Bu sorunun cevabı 2023'te değişti. Kişilik hakkı ihlali nedeniyle içerik çıkarma ve erişim engellemenin dayanağı olan 5651 sayılı Kanunun 9. maddesi, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76, K.: 2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Kanunun resmî metninde madde bugün "(İptal…)" ibaresiyle, altında hiçbir fıkra metni olmadan durmaktadır.
Yol 1: Cevap ve düzeltme hakkı (5187 m.14)
En hızlı ve mahkeme kararı gerektirmeyen yoldur. Süreli yayınlarda — internet haber siteleri dâhil — kişilerin şeref ve haysiyetini ihlâl edici veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayım yapılması hâlinde, zarar gören iki ay içinde düzeltme ve cevap yazısını gönderir. Sorumlu müdür bunu internet haber sitelerinde en geç bir gün içinde, URL bağlantısı sağlanarak yayımlamak zorundadır.
Bu yol haberi kaldırmaz ama yanına sizin metninizi koyar. Yayımlanmazsa onbeş gün içinde bulunduğunuz yer sulh ceza hâkimine başvurulur (m.14/5).
Yol 2: Özel hayatın gizliliği (5651 m.9/A)
Bu madde yürürlüktedir ve çok hızlı işler; ancak yalnız özel hayatın gizliliği ihlali için kullanılabilir, genel kişilik hakkı ihlalleri için değil.
| Adım | Süre | Fıkra |
|---|---|---|
| Kuruma (BTK) doğrudan başvuru | — | m.9/A/1 |
| Erişim sağlayıcıların tedbiri yerine getirmesi | Derhâl, en geç 4 saat | m.9/A/3 |
| Talebi sulh ceza hâkimine sunma | Talepten itibaren 24 saat | m.9/A/5 |
| Hâkimin kararı | En geç 48 saat; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar | m.9/A/5 |
Başvuruda hakkın ihlaline neden olan yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgiler yer alır; bu bilgilerde eksiklik varsa talep işleme konulmaz (m.9/A/2).
m.9/A/7 pratik bir sonuç doğurur: "Erişimin engellenmesine konu içeriğin yayından çıkarılmış olması durumunda hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır."
Yol 3: Kişilik hakkı davası (TMK m.24 ve m.25)
En kapsamlı yoldur. TMK m.24/1: "Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir."
TMK m.25 istenebilecekleri sayar:
- Saldırı tehlikesinin önlenmesi
- Sürmekte olan saldırıya son verilmesi
- Sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti
- Düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması
- Maddî ve manevî tazminat
- Hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesi
TMK m.25/5 yetkili mahkemeyi de belirler: "Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir."
Hangi yolu ne zaman
| Durum | Uygun yol |
|---|---|
| Haber gerçeğe aykırı; sizin açıklamanızın yanında yer almasını istiyorsunuz | 5187 m.14 — cevap ve düzeltme |
| İçerik özel hayatınıza ilişkin ve acil kaldırma gerekiyor | 5651 m.9/A |
| Kişilik hakkınız ihlal edilmiş; kaldırma, tespit ve tazminat istiyorsunuz | TMK m.24-25 kişilik hakkı davası |
| Haberde suç unsuru var | Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu |
| Eski bir haber güncel etkisini yitirmiş | Arşiv ve unutulma hakkı tartışması |
Tazminat zamanaşımı
TBK m.72: "Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır."
Kime karşı
5187 m.13 uyarınca basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan süreli yayınlarda eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi müştereken ve müteselsilen sorumludur. Tüzel kişi şirketse anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde en üst yönetici de şirketle birlikte sorumludur.
Sürelerin ayrıntısını süre yazısında, arşiv sorununu arşiv yazısında ele aldık.