Basın kartı, 2022'ye kadar yalnızca yönetmelikle düzenleniyordu. 7418 sayılı Kanunla eklenen sekiz ek madde, kartın kanunî çerçevesini kurdu.
Neden Kanun Düzeyinde?
Ek Madde 1: Başvuru, Nitelik ve Türler
Basın kartı başvurusu Başkanlığa yapılır. Basın kartı, resmî nitelikte bir kimlik belgesidir.
| Tür | Kimlere |
|---|---|
| Göreve bağlı basın kartı | Bir medya kuruluşuna bağlı olarak çalışan Türk vatandaşı medya mensuplarına ve enformasyon görevlilerine |
| Süreli basın kartı | Görev alanı Türkiye'yi kapsayan yabancı medya mensuplarına |
| Geçici basın kartı | Görev alanı Türkiye'yi kapsamamakla beraber geçici bir süreyle Türkiye'ye haber amaçlı gelen yabancı medya mensuplarına |
| Serbest basın kartı | Geçici bir süreyle çalışmayan veya yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensuplarına |
| Sürekli basın kartı | En az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ve enformasyon görevlilerine — ömür boyu |
Ek Madde 2: Kimlere Verilebilir?
Basın kartı şu kişilere verilebilir:
- (a) Türkiye'de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının Türk vatandaşı medya mensuplarına
- (b) Süreli yayınların sahiplerine veya tüzel kişi temsilcileri ile radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanlarına
- (c) Medya kuruluşları adına hareket eden ve görev alanı Türkiye'yi kapsayan yabancı medya mensupları ile geçici bir süreyle Türkiye'ye haber amaçlı gelen yabancı medya mensuplarına
- (ç) Yurt dışında yayın yapan medya kuruluşlarının Türk vatandaşı sahiplerine ve çalışanlarına
- (d) Yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensuplarına
- (e) Medya alanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşlarında ve kamu kurum ve kuruluşlarının yürüttükleri enformasyon hizmetlerinde çalışan kamu personeline
- (f) Medya alanında faaliyet göstermeleri şartıyla, sendikalar ile kamu yararına faaliyette bulunduğu tespit edilen dernek ve vakıfların yöneticilerine
Ek Madde 3: Aranan Şartlar
| Bent | Şart |
|---|---|
| a | 18 yaşını bitirmiş olmak |
| b | En az lise veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak |
| c | Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak |
| ç | 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da maddede sayılan suçlardan hüküm giymemiş olmak |
| d | Terörle Mücadele Kanununun 3, 4 ve 6. maddelerindeki suçlar ile 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanunun 4. maddesi uyarınca hüküm giymemiş olmak |
| e | Bu Kanunun 25. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlardan hüküm giymemiş olmak |
| f | 5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış olmak ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışmak |
| g | Medya faaliyeti dışında ticari faaliyette bulunmamak |
İki Muafiyet
| Kim | Aranmayan şart |
|---|---|
| Süreli yayın sahipleri veya tüzel kişi temsilcileri, radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanları, kamu kurum ve kuruluşlarında basın kartı alabilecek çalışanlar, yabancı basın-yayın kuruluşlarında çalışan Türk vatandaşı medya mensupları | (f) ve (g) bentleri |
| Sürekli ve serbest basın kartı talep edenler ile TRT aracılığıyla göreve bağlı basın kartı talep edenler | (f) bendi |
Ek Madde 4: Yabancı Medya Mensupları
Basın kartı talep eden yabancı medya mensuplarına şu üç şart hâlinde, karşılıklılık esası da gözetilerek Başkanlıkça basın kartı verilebilir:
- (a) Medya kuruluşu tarafından görevlendirildiklerini belgelendirmeleri
- (b) 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca çalışma izinlerinin olması
- (c) Bağlı bulundukları kuruluşun idare merkezinin bulunduğu ülkenin Türkiye'deki büyükelçilik, elçilik veya konsolosluklarından aldıkları takdim mektubunu ibraz etmeleri
Ayrıntısını yabancı gazeteci yönergesinde ele aldık.
Ek Madde 5: Basın Kartı Komisyonu — On Dokuz Üye
| Bent | Üye sayısı | Kim belirler |
|---|---|---|
| a | 3 | Başkanlığı temsilen |
| b | 1 | Süreli yayın organlarının sahip ve/veya çalışanlarınca kurulan meslek kuruluşlarından basın kartı sahibi en fazla üyesi bulunan kuruluş |
| c | 4 | İstanbul, Ankara ve İzmir'de en fazla basın kartı sahibi üyesi olan meslek kuruluşlarından birer üye + bu iller dışındaki illerden bir üye |
| ç | 4 | Sürekli nitelikte basın kartı sahipleri arasından Başkanlıkça |
| d | 1 | Ulusal düzeyde yayın yapan radyo ve/veya televizyonların yönetim kurulu başkanları ve/veya gazeteci çalışanlarınca kurulmuş meslek kuruluşlarından en fazla üyesi bulunan |
| e | 1 | Göreve bağlı basın kartı sahibi gazeteciler arasından Başkanlıkça |
| f | 2 | İşçi sendikası şeklinde faaliyet gösterenlerden basın kartı sahibi üyesi en fazla olan sendika |
| g | 3 | İletişim Fakültesi dekanları veya basın kartı sahibi gazeteciler arasından Başkanlıkça |
| TOPLAM | 19 | — |
Üyelerin görev süresi iki yıldır. Süresi dolan üyeler yeniden seçilebilir. Komisyon, başvuru sahibinin niteliklerini, mesleki çalışmalarını, eserlerini, ödüllerini değerlendirerek basın kartı taşıyıp taşımayacağına karar verir.
Ek Madde 6: İptal Hâlleri
| Hâl | Sonuç | Karar mercii |
|---|---|---|
| Ek 3'teki niteliklere sahip olmadığının veya sonradan kaybettiğinin anlaşılması | Basın kartı iptal edilir | Başkanlık |
| 195 sayılı Kanunun 49. maddesine göre belirlenen basın ahlak esaslarına aykırı davranış | İhlalin mahiyeti göz önünde bulundurularak uyarı veya iptal | Komisyon |
Ek Madde 7: İptalin Sonuçları
- Ek 6/2 uyarınca iptal hâlinde, kartın iade edildiği tarihten itibaren bir yıl geçmedikçe yeniden basın kartı verilmez.
- Ek 3/1'in (ç), (d) ve (e) bentlerine aykırı duruma düşenlere, 5352 sayılı Adlî Sicil Kanununun 12 ve/veya 13/A maddeleri uyarınca işlem tesis edildiği belirlenmedikçe yeniden basın kartı verilmez.
Ek Madde 8: Yönetmelik
Başkanlıkça düzenlenecek olan basın kartlarının şekli, medya kuruluşlarında aranacak şartlar, kontenjanlar, Komisyonun çalışma ve karar alma usulleri, başvuru türleri ile başvuruda istenilecek belgeler Başkanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Yürürlükteki yönetmelik Basın Kartı Yönetmeliğidir (CB Kararı 9/4/2023-7051; RG 10/4/2023-32159). Uygulama ayrıntılarını basın kartı yönergesinde ele aldık.
Geçici Madde 4: Mevcut Kartlar
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce usulünce verilmiş olan basın kartları ek 3 üncü maddede yer alan şartları taşımaları kaydıyla geçerliliğini korumaya devam eder.
Sonuç
5187 sayılı Kanunun ek 1–8. maddeleri, 7418 sayılı Kanunla basın kartını kanun düzeyinde düzenlemiştir. Kart resmî nitelikte bir kimlik belgesidir ve beş türü vardır. Başvuruda 18 yaş, en az lise mezuniyeti, adlî sicil şartları, 5953 sayılı Kanuna uygun sözleşme ve medya dışında ticarî faaliyette bulunmama aranır; belirli gruplar (f) ve (g) bentlerinden muaftır. On dokuz üyeli Komisyon karar verir; iptal hâlleri ve sonuçları ek 6 ve 7. maddelerdedir.