ve cevap metinlerini ilgili yayının sayfasında ve ana sayfada süreli olarak yayımlamanıza imkân verir.