Bir medya kuruluşunun kaç çalışanına basın kartı verilebileceği, kuruluşun keyfine ya da çalışan sayısına değil, Basın Kartı Yönetmeliğinin beşinci bölümünde yayın türüne göre belirlenmiş kontenjanlara bağlıdır. Gazetelerde bu kontenjanı belirleyen ölçüt tiraj değil, çoğu yayıncının beklemediği bir büyüklüktür: sayfa yüzölçümü. Bu yazıda yönetmelikteki bütün kontenjan tabloları, yüzölçümü formülü ve adım adım örnek hesaplar yer alıyor.
Kontenjan Neden Kritik?
Kontenjan, kuruluşunuzun aynı anda kaç geçerli basın kartı taşıyabileceğinin üst sınırıdır. Kontenjan dolduğunda, başvuru şartlarını eksiksiz taşıyan bir çalışanınız bile kart alamaz. Dolayısıyla kontenjan; işe alım planlaması, sayfa sayısı kararı ve hatta gazetenin sayfa ebadı seçimiyle doğrudan ilişkilidir.
Önce Yüzölçümünü Hesaplayın
Basılı süreli yayınlarda bütün kontenjan tabloları yüzölçümü eşiğine dayanır. Yönetmelik m.4/1-(z) bu kavramı şöyle tanımlar: "Basılı olarak yayımlanan süreli yayınların sayfa eni, sayfa boyu ve sayfa sayısının birbiriyle çarpılması sonucu bulunan rakamın metrekare cinsinden değeri."
YÜZÖLÇÜMÜ FORMÜLÜ (Basın Kartı Yönetmeliği m.4/1-z)
Yüzölçümü (m²) = sayfa eni (m) × sayfa boyu (m) × sayfa sayısı
ÖNEMLİ: en ve boy METRE cinsinden girilir.
santimetre → metre : cm / 100
Örnek: 29,7 cm × 42 cm ebadında, 8 sayfalık bir gazete
= 0,297 × 0,42 × 8
= 0,12474 × 8
= 0,998 m²Yaygın sayfa ebatlarının tek sayfa yüzölçümü ve 1,20 m² eşiğini aşmak için gereken sayfa sayısı aşağıda. Bu tablo, formülün doğrudan uygulanmasıyla elde edilmiştir:
| Sayfa ebadı | Ölçü (en × boy) | Tek sayfa (m²) | 1,20 m² için gereken sayfa |
|---|---|---|---|
| Broadsheet | 35 × 50 cm | 0,1750 | 7 sayfa |
| Berliner | 31,5 × 47 cm | 0,1481 | 9 sayfa |
| A3 | 29,7 × 42 cm | 0,1247 | 10 sayfa |
| Tabloid | 28 × 40 cm | 0,1120 | 11 sayfa |
Günlük Siyasi Gazeteler
Dayanak: Yönetmelik m.19/2. Günlük siyasi gazetelerde kontenjan, yüzölçümü ve yayın türüne (yaygın/bölgesel/yerel) göre birlikte belirlenir:
| Yüzölçümü | Yayın türü | Kontenjan |
|---|---|---|
| 1,20 m²'den fazla | Tümü (yurt içi büroları) | Kontenjan sınırlaması yapılmaz |
| 1,20 m²'den fazla | Yaygın ve bölgesel (yurt dışı büroları) | Kontenjan sınırlaması yapılmaz |
| 1,20 m²'den fazla | Yerel (yurt dışı büroları) | Yurt dışı bürosunda çalışanların en fazla %25'i |
| 0,80 – 1,19 m² | Yerel | Sahip + 8 çalışan |
| 0,60 – 0,79 m² | Yerel | Sahip + 3 çalışan |
| 0,40 – 0,59 m² | Yerel | Sahip + 1 çalışan |
| 0,39 m² ve altı | Yerel | Başvuru kabul edilmez |
| 1,19 m² ve altı | Yaygın ve bölgesel | Başvuru kabul edilmez |
| 1,19 m² ve altı | Tümü (yurt dışı büroları) | Basın kartı verilmez |
Haftalık Siyasi Gazete ve Dergiler
Dayanak: Yönetmelik m.20/2. Gazetelerde ölçüt yüzölçümü, dergilerde ise sayfa sayısıdır.
| Haftalık siyasi GAZETE — yüzölçümü | Kontenjan |
|---|---|
| 3,60 m² ve üzeri | Sahip + 25 çalışan (yurt dışı büroları da bu kontenjana dahil) |
| 1,20 – 3,59 m² | Sahip + 10 çalışan |
| 0,80 – 1,19 m² | Sahip + 3 çalışan |
| 0,60 – 0,79 m² | Sahip + 1 çalışan |
| 0,59 m² ve altı | Başvuru kabul edilmez |
| 3,59 m² ve altı (yurt dışı büroları) | Basın kartı verilmez |
| Haftalık siyasi DERGİ — sayfa sayısı | Kontenjan |
|---|---|
| 100 ve üzeri | Sahip + 25 çalışan |
| 60 – 99 | Sahip + 9 çalışan |
| 30 – 59 | Sahip + 2 çalışan |
| 29 ve altı | Başvuru kabul edilmez |
| Yurt dışı büroları | Basın kartı verilmez |
Siyasi Olmayan Gazete ve Dergiler
Dayanak: Yönetmelik m.21/2. Siyasi olmayan yayınlarda unvan listesi de daralır: m.19'daki listeden farklı olarak temsilci muhabir ile bölge veya il temsilcisi unvanları bu kapsamda yer almaz.
| Yayın periyodu | Ölçüt | Kontenjan |
|---|---|---|
| Günlük gazete | 1,20 m² ve üzeri | Sahip + 25 çalışan |
| Günlük gazete | 0,80 – 1,19 m² | Sahip + 4 çalışan |
| Günlük gazete | 0,60 – 0,79 m² | Sahip + 1 çalışan |
| Günlük gazete | 0,59 m² ve altı | Başvuru kabul edilmez |
| Haftalık gazete | 3,60 m² ve üzeri | Sahip + 14 çalışan |
| Haftalık gazete | 1,20 – 3,59 m² | Sahip + 5 çalışan |
| Haftalık gazete | 0,80 – 1,19 m² | Sahip + 2 çalışan |
| Haftalık gazete | 0,79 m² ve altı | Başvuru kabul edilmez |
| Dergi | 100 sayfa ve üzeri | Sahip + 14 çalışan |
| Dergi | 60 – 99 sayfa | Sahip + 5 çalışan |
| Dergi | 30 – 59 sayfa | Sahip + 2 çalışan |
| Dergi | 29 sayfa ve altı | Başvuru kabul edilmez |
Bu kapsamdaki bütün yayınlarda yurt dışı bürolarına basın kartı verilmez.
On Beş Günlük ve Daha Seyrek Yayınlar
Dayanak: Yönetmelik m.22/2.
| Yayın | Ölçüt | Kontenjan |
|---|---|---|
| On beş günlük gazete | Yüzölçümü 1,60 m² ve üzeri | Sahip + 7 çalışan |
| On beş günden seyrek gazete | — | Başvuru kabul edilmez |
| Dergi | 120 sayfa ve üzeri | Sahip + 15 çalışan |
| Dergi | 80 – 119 sayfa | Sahip + 9 çalışan |
| Dergi | 50 – 79 sayfa | Sahip + 2 çalışan |
| Dergi | 49 sayfa ve altı | Başvuru kabul edilmez |
| Dergi | Üç aydan seyrek yayımlananlar | Başvuru kabul edilmez |
Haber ve Fotoğraf Ajansları
Dayanak: Yönetmelik m.24/2 (6/6/2024 tarihli ve 32568 sayılı Resmî Gazete ile değişik). Ajanslarda ölçüt yüzölçümü değil, sözleşme yapılan yayın sayısı ve kadrodaki gazeteci sayısıdır. Yönetmelikteki tek tiraj eşiği de buradadır.
| Şart | Kontenjan |
|---|---|
| En az 10 günlük siyasi yaygın/bölgesel gazete veya 5 yaygın radyo-TV ile haber/fotoğraf sözleşmesi + kadroda daha önce basın kartı taşımış, 5953 kapsamında çalışan en az 10 gazeteci | Kontenjan sınırlaması yok; yurt dışı bürolarına da kart verilir |
| Günlük fiili satış toplamı 250.000'den az olmayan günlük siyasi gazetelerle veya 2 yaygın radyo-TV ile sözleşme + kadroda 5 gazeteci | Sahip + 18 çalışan; yurt dışı bürolarına verilmez |
| 1.000 ücretli abonesi olan + kadroda en az 5 gazeteci bulunan ticari ve ekonomik ajanslar | Sahip + 13 çalışan; yurt dışı bürolarına verilmez |
Radyo ve Televizyonlar
Dayanak: Yönetmelik m.26/2 (6/6/2024 tarihli değişiklikle "Özel radyo" ibaresi "Radyo" olarak değiştirilmiştir).
| Yayın niteliği | Kontenjan |
|---|---|
| Ulusal radyo ve televizyon | Yönetim kurulu başkanı + yurt içi ve yurt dışı bürolarında kontenjan sınırlaması yok |
| Bölgesel televizyon | Yönetim kurulu başkanı + 19 çalışan |
| Yerel televizyon | Yönetim kurulu başkanı + 10 çalışan |
| Bölgesel radyo | Yönetim kurulu başkanı + 7 çalışan |
| Yerel radyo | Yönetim kurulu başkanı + 2 çalışan |
| Bölgesel/yerel radyo-TV yurt dışı büroları | Basın kartı verilmez |
Yayın niteliği tanımları yönetmeliğin 4. maddesinde verilmiştir: ulusal yayın ülke nüfusunun asgari %70'ine; bölgesel yayın bir coğrafi bölgedeki illerin toplam nüfusunun asgari %70'ine ulaşan yayındır. Yerel yayın ise en fazla bir ilin sınırları içine karasal ortamdan ulaştırılan yayın hizmetidir.
İnternet Haber Siteleri
Dayanak: Yönetmelik m.27/2. Burada ölçüt yüzölçümü ya da trafik değil, 5953 sayılı Kanun kapsamında sigortalı çalışan sayısıdır:
| 5953 kapsamında sigortalı çalışan | Kontenjan |
|---|---|
| 4 çalışan | İmtiyaz sahibi + 4 çalışan |
| 5 – 9 çalışan | İmtiyaz sahibi + 9 çalışan |
| 10 ve üzeri | Kontenjan sınırlaması yapılmaz |
Buradaki belirleyici koşul "5953 kapsamında sigortalı" ifadesidir: çalışanlarınızın sözleşmesi basın iş kanununa uygun değilse bu sayıma girmezler. Sözleşmenin nasıl kurulacağı için gazeteci iş sözleşmesi şablonu yazısına bakın.
Adım Adım Örnek Hesaplar
Örnek 1 — Yerel günlük gazete, A3, 8 sayfa
Sayfa ebadı : 29,7 cm × 42 cm → 0,297 m × 0,42 m
Sayfa sayısı: 8
Yüzölçümü = 0,297 × 0,42 × 8 = 0,998 m²
Aralık : 0,80 – 1,19 m² (yerel günlük siyasi gazete)
KONTENJAN : Sahip + 8 çalışan = toplam 9 kartÖrnek 2 — Aynı gazete 12 sayfaya çıkarsa
Yüzölçümü = 0,297 × 0,42 × 12 = 1,497 m²
Aralık : 1,20 m²'den fazla (yurt içi büroları)
KONTENJAN : Sınırlama yapılmaz
Sonuç: 4 sayfa ekleyerek 9 kartlık tavan tamamen kalkıyor.Örnek 3 — İnternet haber sitesi, 6 sigortalı çalışan
5953 kapsamında sigortalı çalışan: 6
Aralık : 5 – 9 çalışan
KONTENJAN : İmtiyaz sahibi + 9 çalışan
Dikkat: kontenjan 9 olsa da kart alabilecek kişi sayısı
fiilen 6 sigortalı çalışanla sınırlıdır. Kontenjan bir
TAVANDIR, otomatik hak değildir.Sık Yapılan Dört Hata
- Yüzölçümünü santimetre cinsinden hesaplamak. Formül metre ister. 29,7 × 42 × 8 = 9979 gibi bir sayı çıkıyorsa ölçü birimini çevirmemişsiniz demektir.
- Yüzölçümünü tek sayfa üzerinden düşünmek. Eşikler tek sayfanın değil, sayfa sayısıyla çarpılmış toplamın değeridir.
- Kontenjanı hak sanmak. Kontenjan yalnızca üst sınırdır; her çalışanın ayrıca 5187 sayılı Kanun ek madde 3'teki bireysel şartları taşıması gerekir. Bunun listesi için basın kartı başvuru kontrol listesi yazısına bakın.
- Haber dışı personeli sayıya katmak. Radyo-TV, AA ve TRT'de haber alanında çalışmayanlara unvanı uysa bile kart verilmez.