Kanunun en kısa ve en güçlü maddesi. İki fıkrada hem hakkın içeriğini hem de sınırını belirler.
Birinci Fıkra: Beş Hak
Basın özgürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.
| Hak | İçeriği |
|---|---|
| Bilgi edinme | Haber ve belgeye ulaşma |
| Yayma | Elde edileni kamuya sunma |
| Eleştirme | Değerlendirme ve eleştiri |
| Yorumlama | Olgudan anlam çıkarma |
| Eser yaratma | Özgün içerik üretme |
İkinci Fıkra: Sınırlama Sebepleri
Basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlâkının, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir.
Sekiz Sınırlama Sebebi
- Başkalarının şöhret ve haklarının korunması
- Toplum sağlığının korunması
- Toplum ahlâkının korunması
- Millî güvenliğin korunması
- Kamu düzeninin korunması
- Kamu güvenliğinin korunması
- Toprak bütünlüğünün korunması
- Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi
- Yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması
Anayasa m.13 ile Birlikte
Anayasa m.13: temel hak ve hürriyetler özlerine dokunulmaksızın, yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir; sınırlamalar demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
Anayasa m.26/2 ile Karşılaştırma
| Sebep | Anayasa m.26/2 | 5187 m.3/2 |
|---|---|---|
| Millî güvenlik | Var | Var |
| Kamu düzeni | Var | Var |
| Kamu güvenliği | Var | Var |
| Toprak / ülke bütünlüğü | Var — "Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğü" | Var — "toprak bütünlüğü" |
| Devlet sırrı | Var — "usulünce belirtilmiş" | Var |
| Suçların önlenmesi | Var | Var |
| Şöhret ve haklar | Var | Var |
| Toplum sağlığı ve ahlâkı | Ayrıca sayılmamış | Var |
| Yargı gücünün otoritesi ve tarafsızlığı | Var — "yargılama görevinin gereğine uygun yerine getirilmesi" | Var |
Kanundaki Somut Karşılıkları
m.3'teki soyut sebepler, Kanunun ceza maddelerinde somutlaşır:
- Şöhret ve haklar → m.14 düzeltme ve cevap; m.21 kimliğin açıklanmaması
- Toplum sağlığı ve ahlâkı → m.20 cinsel saldırı, cinayet ve intihara özendirme
- Suçların önlenmesi → m.25 el koyma, dağıtım ve satış yasağı
- Yargı gücünün otoritesi → m.19 (mülga: 2/7/2012-6352/105 md.)
Ayrıntısını devam eden dava yazısında ele aldık.
Sonuç
5187 sayılı Kanunun 3. maddesi basın özgürlüğünü tanır ve içeriğini bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma hakları olarak sayar. Sınırlama ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak ve maddede sayılan sebeplerle mümkündür. Bu ölçüt, Anayasa m.13'teki demokratik toplum düzeni ve ölçülülük ilkeleriyle uyumludur.