5187 sayılı Basın Kanunu, bir gazetenin nerede basılacağına dair genel bir zorunluluk getirmez. Ancak basın kartı ve resmî ilan rejimleri matbaa baskısını açık şart olarak arar. Yani soru "yasal mı" değil, "hangi haklardan yararlanmak istiyorsunuz" sorusudur.
Basın Kartı Tarafı: Açık Şart
Basın Kartı Yönetmeliği'nin 15. maddesi, ilgililerine basın kartı verilebilecek gazete ve dergiler için şartları sayarken (f) bendinde şunu arar: matbaa dışındaki yöntemlerle çoğaltılmamış olması.
Aynı madde (c) bendinde bir baskı şartı daha koyar: ilân, reklam, aynı mahiyetteki resim ve benzeri hazır kalıpların ve yan boşluklar toplam alanının yüzölçümünün üçte birinden fazla olmaması ve her sayfanın yeniden dizilip tertiplenmiş olarak basılması.
Resmî İlan Tarafı: Mevkute Tanımı
Basın İlan Kurumu Genel Kurulu'nun 15 Şubat 1977 tarihli ve 67 sayılı Kararı'nın 5. maddesi mevkuteyi tanımlar. Bu tanım, 11.08.2006 tarihli ve 176 sayılı Prensip Kararı'nda aynen aktarılmıştır:
"Basın Kanunu hükümleri dairesinde çıkarılan ve Matbaalar Kanunu uyarınca beyanname veren matbaalarda basılan günlük veya günlük olmayan gazeteler ile belli aralıklarla yayınlanan dergiler, bu karara göre, mevkûte sayılır. Prova tezgâhlarında, teksir makinelerinde basılan, fotokopi makineleri ve bilgisayar yazıcılarında çoğaltılan veya ansiklopediler gibi, aralıklarla ve fasiküller hâlinde yayınlanan ve aktüalitesi olmayan her türlü matbua, adı ne olursa olsun gazete veya dergi sayılamaz."
| Baskı yöntemi | Mevkute sayılır mı? |
|---|---|
| Matbaalar Kanunu uyarınca beyanname veren matbaada baskı | Evet |
| Prova tezgâhı | Hayır |
| Teksir makinesi | Hayır |
| Fotokopi makinesi | Hayır |
| Bilgisayar yazıcısı | Hayır |
Bir İşyeri Ne Zaman Matbaa Sayılır?
176 sayılı Prensip Kararı bunu da açıklar. Bir işyerinin ve/veya tesisin matbaa sayılabilmesi için:
- 5681 sayılı Matbaalar Kanunu gereğince ilgili makama beyanname verilmiş olması
- Basımı gerçekleştirilecek eserlerin baskı öncesi hazırlıklarının yapılmasını gerektirecek makineler bulunması
- Sektörde genel kabul görmüş matbaa baskı makinesi olarak addedilen makineler bulunması
- Matbaacılıkla ilgili yardımcı makineler bulunması
Karar, beyannamenin içeriğini de belirtir: matbaada bulunan dizgi, baskı ve diğer araçların nevileri, adedi, baskı ebatları, hangi dillerde ve hangi baskı sistemi ile çalışacağının belirtilmesi, 5681 sayılı Kanun'un amir hükümlerinden biridir.
Neden Bu Kadar Katı?
176 sayılı Karar gerekçeyi açıkça yazar: Basın İlan Kurumu, kuruluş amacı doğrultusunda yerleşik kurumsallaşmış işletmeler eliyle basılan mevkutelere resmî ilan verilmesini hedeflemiştir.
İnternet Haber Sitelerinde Durum
Baskı şartı, doğası gereği basılı yayınlar içindir. İnternet haber siteleri için Basın Kartı Yönetmeliği ayrı bir madde düzenler ve orada matbaa şartı aranmaz. Haber sitesi tarafını haber sitesi sayılma yazısında ele aldık.
Sonuç
Basın Kanunu genel bir matbaa zorunluluğu getirmez; ancak Basın Kartı Yönetmeliği m.15/f matbaa dışı yöntemlerle çoğaltılmamış olmayı, BİK 67 sayılı Genel Kurul Kararı m.5 ise mevkute sayılmak için Matbaalar Kanunu uyarınca beyanname vermiş bir matbaada basılmayı şart koşar. Teksir, fotokopi ve bilgisayar yazıcısıyla çoğaltılan matbua, adı ne olursa olsun gazete veya dergi sayılmaz.