Cevap, davanın türüne göre değişir: ceza davası ile tazminat davası farklı hükümlere tabidir. Ayrıca cevap ve düzeltme uyuşmazlıkları üçüncü bir rejim izler.
Ceza davaları: 5187 m.27
"Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlardan dolayı açılan davalardan, ağır ceza işlerinden olanlar ağır ceza mahkemelerinde, diğerleri asliye ceza mahkemelerinde görülür."
m.27/2 alışılmadık bir kural içerir: "Bir yerde ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin birden fazla dairesi bulunması hâlinde bu davalar iki numaralı mahkemede görülür."
| Konu | Kural | Fıkra |
|---|---|---|
| Ağır ceza işlerinden olanlar | Ağır ceza mahkemesi | m.27/1 |
| Diğerleri | Asliye ceza mahkemesi | m.27/1 |
| Birden fazla daire varsa | 2 numaralı mahkeme | m.27/2 |
| Yargılamanın niteliği | Acele işlerden sayılır | m.27/3 |
Cevap ve düzeltme uyuşmazlıkları: sulh ceza
Cevap ve düzeltme metninin yayımlanmaması veya kurala aykırı yayımlanması hâlinde gidilecek yer farklıdır ve her rejimde ayrı düzenlenmiştir.
| Rejim | Mahkeme | Süre | Karar |
|---|---|---|---|
| 5187 m.14/5 (yazılı basın, internet) | Bulunduğu yer sulh ceza hâkimi | 15 gün | 3 gün, duruşmasız |
| 6112 m.18/2 (özel radyo-TV) | Başvuru sahibinin ikamet ettiği yer sulh ceza mahkemesi; yurt dışındaysa Ankara Sulh Ceza | 10 gün | 3 gün, duruşmasız |
| 2954 m.27/d (TRT) | Ankara Sulh Ceza Hâkimliği | 2 gün | En geç 2 gün |
2954 m.27/d pratik bir kolaylık tanır: "Hak sahibi, itirazını, Ankara Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmek üzere bulunduğu yer mahkemesine de verebilir."
Tazminat davaları: davacıya seçim hakkı
TMK m.25/5: "Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir."
Bu, davacıyı yayıncının bulunduğu yere gitmek zorunda bırakmayan önemli bir kuraldır. Yerel bir okur, ulusal bir yayın kuruluşuna karşı kendi ilinde dava açabilir.
Tebligat: yayının yönetim yeri
5187 m.29: "Süreli yayının yönetim yeri, tebligat işlemleri yönünden, yayın sahibinin ve temsilcisinin, görevi devam ettiği sürece sorumlu müdürün yerleşim yeri sayılır."
Bu hüküm, yayın kuruluşu çalışanlarına yapılacak tebligatın nereye yapılacağını çözer ve süreleri işletir. Yönetim yerini güncel tutmak, sürelerin farkında olmadan geçmesini önler.
İdarî kararlara karşı: idare mahkemesi
Radyo ve televizyon yayınlarında RTÜK'ün idarî yaptırım kararları, ceza mahkemelerine değil idarî yargıya götürülür. 6112 m.32/9 uyarınca 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre yargı yoluna başvurulur; idare mahkemesinde dava tebliğden itibaren onbeş gün içinde açılır. 6112 m.47/3 uyarınca Üst Kurul aleyhine açılacak davalarda Ankara idare mahkemeleri yetkilidir.
| Uyuşmazlık | Yargı yeri |
|---|---|
| Basın suçları (ceza) | Ağır ceza / asliye ceza; birden fazla daire varsa 2 numaralı |
| Kişilik hakkı ve tazminat | Davacının veya davalının yerleşim yeri mahkemesi |
| Cevap ve düzeltme (yazılı, internet) | Bulunduğu yer sulh ceza hâkimliği |
| Cevap ve düzeltme (radyo-TV) | İkametgâh sulh ceza; yurt dışındaysa Ankara |
| Cevap ve düzeltme (TRT) | Ankara Sulh Ceza Hâkimliği |
| RTÜK idarî yaptırım kararı | Ankara idare mahkemesi |
| 6112 m.7 yayın yasağı kararı | Doğrudan Danıştay |
Hangi suçlar ağır ceza işlerinden
m.27/1, ayrımı "ağır ceza işlerinden olanlar" ifadesiyle yapar ve bu nitelendirme genel ceza muhakemesi hükümlerine göre belirlenir. Basın Kanununun kendi suçları (m.18, m.20, m.21 gibi) adlî para cezası gerektirdiği için kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür; haberin içeriğinden doğan TCK suçlarında ise ilgili suçun ağırlığı belirleyicidir.
Dava süresini süre yazısında, davalıyı davalı yazısında ele aldık.