4. madde, kanunun en çok değişikliğe uğrayan maddelerinden biridir. Bugün ayakta kalan üç bendinden biri, anayasal olarak aşılmış bir hükümdür.
Maddenin Bugünkü Hâli
Madde 4 — Radyo ve televizyon istasyonlarının kurulması, işletilmesi, idareleri ve yayınlarının düzenlenmesine ilişkin temel ilkeler şunlardır:
| Bent | Hüküm | Durum |
|---|---|---|
| a | Radyo ve televizyon yayınlarının düzenlenmesi ile yurt içine ve yurt dışına yayın yapılması Devletin tekelindedir; bu tekel TRT tarafından kullanılır. Ancak polis ve meteoroloji teşkilatlarının devamlı ikaz ve duyuru maksadıyla radyo istasyonu kurmaları ve yayın yapmaları Radyo ve Televizyon Yüksek Kurulunun iznine tabidir | Metinde — Anayasa m.133 ile aşılmıştır |
| b | Yayınların dinleyici ve izleyiciye seçme hakkı tanıyacak şekilde birden fazla kanaldan ve bütün yurt sathına yapılması esastır | Yürürlükte |
| c | — | Mülga: 12/1/1989-3517/7 |
| d | — | Mülga: 11/6/2008-5767/10 |
| e | — | Mülga: 11/6/2008-5767/10 |
| f | Her türlü radyo ve televizyon yayını için frekans planlama, tahsis ve tescil işlemleri 2813 sayılı Telsiz Kanunu hükümlerine tabidir | Yürürlükte |
(a) Bendinin Durumu
Bir AYM Notu
Kanun metnindeki dipnot ilginç bir tarih verir: (a) bendinde geçen "verici istasyonlarının kurulması, işletilmesi" ibaresi 12/1/1989 tarihli ve 3517 sayılı Kanunun 7. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış, daha sonra bu madde Anayasa Mahkemesinin 18/5/1990 tarihli ve E.1989/9, K.1990/8 sayılı Kararıyla iptal edilmiştir.
(b) Bendi: Çok Kanallılık ve Yaygınlık
Yürürlükteki en anlamlı ilke budur: yayınların seçme hakkı tanıyacak şekilde birden fazla kanaldan ve bütün yurt sathına yapılması esastır.
Ayrıntısını m.31 yazısında ele aldık.
(f) Bendi: Frekans
Frekans planlama, tahsis ve tescil işlemleri 5 Nisan 1983 tarih ve 2813 sayılı Telsiz Kanunu hükümlerine tabidir. Aynı Kanuna atıf m.58/3 ve m.61'de de yapılır: radyo ve televizyon verici cihazları ve Kurumun kuracağı telekomünikasyon tesisleri de o Kanuna tabidir.
Temel İlkeler ile Yayın Esaslarını Karıştırmayın
| m.4 — Temel ilkeler | m.5 — Genel yayın esasları | |
|---|---|---|
| Neyi düzenler? | Kurulma, işletme ve düzenleme — yapısal | Yayın içeriği — içeriksel |
| Bent sayısı | Altı bent — üçü mülga | On üç bent — tamamı yürürlükte |
| Örnek | Frekans planlaması, çok kanallılık | Tarafsızlık, doğruluk, haber-yorum ayrımı |
Yayın esaslarını m.5 yazısında ele aldık.
Sonuç
2954 sayılı Kanunun 4. maddesi altı temel ilke sayar; üçü mülgadır. Yürürlükte kalan anlamlı iki ilke, yayınların birden fazla kanaldan ve bütün yurt sathına yapılması ve frekans işlemlerinin 2813 sayılı Telsiz Kanununa tabi olmasıdır. Metinde duran devlet tekeli hükmü, Anayasa m.133'ün 1993'te değiştirilmesiyle işlevini yitirmiştir.