Bu soruda net olmak gerekiyor: Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği ile 195 sayılı Kanun, yayına yapılacak ödeme için sabit bir gün sayısı öngörmez. Düzenlenen şey ödemenin takvimi değil, bedelin nasıl hesaplanacağı, faturanın nasıl kesileceği ve akışın hangi kanaldan yürüyeceğidir. Aşağıda bu akışı madde madde çıkardık.
Akış: Bedel Nasıl Oluşur ve Nereden Geçer?
| Adım | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | İlan Kurum şubesi aracılığıyla yayına verilir | 195 m.31, m.42 |
| 2 | Bedel, Resmî İlan Fiyat Tarifesine göre hesaplanır | 195 m.39 / Yön. m.27 |
| 3 | Hesaplanan bedelden %15 Kurum komisyonu düşülür | Yön. m.116 |
| 4 | Yayın, kalan net bedel üzerinden fatura düzenler | Yön. m.27/1 |
| 5 | Tahsilat Kurum kanalıyla yürür | 195 m.31, m.42 |
| 6 | Ay sonu kontenjan ve dağıtım tabloları İLANBİS'te açılır | Yön. m.71/4 |
Bedeli Kim Öder?
İlan bedelini her zaman ilanı veren kurum ödemeyebilir. Basın İlan Kurumu Genel Kurulunun 153 sayılı Prensip Kararı bu konuyu düzenler: Kurumun kanuni müşterilerinin veya iştiraklerinin isim, amblem ya da logosunu taşıyan; kamuoyu oluşturmak, faaliyetlerini duyurmak, ürünlerini pazarlamak, açılış ve temel atma törenlerine davet yapmak gibi amaçlarla hazırlanan ilan ve reklamların bedellerini başkaları ödeyebilir.
Ancak karar bir sınır çizer: bedel ikinci ve üçüncü şahıslar, müteahhitlik ve taşeronluk kuruluşları veya sair kurum, kuruluş ve vakıflar tarafından ödeniyor olsa dahi, ilan maddi yapısı ve niteliği itibarıyla 195 sayılı Kanun'un 42. maddesi kapsamındadır. Yani Kurum tarafından verilmeyen bu ilanlar yayımlanmaz.
Kararın işleyiş kısmı da nettir: Kurum şubeleri, ilan sahiplerinin talimatıyla seçtikleri yayınlarda ilanı yayımlatır; bedelini ödemeyi kabul eden kişi ve kuruluşlardan yayınların hususi ilan ve reklam tarifeleri üzerinden tahsil eder ve onlar adına fatura düzenler.
Somut bir olayda bedelin üçüncü kişi tarafından ödenip ödenemeyeceğini bu araçla denetleyebilirsiniz.
Mahsup ve Telafi (m.112)
Ödemeyle doğrudan ilgili ikinci mekanizma mahsup ve telafidir. 112. maddeye göre gazete veya internet haber sitelerinin mevzuat ihlali süresince yayımladıkları resmî ilanlara isabet eden tutar mahsup, hakları bulunduğu hâlde yayımlayamadıkları resmî ilanların karşılığı ise telafi edilir.
Maddenin ikinci fıkrası bu işlemlerin nasıl yürütüleceğini belirler ve mağduriyeti önlemeyi amaçlar: işlemler, ilgili yayının karar tarihindeki aylık resmî ilan kontenjanının yarısı üzerinden takip eden aylarda yapılır. Ancak mahsup veya telafi tutarı, karar tarihindeki aylık kontenjanın 3 katını aşarsa işlem kontenjanın tamamı üzerinden yapılır.
| Durum | Uygulama |
|---|---|
| Tutar, aylık kontenjanın 3 katını aşmıyor | Kontenjanın yarısı üzerinden, takip eden aylarda |
| Tutar, aylık kontenjanın 3 katını aşıyor | Kontenjanın tamamı üzerinden |
| Genel Kategori şartlarının ihlali | Mahsup genel kontenjanda uygulanır |
| Diğer ihlaller | Mahsup il bazlı kontenjanda uygulanır |
Üçüncü fıkraya göre mahsup ve telafiler, dayanağı olan kararların kesinlik kazanmasını müteakip uygulanır ve bu uygulamaya dair Kurum içi talimat yazısı İLANBİS üzerinden ilgili süreli yayınla paylaşılır.
Tek Yayın Bulunan Yerlerde Mahsup
112. maddenin dördüncü fıkrası özel bir durumu düzenler: bir yayın veya kontenjan yerinde yayımlama hakkı olan tek gazete veya internet haber sitesi bulunması hâlinde mahsup işlemleri şöyle uygulanır:
- İlçe gazeteleri için: mahsup tutarı kadar resmî ilanın, il merkezinde yayımlanan diğer gazetelerde yayımlatılması
- İl merkezinde yayımlanan gazeteler ile internet haber siteleri için: tespit edilen ihlal süresi kadar resmî ilanın kesilmesi
Kontenjan Bakiyesi ile Karıştırmayın
Ödeme ile kontenjan devri farklı konulardır. 75. maddenin üçüncü fıkrasına göre bir ay içinde fazla veya eksik yayımlanan resmî ilanlar takip eden ayın kontenjanından düşülür ya da ona eklenir; ancak dördüncü fıkraya göre ilanları zamanında yayımlamayan veya haklı sebep olmaksızın yayımlamaktan imtina edenler bu bakiyeyi talep edemez.
Ayrıntısını kontenjan devri yazısında ele aldık. Ödeme ve mahsup akışını adım adım ödeme-mahsup akışı aracıyla izleyebilirsiniz.
Sonuç
Mevzuat, yayına ödeme için sabit bir gün sayısı belirlemez. Belirlediği şey akıştır: bedel tarifeye göre hesaplanır, %15 Kurum komisyonu düşülür, fatura net bedel üzerinden kesilir ve tahsilat Kurum kanalıyla yürür. İhlal ya da yayımlayamama hâllerinde mahsup ve telafi mekanizması, takip eden aylarda kontenjan üzerinden işler.
Komisyon oranını komisyon yazısında, fiyatın nasıl belirlendiğini fiyat yazısında bulabilirsiniz.