Resmî ilan sisteminde tiraj iki ayrı işlev görür: hakkı korumanın eşiği ve kontenjanı artıran ölçüt. İkisini karıştırmamak gerekir.
Kanunî Dayanak — 195 m.34
Resmî ilan verilecek mevkutelerin vasıfları: a) Münderecat, b) Sayfa sayı ve ölçüsü, c) Kadro, ç) Fiili satış, d) En az yayın hayatı süresi bakımlarından ve uygun görülecek diğer yönlerden Basın-İlan Kurumu Genel Kurulunca tespit olunur.
1. Asgari Fiili Satış: Hakkın Eşiği — Yönetmelik m.44 Tablo-4
| Kategori | Satış (adet) | Asgari bayi satış oranı ve adedi | Asgari iade oranı ve adedi |
|---|---|---|---|
| 1. Kategori | 3.000 | %50 — 1.500 | %5 — 75 |
| 2. Kategori | 1.600 | %50 — 800 | %5 — 40 |
| 3. Kategori | 400 | %50 — 200 | %5 — 10 |
| 4. Kategori | 400 | %40 — 160 | %5 — 8 |
| 5. Kategori | 300 | %30 — 90 | %5 — 4 |
| 6. Kategori | 100 | %30 — 30 | — |
m.44/2: Yaygın gazetelerin 1. Kategori için belirtilen satış ve iade şartlarını yerine getirmesi zorunludur.
Satışın Gerçekliği — m.44/3
Son nokta bayilerdeki satışların makul ve kabul edilebilir gerekçelerle birden fazla yapılan satışlar istisna olmak üzere fiilen ve birer birer yapılmış olması esastır.
Aboneliğin Sayıya Dâhil Edilmesi — m.44/4
- Süresi 1 aydan az olan abonelikler dikkate alınmaz.
- Her sayının tarihini taşıdığı gün saat 09.00'a kadar abonelere ulaştırılmak üzere irsaliyelerle abone dağıtımcısına verilmesi ve belgelendirilmesi şarttır.
- Abonelik faturası düzenlenmiş ve zamanında ulaştırılan gazete adedi günlük fiili satışa dâhil edilir.
| Gazetenin fiili satışı | Gerçek kişi abone | Kamu kurumu, STK, sendika, siyasi parti | Diğer tüzel kişiler |
|---|---|---|---|
| 1.000 adede kadar | 1 | En fazla 10 | En fazla 5 |
| 1.000 ve üzeri | 1 | En fazla 20 | En fazla 10 |
Ayrıntısını abone satışları yazısında ele aldık.
Komisyonsuz Fatura Sayılmaz — m.43/2
2. Satış Ek Göstergesi: Kontenjanı Artırma — Yönetmelik m.51
(Değişik ibare: RG-10/12/2025-33103) Yaygın gazeteler ile 1. ve 2. Kategorilerde yer alan gazetelerden:
| Günlük fiili satış | Bayiler aracılığıyla en az | Ek gösterge oranı |
|---|---|---|
| 10.000 adedin üzerinde | 3.000 | 1/3 |
| 25.000 adedin üzerinde | 5.000 | 1/2 |
| 50.000 adedin üzerinde | 10.000 | 1 katı |
| 75.000 adedin üzerinde | 15.000 | 1,5 katı |
| 100.000 adedin üzerinde | 20.000 | 2 katı |
3., 4. ve 5. Kategorilerde yer alan yerel ve bölgesel gazetelerden:
| Günlük fiili satış | Bayiler aracılığıyla en az | Ek gösterge oranı |
|---|---|---|
| 1.000 adedin üzerinde | 500 | 1/6 |
| 2.500 adedin üzerinde | 1.000 | 1/4 |
| 5.000 adedin üzerinde | 2.000 | 1/3 |
| 10.000 adedin üzerinde | 3.000 | 1/2 |
Ayrıntısını satış ek göstergesi yazısında ele aldık.
3. Dağıtım Ek Göstergesi — m.50
Günlük asgari fiili satış adedinin tamamını, yayın yeri ile birlikte her coğrafi bölgede en az bir ilde olmak üzere yurt genelinin en az %70'inde günü gününe dağıtıma sunan yaygın gazetelere 1/3 oranında ek gösterge uygulanır.
Ayrıntısını dağıtım ek göstergesi yazısında ele aldık.
4. Baskı Ek Göstergesi — m.49
Yaygın gazetelerden günlük her bir ilde en az 5.000 adet temiz baskı olmak şartıyla 2 ilde basılanlara 1/6, 3 ilde basılanlara 1/3 oranında ek gösterge uygulanır.
Ayrıntısını baskı ek göstergesi yazısında ele aldık.
Genel Kurul Üyeliğinde Tiraj — 195 m.5/a
Genel Kurulun (a) bendinde gazete ve dergi sahipleri satış aralıklarına göre temsil edilir:
| Satış aralığı | Temsilci sayısı |
|---|---|
| 100 binin üzerinde | 1 |
| 99.999–50 bin | 1 |
| 49.999–10 bin | 1 |
| 10 binin altında | 1 |
Satış Şartının İhlali
Asgari fiili satışın altına düşülmesi yayımlama hakkının durdurulmasına, düzeltilmezse sona ermesine yol açar. Abone araştırmasında abonelerin %15 veya fazlasının fiilen devam etmediği tespit edilirse de hak durdurulur (m.45/2).
Ayrıntısını ihlaller yazısında ve sona erme yazısında ele aldık.
İstisnalar
- Grev — m.34/4: grev sebebiyle ara veren gazeteler, grevin sona erdiği tarihten itibaren 30 gün içinde, fiili satış adedi şartı dışında aranılan diğer vasıf ve ödevleri yerine getirerek yeniden yayımlanırsa hakları devam eder.
- 2023 depremleri — Geçici m.7: OHAL ilan edilen 10 il ve ilçelerinde asgari fiili satış şartları belirli tarihlere kadar aranmamıştır.
Sonuç
Fiili satış, 195 m.34'te sayılan beş vasıftan biridir. Yönetmelik m.44 kategorilere göre 100 ile 3.000 adet arasında asgari satış ve bayi satışı ile iade oranları belirler; bunun altına düşmek yayımlama hakkını etkiler. m.51 ise satışı belirli eşiklerin üzerine çıkan gazetelere 1/6'dan 2 katına kadar satış ek göstergesi vererek kontenjanı artırır. Komisyonsuz faturalar fiili satış hesabında dikkate alınmaz.