195 sayılı Kanun ilanları üç kategoriye ayırır: resmî ilan, hususi ilan ve reklam. Ayrımın hukukî sonucu büyüktür — hangi ilanın Kurum aracılığıyla yayımlanacağını belirler.
Hususi İlan — m.40/1
Resmî ilan sayılmayan ve gerçek ve tüzel kişiler tarafından gazete ve dergilerde yayınlanmak üzere verilip de reklam mahiyetinde bulunmayan ilanlar, hususi ilan sayılır.
Reklam — m.40/2
Satışı artırmak gibi ticari gayelerle veya bir şeye veya bir fikre rağbet sağlamak gibi maddi veya manevi bir menfaat temini maksadıyla gazete ve dergilerde yazı, resim veya çizgilerle yapılan ilanlar, reklam sayılır.
| Tür | Tanım | Madde |
|---|---|---|
| Resmî ilan | Kanun, CBK ve yönetmeliklerle yayınlanması mecburi olan (özel dernekler hariç) veya m.29/b'deki daire ve teşekküllerin verdiği, reklam mahiyetini taşımayan ilanlar | m.29 |
| Hususi ilan | Resmî ilan sayılmayan ve gerçek/tüzel kişilerce verilen, reklam mahiyetinde bulunmayan ilanlar | m.40/1 |
| Reklam | Ticari gayelerle veya bir şeye/fikre rağbet sağlamak gibi maddi/manevi menfaat temini maksadıyla yazı, resim veya çizgilerle yapılan ilanlar | m.40/2 |
Serbestlik Kuralı — m.41
Hususi ilan ve reklamların yayınlanması, hususi ilan ve reklam prodüktörlüğü, bu kanun hükümleri dairesinde serbesttir.
Basın-İlan Kurumu da hususi ilan ve reklam kabul eder.
Yayınlanma Usulü — m.43
Hususi ilan ve reklamlar, bunları veren gerçek veya tüzel kişilerin isteklerine uygun olarak gazete ve dergilerde yayınlanır.
Şu kadar ki, 29 uncu maddenin (b) bendinde anılan daire ve teşekküllerle kanunla kurulan sair müesseseler ve bunların iştiraklerinin vereceği hususi ilan ve reklamlar, 40 ıncı maddede yazılı mahiyetleri de göz önünde bulundurularak Kurum Genel Kurulu tarafından tespit edilecek esaslar dahilinde ilgililerin istekleri de nazara alınarak, gazete ve dergilere verilir.
Gazete ve dergiler, aldıkları hususi ilan ve reklamları zamanında yayınlarlar.
| İlanı veren | Yayınlanma usulü |
|---|---|
| Sıradan gerçek/tüzel kişi | İsteğine uygun olarak gazete ve dergilerde |
| m.29/b'deki daire ve teşekküller, kanunla kurulan sair müesseseler ve iştirakleri | Genel Kurulun tespit edeceği esaslar dâhilinde, ilgililerin istekleri de nazara alınarak |
İstisna: Kurum Aracılığı Zorunluluğu — m.42
Komisyon — m.24
Kurumun yayınlanmasına aracı olmak ödevinde bulunduğu ilan ve reklamlardan %15, diğer ilan ve reklamlardan azami %10 nispetinde, faturalar üzerinden komisyon ücreti olarak kesilip, Kuruma gelir kaydolunur.
Yürürlükteki Yönetmelik m.116: Resmî ilan ve reklamlar ile özel ilan ve reklamlara uygulanacak komisyon oranı %15'tir.
Faturada Komisyon — Yönetmelik m.27
Gazete ve internet haber siteleri, yayımladıkları resmî ilanlar için Resmî İlan Fiyat Tarifesinde belirtilen esas ve ölçülere göre, tüm süreli yayınlar da özel ilan ve reklamlar için kendileri tarafından belirlenen tarifeler üzerinden hesaplanan bedele göre Kurum komisyonunu düştükten sonra kalan bedel üzerinden fatura düzenlemek zorundadır.
Ayrıntısını fatura yazısında ele aldık.
Tarife Bildirimi — m.45
Gazete ve dergiler, hususi ilan ve reklam tarifelerini üçer aylık devrelerde yayımlamak, ilan etmek ve Kuruma bildirmek zorundadır. Ayrıntısını tarife bildirimi yazısında ele aldık.
Sonuç
Resmî ilan sayılmayan ve gerçek veya tüzel kişilerce verilen, reklam mahiyetinde bulunmayan ilanlar hususi ilandır. Satışı artırmak gibi ticari gayelerle veya bir şeye ya da fikre rağbet sağlamak gibi maddi/manevi menfaat temini maksadıyla yapılan ilanlar ise reklamdır. Hususi ilan ve reklamların yayınlanması ile prodüktörlüğü kanun hükümleri dairesinde serbesttir; ancak prodüktörle yayın arasında tekel anlaşması yapılamaz.