195 sayılı Kanun, ilan ve reklam trafiğini üç mekanizmayla izlenebilir kılar: ayırıcı kelime, nüsha teslimi ve yıllık bordro.
1. Ayırıcı Kelime ve Numara — m.46
Basın-İlan Kurumu ve prodüktörlerle gazete ve dergiler, yayınlanmasına aracı oldukları bilcümle ilan ve reklamların en altına, aracı olduklarını gösteren bir kelime koymağa mecburdurlar.
Prodüktörlerle gazete ve dergiler bu maksatla seçtikleri kelimeyi kullanmadan evvel kuruma bildirirler. Kurum seçilen kelimenin daha evvel başka bir prodüktör veya gazete veyahut bir dergi tarafından alındığını veya iltibasa mahal verecek mahiyette olduğunu anlarsa, kelimeyi değiştirmesini ilgiliye bildirir.
| Aracı | Kelime | Yanına yazılacak numara |
|---|---|---|
| Basın-İlan Kurumu | (Basın) | Kurumun yıllık ilan ve reklam sıra numarası |
| Prodüktör | Kuruma bildirdiği kelime | Prodüktörün yıllık sıra numarası |
| Doğrudan gazete/dergi | Kendi kelimesi | Gazetenin veya derginin aldığı ilan ve reklamların sıra numarası |
2. Nüsha Teslimi — m.47
Kurumun şubesi bulunan yerlerde yayınlanan gazete ve dergiler ilan veya reklamı havi nüshalarından ikişer adedini, ilan veya reklamın yayınlandığı gün, Kurum Genel Müdürlüğüne gönderilmek üzere o yerdeki şubesine makbuz mukabilinde tevdi ederler.
Genel Müdürlükçe bu nüshalar, Kurumun verdiği ilan ve reklamlarla Kurumca verilmeyen ilan ve reklamların hesabına ve bunların kimin tarafından verildiğinin tespitine esas tutulur.
Kurumun şubesi bulunmayan yerlerde yayınlanan gazete ve dergiler de aynı şekilde ilan veya reklamı muhtevi bulunan ikişer nüshalarını Kurum Genel Müdürlüğüne gönderilmek üzere mahalli valiliğe tevdi ederler.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Ne teslim edilir | İlan veya reklamı havi nüshalardan ikişer adet |
| Ne zaman | İlan veya reklamın yayınlandığı gün |
| Nereye | Şube varsa o yerdeki şubeye, yoksa mahalli valiliğe |
| Nasıl | Makbuz mukabilinde |
| Ne için | Kurumun verdiği ve vermediği ilanların hesabına ve kimin tarafından verildiğinin tespitine esas |
3. Yıllık Bordro — m.48
Prodüktörler, yayınlanmasına aracı oldukları ilan ve reklamları, kullandıkları sıra numarasına göre, ücreti, aldıkları komisyon ve yayınlanan gazete veya dergi adı ile gazete veya derginin sıra numarasını gösteren bir bordro ile, her yılın ilk 15 günü içinde Kurum Genel Müdürlüğüne gönderilmek üzere Kurumun o yerdeki şubesine makbuz mukabilinde tevdi ederler.
Gazete ve dergiler de, kendi sıra numaralarına göre, her bir ilan ve reklamı kimden aldıklarını Kurum veya prodüktörün sıra numarasını, fiyatını, verdikleri komisyonu göstermek üzere düzenleyecekleri yıllık bordroyu, yukarıdaki fıkrada yazılı süre içinde Kurumun o yerdeki şubesine teslim ederler.
| Kim | Bordroda gösterilecekler |
|---|---|
| Prodüktör | Kullandığı sıra numarası, ücret, aldığı komisyon, yayınlanan gazete/dergi adı ve gazetenin sıra numarası |
| Gazete/dergi | Kendi sıra numarası, ilanı kimden aldığı, Kurumun veya prodüktörün sıra numarası, fiyat ve verdiği komisyon |
Kurumun şubesi bulunmayan yerlerde yayınlanan gazete ve dergiler de yukarıdaki fıkra gereğince düzenleyecekleri yıllık bordroları o yerin valiliğine; valilikler de bu bordroları, birinci fıkraya uygun olarak hazırlanacak bordrolarla birlikte Kurum Genel Müdürlüğüne gönderirler.
Sistemin Mantığı
Üç mekanizma birlikte çalışır: ayırıcı kelime ve numara her ilanın kim aracılığıyla yayımlandığını gazetede görünür kılar; nüsha teslimi Kuruma fiilî kanıt sağlar; yıllık bordro ise tüm yılın ilan trafiğini numara–ücret–komisyon üçlüsüyle eşleştirir.
Aykırılığın Yaptırımı — m.49
Bu kanuna veya bu kanuna dayanılarak yapılacak yönetmeliğe veyahut Kurum Genel Kurulunun bu kanunda yazılı hususlarda ittihaz edeceği kararları ile yükletilen ödevlere yahut da basın ahlak esaslarına riayet etmeyen gazete, dergi ve internet haber siteleri ile prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri hakkında işlem yapılır.
Prodüktörler bakımından yaptırım, müessesenin iki ayı geçmemek üzere kapatılmasıdır (m.49/b). Ayrıntısını prodüktörlük yazısında ele aldık.
Kontrol Listesi
- İlanların altında ayırıcı kelime ve sıra numarası var mı?
- Kelime kullanılmadan önce Kuruma bildirildi mi?
- İlanlı nüshalardan 2 adet, yayın günü, makbuz karşılığı teslim ediliyor mu?
- Yıllık bordro 1–15 Ocak arasında verildi mi?
- Bordroda fiyat ve komisyon bilgileri eksiksiz mi?
Sonuç
Kurum, prodüktörler ve yayınlar, aracı oldukları bütün ilan ve reklamların en altına aracı olduklarını gösteren bir kelime ve sıra numarası koymak zorundadır; Kurumun kelimesi (Basın)'dır. İlan veya reklamı taşıyan nüshalardan ikişer adet, yayınlandığı gün, makbuz mukabilinde şubeye — şube yoksa valiliğe — teslim edilir. Ayrıca prodüktörler ve yayınlar, her yılın ilk 15 günü içinde ücret, komisyon ve sıra numaralarını gösteren yıllık bordroyu Kuruma verirler.