Bir yayına el konulabilir mi? Kanun üç ayrı rejim kurar ve her birinde farklı bir merci yetkilidir.
Rejim 1: Sübut Vasıtası Olarak En Fazla Üç Adet — m.25/1
Soruşturma için sübut vasıtası olarak her türlü basılmış eserin en fazla üç adedine Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kolluk el koyabilir.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Amaç | Soruşturma için sübut vasıtası |
| Miktar | En fazla üç adet |
| Merci | Cumhuriyet savcısı |
| Gecikmesinde sakınca varsa | Kolluk |
Rejim 2: Tamamına El Koyma — m.25/2
Soruşturma veya kovuşturmanın başlatılmış olması şartıyla maddede sayılan suçlarla ilgili olarak basılmış eserlerin tamamına hâkim kararıyla el konulabilir.
Maddede sayılan kaynaklar:
- 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun
- Anayasanın 174. maddesinde yer alan inkılap kanunları
- 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 146/2, 153/1 ve 4, 155, 311/1 ve 2, 312/2 ve 4 ile 312/a maddeleri
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 7. maddesinin ikinci ve beşinci fıkraları
Rejim 3: Yurt Dışında Basılan Yayınlar — m.25/3
Hangi dilde olursa olsun Türkiye dışında basılan süreli veya süresiz yayın ve gazetelerin ikinci fıkrada belirtilen suçları içerdiklerine dair kuvvetli delil bulunması halinde, bunların Türkiye'de dağıtılması veya satışa sunulması, Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine sulh ceza hâkiminin kararı ile yasaklanabilir.
| Aşama | Merci | Süre |
|---|---|---|
| Kural | Cumhuriyet Başsavcılığının talebi + sulh ceza hâkiminin kararı | — |
| Gecikmesinde sakınca varsa | Cumhuriyet Başsavcılığının kararı yeterlidir | — |
| Hâkim onayına sunma | Cumhuriyet Başsavcılığı | En geç yirmi dört saat |
| Onaylanmazsa | — | Kırk sekiz saat içinde onaylanmazsa karar hükümsüz kalır |
Yasaklanmış Yayını Dağıtanın Sorumluluğu — m.25/4
Anayasal Çerçeve
| Anayasa hükmü | İçerik |
|---|---|
| m.28/5 | Dağıtımı önleme — hâkim kararı; gecikmesinde sakınca varsa yetkili merci emri; 24 saat bildirim / 48 saat onay |
| m.28/7 | Toplatma — soruşturma/kovuşturmaya geçilmişse hâkim kararı; beş sebeple gecikmesinde sakınca varsa yetkili merci emri; 24/48 saat |
| m.28/7 son | Zapt ve müsaderede genel hükümler uygulanır |
| m.30 | Basımevi ve basın araçları suç aleti gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez |
Geçici Madde 3: 2012 Temizliği
(Ek: 2/7/2012-6352/78 md.) — 31/12/2011 tarihine kadar mahkemeler, yetkili mülki idari amirlikleri ve diğer makamlarca basılı yayınlarla ilgili verilmiş toplatma, yasaklama, dağıtım ve satışın engellenmesi kararları, Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yetkili ve görevli mahkemeden yasaklılığın devamı niteliğinde bir karar alınmamış olması durumunda kendiliğinden hükümsüz hale gelir.
Ayrıntısını geçici maddeler yazısında ele aldık.
Sonuç
5187 sayılı Kanunun 25. maddesi üç rejim kurar. Sübut vasıtası olarak en fazla üç adede Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk el koyabilir. Tamamına el koyma, soruşturma veya kovuşturmanın başlatılmış olması şartıyla ve yalnızca sayılan suçlarla ilgili olarak hâkim kararıyla mümkündür. Yurt dışında basılan yayınların Türkiye'de dağıtımı ve satışı sulh ceza hâkimi kararıyla yasaklanabilir; savcılık kararı 24 saat içinde hâkime sunulur ve 48 saat içinde onaylanmazsa hükümsüz kalır.