El koyma mümkündür ama kanun bunu iki kademeye ayırır ve ikisi arasındaki fark büyüktür: üç adet ile tamamı.
Birinci Kademe: En Fazla Üç Adet
5187 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrası: soruşturma için sübut vasıtası olarak her türlü basılmış eserin en fazla üç adedine Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde de kolluk el koyabilir.
| Unsur | Değer |
|---|---|
| Adet | En fazla üç |
| Amaç | Sübut vasıtası — delil olarak |
| Yetkili | Cumhuriyet savcısı |
| İstisna | Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk |
İkinci Kademe: Tamamına El Koyma
İkinci fıkra çok daha dar bir kapı açar. Tamamına el koyma için iki şart birlikte aranır:
- Soruşturma veya kovuşturmanın başlatılmış olması
- Fiilin, maddede tek tek sayılan suçlardan biri olması
Madde bu suçları sayarken şunlara atıf yapar: 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun, Anayasa'nın 174. maddesinde yer alan inkılap kanunları, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun belirli maddeleri ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci ve beşinci fıkraları.
Yurt Dışında Basılan Yayınlar
Üçüncü fıkra ayrı bir hâl düzenler: hangi dilde olursa olsun Türkiye dışında basılan süreli veya süresiz yayın ve gazetelerin ikinci fıkradaki suçları içerdiklerine dair kuvvetli delil bulunması hâlinde, bunların Türkiye'de dağıtılması veya satışa sunulması, Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine sulh ceza hâkiminin kararı ile yasaklanabilir.
| Aşama | Süre | Sonuç |
|---|---|---|
| Gecikmesinde sakınca bulunan hâller | Cumhuriyet Başsavcılığının kararı yeterlidir | — |
| Kararın hâkim onayına sunulması | En geç yirmidört saat | — |
| Hâkim onayı | Kırksekiz saat içinde | Onaylanmazsa Başsavcılığın kararı hükümsüz kalır |
Dördüncü fıkra bir sorumluluk kuralı ekler: yasaklanmış yayın veya gazeteleri bilerek dağıtanlar veya satışa sunanlar, bu yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi gibi sorumludurlar.
Anayasal Koruma: Basın Araçları
Anayasa'nın 30. maddesi güçlü bir kalkan koyar: kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları, suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz.
Anayasa m.28: Toplatma Usulü
Anayasa'nın 28. maddesi toplatma için usul çizer: süreli ve süresiz yayınlar, kanunun gösterdiği suçların soruşturma veya kovuşturmasına geçilmiş olması hâlinde hâkim kararıyla toplatılabilir. Devletin bütünlüğü, millî güvenlik, kamu düzeni, genel ahlâk ve suçun önlenmesi bakımından gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriyle toplatma yapılabilir; bu merci kararını yirmidört saat içinde hâkime bildirir ve hâkim kırksekiz saat içinde onaylamazsa karar hükümsüz kalır.
Basın Araçlarına Zarar Verilmesi Ayrı Bir Suç
5187'nin 22. maddesi tersi yönde koruma sağlar: kanuna uygun olarak basılmış eserleri, yayımını, dağıtımını veya satışını önlemek amacıyla tahrip eden veya bozan kimse bir yıla kadar hapisle; basımı, yayımı, dağıtımı veya satışı şiddet veya tehditle engelleyen kimse iki yıla kadar hapisle cezalandırılır.
Sonuç
Soruşturma için sübut vasıtası olarak en fazla üç adede Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk el koyabilir. Tamamına el koyma ancak soruşturma veya kovuşturma başlatılmışsa, maddede sayılan suçlarda ve hâkim kararıyla mümkündür. Basımevi ve basın araçları ise Anayasa m.30 uyarınca suç aleti gerekçesiyle zapt edilemez. Somut bir el koyma işleminde derhal avukatınıza başvurun; bu yazı hukuki danışmanlık yerine geçmez.