Bu sorunun cevabı kanundan önce Anayasa'da yazılıdır ve nettir: hayır.
Anayasal Yasak
Anayasa'nın 29. maddesi, süreli veya süresiz yayın çıkarmanın önceden izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamayacağını düzenler. Sistem izin değil, bildirim sistemidir.
28. madde de aynı yöndedir: basın hürdür, sansür edilemez; basımevi kurmak izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz.
| Anayasa maddesi | Ne diyor |
|---|---|
| m.28 | Basın hürdür, sansür edilemez; basımevi izne bağlanamaz |
| m.29 | Süreli/süresiz yayın önceden izne ve malî teminata bağlanamaz |
| m.30 | Basımevi ve basın araçları suç aleti gerekçesiyle zapt edilemez, işletilmekten alıkonulamaz |
| m.32 | Düzeltme ve cevap hakkı |
Kanundaki Karşılığı
5187 sayılı Basın Kanunu bu anayasal kuralı 7. maddede uygular: süreli yayınların çıkarılması için, kaydedilmek üzere yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına bir beyanname verilmesi yeterlidir.
Peki Başsavcılık Hiç Müdahale Edemez mi?
Edebilir, ama izin vermek biçiminde değil. 8. madde bir eksiklik giderme mekanizması kurar:
- Beyanname ve ekleri gerekli veya gerçek bilgileri içermiyorsa, ya da sahip, temsilci veya sorumlu müdür 5 ve 6. maddedeki şartlara sahip değilse, Başsavcılık iki hafta içinde eksikliğin giderilmesini ister.
- Bu istemin tebliğinden itibaren iki hafta içinde yerine getirilmezse, Başsavcılık yayımın durdurulmasını asliye ceza mahkemesinden talep eder.
- Mahkeme en geç iki hafta içinde karar verir. Bu karara karşı acele itiraz yoluna başvurulabilir.
İnternet Haber Sitelerinde Fark
7418 sayılı Kanunla eklenen fıkra, 8. maddedeki yayım durdurma müeyyidesinin internet haber siteleri bakımından uygulanmayacağını söyler. Bunun yerine Başsavcılık, iki hafta içinde giderilmeyen eksiklikte, internet haber sitesi vasfının kazanılmadığının tespiti amacıyla asliye ceza mahkemesine başvurur.
Radyo ve Televizyonda Durum Farklı
Radyo ve televizyon tarafını radyo kurma ve televizyon kurma yazılarında ele aldık.
Sonuç
Gazete, dergi ve internet haber sitesi için izin ya da ruhsat alınmaz; Anayasa m.29 bunu açıkça yasaklar ve 5187 m.7 beyannameyi yeterli sayar. Başsavcılığın yetkisi eksiklik gidertmekle sınırlıdır; durdurma kararını mahkeme verir ve karar itiraza açıktır. Radyo ve televizyon ise 6112 uyarınca lisansa tabidir.