Kısa cevap: 5187 sayılı Basın Kanununda kapatma yaptırımı yoktur. Ancak iki farklı hüküm bu soruyla ilgilidir.
Kanunda Ne Var, Ne Yok?
| Yaptırım | 5187'de var mı? | Dayanak |
|---|---|---|
| Gazete kapatma | Yok | — |
| Yayım durdurma | Var — yalnızca beyanname eksikliği hâlinde | m.8/1 |
| Toplatma / el koyma | Var — sayılan suçlarla sınırlı, hâkim kararıyla | m.25 |
| Dağıtım ve satış yasağı | Var — yurt dışında basılan yayınlar için | m.25/3 |
| Beyannamenin hükümsüz kalması | Var — süre geçmesiyle kendiliğinden | m.9 |
Yayım Durdurma Nasıl İşler? — m.8/1
Durdurma, içerikle değil beyanname ile ilgilidir. Şartları:
- Beyannamenin ve eklerinin gerekli veya gerçek bilgileri içermemesi, veya
- Yayın sahibinin, temsilcisinin ya da sorumlu müdürün m.5 ve m.6'daki şartlara sahip olmaması.
| Aşama | Merci | Süre |
|---|---|---|
| 1 | Cumhuriyet Başsavcılığı eksikliğin giderilmesini ister | Beyannamenin verilmesinden itibaren iki hafta içinde |
| 2 | Yayın sahibi eksikliği giderir | İstemin tebliğinden itibaren iki hafta |
| 3 | Giderilmezse savcılık asliye ceza mahkemesinden durdurma talep eder | — |
| 4 | Mahkeme karar verir | En geç iki hafta |
| 5 | Acele itiraz yolu açıktır | — |
İnternet Haber Sitelerine Uygulanmaz
m.8 (Ek fıkra: 13/10/2022-7418/5 md.): Birinci fıkrada düzenlenen yayım durdurma müeyyidesi internet haber siteleri bakımından uygulanmaz.
Bunun yerine savcılık, internet haber sitesi vasfının kazanılmadığının tespiti amacıyla asliye ceza mahkemesine başvurur. Kabul hâlinde resmî ilan ve reklam ile çalışanlarının basın kartına ilişkin hakları ortadan kalkar — ancak yayın durdurulmaz.
Anayasal Çerçeve: Kapatma Nerede Düzenlenmiş?
Anayasa m.28/8: Türkiye'de yayımlanan süreli yayınlar, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Cumhuriyetin temel ilkelerine, milli güvenliğe ve genel ahlaka aykırı yayımlardan mahkum olma halinde, mahkeme kararıyla geçici olarak kapatılabilir. Kapatılan süreli yayının açıkça devamı niteliğini taşıyan her türlü yayın yasaktır; bunlar hakim kararıyla toplatılır.
| Şart | İçerik |
|---|---|
| Konu | Türkiye'de yayımlanan süreli yayınlar |
| Sebep | Sayılan aykırı yayımlardan mahkûm olma |
| Merci | Mahkeme kararı |
| Nitelik | Geçici kapatma |
| Devamı niteliğindeki yayın | Yasak; hâkim kararıyla toplatılır |
Ayrıntısını Anayasa m.28 yazısında ele aldık.
Beyannamenin Kendiliğinden Hükümsüz Kalması — m.9
Bu da bir kapatma değildir ama sonuç doğurur: beyanname verildiği tarihten itibaren bir sene içinde yayımlanmazsa veya yayımlandıktan sonra üç yıl ara verilirse beyanname hükümsüz kalır ve sağladığı hak ortadan kalkar.
Ayrıntısını hakkın kaybı yazısında ele aldık.
Yayıncılıkta Durum Farklı
Ayrıntısını program durdurma yazısında ve lisans iptali yazısında ele aldık.
Özet Cevap
- Gazete kapatma: 5187'de yaptırım olarak yoktur. Anayasa m.28/8 geçici kapatmayı mahkûmiyet ve mahkeme kararı şartıyla mümkün kılar.
- Yayım durdurma: yalnızca beyanname eksikliği hâlinde, asliye ceza mahkemesi kararıyla.
- İnternet haber siteleri: durdurma uygulanmaz; vasfın kazanılmadığının tespiti yoluna gidilir.
- Toplatma ve dağıtım yasağı: sayılan suçlarla sınırlı, hâkim kararıyla (m.25).
Sonuç
5187 sayılı Basın Kanununda gazete kapatma yaptırımı bulunmamaktadır. Kanundaki yayım durdurma, yalnızca beyanname ve şartlardaki eksiklik hâlinde ve asliye ceza mahkemesi kararıyla uygulanır; internet haber sitelerine uygulanmaz. Anayasa m.28/8, süreli yayınların sayılan aykırı yayımlardan mahkûm olma hâlinde mahkeme kararıyla geçici olarak kapatılabileceğini öngörür.