İntihar haberciliği, Basın Kanununun ceza hükmüyle doğrudan düzenlediği üç konudan biridir. 5187 m.20: "Cinsel saldırı, cinayet ve intihar olayları hakkında, haber vermenin sınırlarını aşan ve okuyucuyu bu tür fiillere özendirebilecek nitelikte olan yazı ve resim yayımlayanlar" adlî para cezasıyla cezalandırılır.
Ölçüt: özendirebilecek nitelik
Kanun intihar haberini yasaklamaz; iki koşul birlikte gerçekleştiğinde suç oluşur:
| Koşul | Anlamı |
|---|---|
| Haber vermenin sınırlarını aşmak | Bilgilendirme ihtiyacının ötesine geçen ayrıntı ve sunum |
| Özendirebilecek nitelikte olmak | Okuyucuyu aynı fiile yönlendirmeye elverişli anlatım |
Dikkat edilecek nokta: kanun "özendiren" değil "özendirebilecek" der. Yani fiilen birinin etkilenmiş olması aranmaz; anlatımın elverişli olması yeterlidir.
Ayrı ve daha ağır bir suç: TCK m.84
m.84/3: "Başkalarını intihara alenen teşvik eden kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." m.84/1 ise intihara azmettiren, teşvik eden, intihar kararını kuvvetlendiren ya da intihara herhangi bir şekilde yardım eden kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır.
Riski artıran anlatım unsurları
Kanunun "özendirebilecek nitelik" ölçütünü karşılamaya en yakın unsurlar şunlardır:
- Yöntemin ayrıntılı anlatılması — kullanılan araç, doz, teknik
- Yerin tarif edilmesi — tekrarlanan olay yerlerinde risk artar
- Görüntü kullanımı — olay yeri, veda notu, cesede ilişkin kareler
- Veda notunun aktarılması — özellikle metnin tamamının verilmesi
- Nedenin tek bir olaya bağlanması — "borç yüzünden", "aşk yüzünden" gibi basitleştirmeler
- Romantikleştiren dil — "kurtuluş", "huzura kavuştu" gibi ifadeler
- Başlıkta ve öne çıkan görselde vurgu — okuyucunun çoğu yalnız başlığı görür
Güvenli haber çerçevesi
Aşağıdaki çerçeve, kanunun aradığı "haber verme sınırları" içinde kalmayı kolaylaştırır:
- Yöntemi ve yeri belirtmeyin; "hayatına son verdi" düzeyinde kalın.
- Veda notunu aktarmayın veya alıntı yapmayın.
- Olay yeri, cenaze veya yakınların acı anlarına ilişkin görüntü kullanmayın.
- Nedeni tek bir olaya indirgemeyin; nedensellik iddiasından kaçının.
- Haberi ana sayfada ve başlıkta öne çıkarmayın.
- Destek hattı ve profesyonel yardım bilgisi ekleyin.
- Kişi tanınmış biri değilse kimlik bilgisi vermeyin.
Çocuk söz konusuysa
Olayda 18 yaşından küçük bir kişi varsa 5187 m.21-c ayrıca devreye girer: onsekiz yaşından küçük suç faili veya mağdurlarının kimliğini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak yayın yapılamaz. Okul adı, mahalle ve aile bilgisi tek başına teşhise götürebilir.
Yaptırım
5187 m.20 ihlali adlî para cezası gerektirir. Kanun metnindeki tutarlar 2005 öncesi lira cinsindendir; 5252 sayılı Kanunun 5. maddesi "ağır para" cezalarını adlî para cezasına dönüştürmüş ve alt–üst sınır arasında uygulama gerektiren adlî para cezalarında alt sınırın 2.500, üst sınırın 500.000 Türk Lirası olarak uygulanacağını öngörmüştür; güncel tutarları teyit edin. 5187 m.28 uyarınca m.18 ve m.22 dışındaki suçlar için hükmedilen para cezaları hürriyeti bağlayıcı cezaya çevrilemez.
Cinayet haberlerinin sınırlarını cinayet yazısında, suç tekniği anlatımını suç tekniği yazısında ele aldık.