Kanun bu konuda üç ayrı koruma kurar: dağıtım ücretine tavan, perakendeciye serbestlik ve engelleme fiilleri için cezaî yaptırım.
Birinci Koruma: Dağıtım Ücreti Tavanı
5187 sayılı Kanun'un 23. maddesinin birinci fıkrası: süreli yayınların dağıtımını yapan kişiler, kendilerinden dağıtımı istenen yayınları, dağıtımını yaptıkları diğer yayınlar için aldıkları satış fiyatı, tiraj ve sayfa sayısına göre belirlenen dağıtım ücretini aşmayacak bir bedel karşılığında, dağıtmakla yükümlüdürler.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Yükümlü | Süreli yayınların dağıtımını yapan kişiler |
| Yükümlülük | Dağıtmakla yükümlüdürler — takdir yetkisi yok |
| Ücret tavanı | Diğer yayınlara uyguladıkları ücreti aşamaz |
| Ölçütler | Satış fiyatı, tiraj ve sayfa sayısı |
İkinci Koruma: Perakendeciye Serbestlik
23. maddenin ikinci fıkrası: süreli yayınları perakende olarak satışa sunan gerçek veya tüzel kişiler, aynı anda diledikleri kadar dağıtım şirketiyle anlaşıp diledikleri yayınları satabilirler.
Devamı daha da nettir: hiç kimse, bu kişilere, rakip yayınları satmama yükümlülüğü getiremez ve bu yayınları satmama koşuluna bağlı olan veya bu sonucu doğuracak edimlerde bulunamaz.
Üçüncü Koruma: Cezaî Yaptırım
22. madde iki ayrı fiili cezalandırır:
| Fiil | Ceza |
|---|---|
| Kanuna uygun olarak basılmış eserleri, yayımını veya dağıtımını veya satışını önlemek amacıyla tahrip etmek veya bozmak | Bir yıla kadar hapis ve ağır para cezası |
| Kanunun aradığı şartlara uyulmasına rağmen süreli ve süresiz yayınların basılmasını, yayımını, dağıtımını veya satışını şiddet veya tehditle engellemek | İki yıla kadar hapis |
Her iki hükümde de "fiili daha ağır bir suç teşkil etmediği takdirde" kaydı vardır; yani daha ağır bir suç oluşuyorsa o suçun hükümleri uygulanır.
Anayasal Dayanak
Anayasa'nın 28. maddesi dağıtımın önlenmesini usule bağlar: kural hâkim kararıdır; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriyle mümkündür. Yetkili merci kararını yirmidört saat içinde hâkime bildirir; hâkim kırksekiz saat içinde onaylamazsa karar hükümsüz kalır.
30. madde ise araçları korur: basımevi ve eklentileri ile basın araçları, suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz.
Ne Yapmalı: Adım Adım
- Belgeleyin. Dağıtım talebinizi ve reddi yazılı hâle getirin; sözlü reddi yazıyla teyit isteyin.
- Karşılaştırma verisi toplayın. 23. maddenin ölçüsü, aynı dağıtımcının diğer yayınlara uyguladığı ücrettir — satış fiyatı, tiraj ve sayfa sayısı bazında.
- Perakendeciye baskı varsa kaydedin. Rakip yayınları satmama koşulu ya da bu sonucu doğuran edimler 23/2 kapsamındadır.
- Şiddet veya tehdit varsa derhal suç duyurusunda bulunun. 22. madde hapis cezası öngörür.
- Zarar doğduysa hukukî yolu değerlendirin. Dağıtımın engellenmesinden doğan zararlar için genel hükümler işler.
- Avukatınızla görüşün. Hangi yolun — cezaî, hukukî ya da rekabet mevzuatı — somut olayınıza uygun olduğu değerlendirme gerektirir.
Sonuç
Dağıtımcı, süreli yayınları diğer yayınlara uyguladığı ücreti aşmayan bir bedelle dağıtmakla yükümlüdür; aykırılıkta ceza, dağıtımından kaçınılan yayının toplam bedelinin on mislidir. Perakendeciye rakip yayınları satmama yükümlülüğü dayatılamaz. Dağıtımın şiddet veya tehditle engellenmesi ise iki yıla kadar hapis cezası gerektiren bir suçtur.