Radyo, gazeteden farklı bir rejime tabidir. Gazete için beyanname yeterlidir; radyo için RTÜK'ten yayın lisansı gerekir. Farkın kaynağı Anayasa'dadır: 133. madde radyo ve televizyon istasyonu kurmayı kanunla düzenlenecek şartlar çerçevesinde serbest bırakır.
Birinci Şart: Şirket Yapısı
6112 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi nettir: yayın lisansı, münhasıran radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmeti sunmak amacıyla Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş anonim şirketlere verilir.
| Şart | İçerik |
|---|---|
| Şirket türü | Anonim şirket — başka tür kabul edilmez |
| Amaç | Münhasıran yayın hizmeti sunmak |
| Kaç hizmet | Aynı şirket bir radyo, bir televizyon ve bir isteğe bağlı yayın hizmeti sunabilir |
| Hisseler | Nama yazılı olmak zorunda (bent c) |
| İntifa senedi | Herhangi bir kişi lehine ihdas edilemez (bent c) |
| İmtiyazlı hisse | Yerli veya yabancı hissedarlar sahip olamaz (bent g) |
İkinci Şart: Kimler Lisans Alamaz?
19. maddenin (b) bendi bir yasak listesi sayar. Şunlara yayın lisansı verilemez ve bunlar medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara doğrudan veya dolaylı ortak olamaz:
- Siyasî partiler
- Sendikalar
- Meslek kuruluşları
- Kooperatifler
- Birlikler
- Dernekler
- Mahallî idareler
- Bunlar tarafından kurulan veya bunların doğrudan ya da dolaylı ortak oldukları şirketler
- Sermaye piyasası kurumları ve bunlara doğrudan veya dolaylı ortak olan gerçek ve tüzel kişiler
Üçüncü Şart: Ortaklık Sınırları
| Sınır | Değer | Bent |
|---|---|---|
| Bir kişinin ortak olabileceği karasal lisanslı kuruluş sayısı | En fazla dört | d |
| Ticarî iletişim geliri payı | Sektörün toplamının yüzde otuzunu geçemez | d |
| Yabancı sermaye payı | Ödenmiş sermayenin yüzde ellisini geçemez | f |
| Bir yabancının doğrudan ortak olabileceği kuruluş sayısı | En fazla iki | f |
Yüzde otuz sınırı aşılırsa, Üst Kurulca verilen doksan günlük süre içinde hisse devri yapılır; yerine getirilmezse her ay için idarî para cezası uygulanır. Yabancı ortaklık tarafını yabancı ortak yazısında ayrıntılı ele aldık.
Dördüncü Şart: Her Ortam İçin Ayrı Lisans
27. maddenin birinci fıkrası: medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar, kablo, uydu, karasal ve benzeri ortamlardan yayın yapabilmeleri için her bir yayın tekniği ve ortamına ilişkin Üst Kuruldan ayrı ayrı lisans almak zorundadır. Lisansın hangi yayın tekniği ve ortamına ilişkin verildiği lisans belgesinde açıkça belirtilir.
İnternetten Yayın
29/A maddesi: radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini sadece internet ortamından sunmak isteyen medya hizmet sağlayıcılar da Üst Kuruldan yayın lisansı almak zorundadır. Lisansı bulunan kuruluşlar ise yayınlarını mevcut lisanslarıyla internet ortamından da sunabilir.
Yayın Başladıktan Sonra
| Yükümlülük | Madde |
|---|---|
| Yayın hizmeti ilkelerine uygunluk | m.8 |
| Yayın türünün (genel/tematik) bildirilmesi | m.14 |
| İzleyici/dinleyici temsilcisi — en az on yıllık meslekî tecrübe | m.22 |
| Haber biriminde basın kartlı personel — asgari sayıyı Üst Kurul belirler | m.23 |
| Soruşturma konusu yayın kaydının saklanması | m.26 öncesi hüküm |
Üst Kurulun Red Yetkisi
Sonuç
Radyo kurmak için münhasıran yayın hizmeti sunmak amacıyla kurulmuş, nama yazılı hisseli bir anonim şirket ve RTÜK'ten alınan yayın lisansı gerekir. Siyasî partiler, dernekler, sendikalar, meslek kuruluşları ve mahallî idareler lisans alamaz. Her yayın tekniği ve ortamı için ayrı lisans alınır; sadece internetten yayın da lisansa tabidir.