Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği'nin 5. maddesi resmî ilanı iki ayrı ölçüte göre tanımlar. Bir ilan, bu iki bentten birine giriyorsa resmî ilandır; girmiyorsa hususi ilan ya da reklamdır.
İki Ölçüt (m.5/1)
| Bent | Ölçüt |
|---|---|
| (a) | Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, tüzük veya yönetmelik gereği yayımlanması zorunlu olan ilanlar |
| (b) | Merkezî yönetim kapsamındaki idareler, mahallî idareler, sosyal güvenlik kurumları, üniversiteler, odalar ve borsalar, birlikler, barolar, kamu iktisadi teşebbüsleri, sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzel kişilerine ait teşekküller ve bunların iştiraklerine ait reklam niteliği taşımayan ilanlar |
İki bent farklı mantıkla çalışır. (a) bendi işin niteliğine bakar: ilanın yayımlanması bir mevzuat hükmüyle zorunlu kılınmışsa, kim verirse versin resmî ilandır. (b) bendi ilanı verene bakar: sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının ilanları, zorunlu olmasa bile reklam niteliği taşımıyorsa resmî ilandır.
Özel Dernek İstisnası (m.5/2)
Maddenin ikinci fıkrası tek cümlelik bir istisna getirir: özel derneklerin, birinci fıkranın (a) bendi kapsamında vermeleri zorunlu olan ilanlar resmî ilan sayılmaz.
Yani bir derneğin mevzuat gereği yayımlaması zorunlu olan bir ilanı, zorunluluk şartını taşısa bile resmî ilan kapsamına girmez. Bu, (a) bendinin en önemli sınırıdır.
Reklam Nedir? (m.6)
6. maddenin birinci fıkrası reklamı tanımlar: bir şeye veya bir fikre rağbet sağlamak gibi maddi veya manevi bir menfaat temini için ya da tanıtım maksadıyla süreli yayınlarda görsel, işitsel veya yazılı olarak yayımlatılan içerik reklam sayılır.
Resmî reklam ise ikinci fıkrada tanımlanır: 195 sayılı Kanun'un 42. maddesi gereğince, 5. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde sayılan daire ve teşekküllerle, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan sair müesseselerin veya bunların iştiraklerinin süreli yayınlara verdiği reklamlardır.
| Tür | Kim verir | Nasıl yayımlanır |
|---|---|---|
| Resmî ilan | Mevzuat gereği zorunlu olanlar veya m.5/1-b'deki kamu kuruluşları | Kurum aracılığıyla, resmî ilan tarifesi üzerinden |
| Resmî reklam | m.5/1-b'deki daire ve teşekküller ile kanunla/CBK ile kurulan müesseseler | Reklam verenlerin tercihi doğrultusunda, resmî reklam hakkına sahip yayınlarda Kurum aracılığıyla |
| Hususi ilan / reklam | Gerçek ve tüzel kişiler | Yayının kendi tarifesi üzerinden |
Üçüncü fıkra bir farkı belirginleştirir: resmî reklamlar, reklam verenlerin tercihi doğrultusunda resmî reklam yayımlama hakkına sahip süreli yayınlarda Kurum aracılığıyla yayımlatılır. Resmî ilanlarda ise dağıtım kontenjan sistemine göre yapılır.
Etiketleme Zorunluluğu (m.6/4)
Dördüncü fıkra, okurun korunmasına yöneliktir: ilan veya reklam niteliğindeki haber, resim, video, yazı ve benzerlerinin tereddüte yer bırakmayacak şekilde ilan veya reklam olduğu belirtilir.
Bu hüküm, örtülü reklam yasağının resmî ilan mevzuatındaki karşılığıdır. Etiketleme kurallarını advertorial yazısında, yaptırımını örtülü reklam yazısında ele aldık.
Tereddüt Hâlinde Ne Olur?
Bir ilanın resmî ilan sayılıp sayılmayacağı konusunda ihtilaf çıkabilir. 195 sayılı Kanun'un 30. maddesi bu ihtilafların nasıl çözüleceğini düzenler: uyuşmazlık hâlinde Basın İlan Kurumu Yönetim Kurulu kararına uyulur; Yönetim Kurulunun lüzum görmesi ya da Genel Müdürlük veya ilgilinin talep etmesi hâlinde konu Genel Kurula intikal ettirilir ve Genel Kurulun bu suretle ya da kendiliğinden alacağı prensip kararları kesindir. Bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır.
Prensip Kararlarıyla Netleşen Örnekler
- Esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatiflerinin genel kurul çağrı ilanları — resmî ilandır (GK 220).
- Sigorta ve reasürans şirketlerinin mevzuat gereği yayımı zorunlu ilanları — resmî ilandır (GK 174).
- Vakıf üniversitelerinin zorunlu ilanları resmî ilan, isteğe bağlı tanıtımları hususi ilan/reklamdır (GK 162).
- Ticari faaliyette bulunan kamu teşekküllerinin ticari nitelikli ilanları reklam sayılır (GK 34).
Bu dördünü ayrı yazılarda ele aldık: kooperatif ilanları, sigorta şirketi ilanları, vakıf üniversitesi ilanları ve THY reklamları.
Sonuç
Bir ilan iki yoldan resmî ilan olur: mevzuat gereği yayımlanması zorunluysa (m.5/1-a) ya da maddede sayılan kamu kurum ve kuruluşlarına ait olup reklam niteliği taşımıyorsa (m.5/1-b). Özel derneklerin zorunlu ilanları bu kapsamın dışındadır.
Reklam ise rağbet sağlama veya tanıtım amacı taşıyan içeriktir; kamu kuruluşlarının verdiği reklamlar resmî reklam sayılır ve farklı bir dağıtım rejimine tabidir. Her iki hâlde de ilan veya reklam niteliği okura açıkça belirtilmelidir.