Basın mevzuatında ceza veren tek bir merci yoktur. İtiraz yolunu bulmanın ilk adımı, cezayı kimin verdiğini doğru okumaktır.
Hangi Cezayı Kim Veriyor?
| Ceza | Veren merci | Dayanak |
|---|---|---|
| Gazeteci ile yazılı iş akdi yapmamak | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü | 5953 m.26/a, m.30 |
| Kıdem veya ölüm tazminatını ödememek | Bölge müdürü | 5953 m.26, m.30 |
| Kazanılmış hakları aşağı çekmek | Bölge müdürü | 5953 m.25, m.30 |
| Derleme yükümlülüğüne uymamak | Derlemenin yapıldığı yerdeki en büyük mülki amir | 6279 m.10 |
| Yayın hizmeti ilkelerine aykırılık | Radyo ve Televizyon Üst Kurulu | 6112 |
| Ticarî iletişim geliri sınırını aşmak | Üst Kurul — her ay için idarî para cezası | 6112 m.19/1-d |
| Künye / zorunlu bilgiler ihlali | Mahkeme — adlî para cezası | 5187 m.15 |
| Teslim ve muhafaza yükümlülüğüne uymamak | Mahkeme — adlî para cezası | 5187 m.17 |
İdarî Ceza mı, Adlî Ceza mı?
| Ölçü | İdarî para cezası | Adlî para cezası |
|---|---|---|
| Kim verir | İdare — bölge müdürü, mülki amir, üst kurul | Mahkeme |
| Nasıl doğar | İdarî yaptırım kararıyla | Yargılama sonucu hükümle |
| Basındaki örnekler | 5953 m.30, 6279 m.10, 6112 cezaları | 5187 m.15, m.16, m.17, m.18, m.20, m.21, m.23, m.24 |
| Yol | Kabahatler Kanunu'ndaki başvuru yolu | Ceza muhakemesi hükümleri |
5187'deki Bir Güvence
28. madde önemli bir sınır koyar: 18 inci ve 22 nci maddelerdeki suçlar dışında bu Kanunda öngörülen suçlar için hükmedilen para cezaları hürriyeti bağlayıcı cezaya çevrilemez.
Yani künye ihlali (m.15), teslim yükümlülüğü (m.17) gibi cezalar hapse çevrilemez. İstisna iki maddedir: m.18 (düzeltme ve cevap kararlarına uymama) ve m.22 (yayımı, dağıtımı veya satışı engelleme).
RTÜK Cezalarında Kademeli Yapı
6112, yayın hizmeti ilkelerine aykırılıkta kademeli bir zincir kurar: bir yıl içinde aykırılığın tekrarı hâlinde yayınların beş güne kadar, ikinci kez tekrarı hâlinde on beş güne kadar durdurulmasına, üçüncü kez tekrarı hâlinde ise yayın lisansının iptaline karar verilir.
RTÜK cezalarına itiraz yolunu RTÜK itiraz yazısında, ceza hesabını ceza hesaplama yazısında ele aldık.
Tutarlar Neden Metindekinden Farklı?
Ceza Tebliğ Edildiğinde
- Kararı veren mercii tespit edin — idarî mi, adlî mi?
- Tebliğ tarihini kaydedin; süreler bu tarihten işler.
- Kararın dayandığı maddeyi ve fiili tam olarak okuyun.
- Aynı fiil için başka bir mevzuattan ayrıca yaptırım doğup doğmadığına bakın — basın mevzuatında bu sıktır.
- Bir avukata başvurun; süreler kısa olabilir ve yol cezanın türüne göre değişir.
Aynı Fiil, Birden Çok Sonuç
Basın mevzuatının en zorlu yanı budur: tek bir eksiklik farklı rejimlerde ayrı ayrı sonuç doğurabilir.
| Eksiklik | Doğabilecek sonuçlar |
|---|---|
| Yazılı sözleşme yapmamak | 5953 m.26/a idarî para cezası + basın kartı şartının kaybı (Yön. m.8/1-f) + resmî ilan kadrosunda gösterilememe |
| Künyeyi güncellememek | 5187 m.15 adlî para cezası + m.8 değişiklik bildirimi eksikliği |
| Nüsha göndermemek | 5187 m.17 adlî para cezası + 6279 m.10 idarî para cezası + basın kartı şartının kaybı |
Sonuç
Basın mevzuatındaki cezalar tek bir merciden gelmez: 5953 cezalarını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü, derleme cezasını en büyük mülki amir, yayın cezalarını RTÜK verir; 5187'deki cezalar ise adlî para cezasıdır ve mahkemece hükmedilir. İtiraz yolu cezanın türüne ve veren merciye göre değişir; süreleri avukatınıza doğrulatın.