Basın mevzuatında birbirine yakın görünen üç kavram vardır — ve üçünün de ayrı hukukî sonucu bulunur.
1. Gazeteci — Basın Kartı Yönetmeliği m.4/h
Gazeteci: 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun kapsamında fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar ile 6112 sayılı Kanun kapsamında kurulan radyo ve televizyonların haber birimlerinde çalışanları ve Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunun haber birimlerinde çalışanları ifade eder.
| Kapsanan grup | Ölçüt |
|---|---|
| 5953 sayılı Kanun kapsamındakiler | Fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışmak |
| 6112 kapsamındaki radyo ve televizyon çalışanları | Haber biriminde çalışmak |
| TRT çalışanları | Haber biriminde çalışmak |
2. Medya Mensubu — m.4/n
Medya mensubu: Radyo, televizyon ve süreli yayınların medya faaliyeti yürüten çalışanlarını ifade eder.
3. Fikir İşçisi — 5953 ve Resmî İlan Mevzuatı
Fikir işçisi kavramı Basın Kartı Yönetmeliğinin tanımlar maddesinde yer almaz; 5953 sayılı Kanunun ve Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliğinin kavramıdır.
Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği, resmî ilan yayımlayan yayınlarda asgari fikir işçisi kadrosu bulundurulmasını zorunlu kılar (m.38, m.59) ve kadroda gösterileceklerin şartlarını m.18–22'de düzenler.
Üç Kavramın Karşılaştırması
| Ölçüt | Gazeteci | Medya mensubu | Fikir işçisi |
|---|---|---|---|
| Dayanak | Basın Kartı Yön. m.4/h | Basın Kartı Yön. m.4/n | 5953 sayılı Kanun ve Resmî İlan ve Reklam Yön. |
| Kapsam | 5953 kapsamındakiler + radyo-TV ve TRT haber birimi çalışanları | Radyo, TV ve süreli yayınların medya faaliyeti yürüten çalışanları | Kadroda gösterilen ve şartları taşıyan çalışanlar |
| Hangi hakla ilgili | Basın kartı ve özlük hakları | Basın kartı — m.7/1-a | Resmî ilan yayımlama hakkı |
| Kim belirler | İletişim Başkanlığı / Basın Kartı Komisyonu | İletişim Başkanlığı | Basın İlan Kurumu |
Basın Kartı Alabilecek Kişiler — m.7/1-a
Basın kartları Türkiye'de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının Türk vatandaşı medya mensuplarına verilebilir.
Medya Kuruluşu Tanımı — m.4/m
Medya kuruluşu: 5187 sayılı Kanun veya 15/2/2011 tarihli ve 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun gereğince faaliyette bulunan kuruluşları ifade eder.
Basın-Yayın Meslek Kuruluşu — m.4/b
Basın-yayın meslek kuruluşu: Medya kuruluşu çalışanlarının, sahiplerinin, tüzel kişi temsilcilerinin veya yönetim kurulu başkanlarının bir araya gelerek oluşturdukları dernekleri, vakıfları, sendikaları ve bunların oluşturdukları üst kuruluşları ifade eder.
m.7/1-f: medya alanında faaliyet göstermeleri şartıyla, sendikalar ile kamu yararına faaliyette bulunduğu tespit edilen dernek ve vakıfların yöneticilerine de basın kartı verilebilir.
Pratik Sonuç
- Basın kartı için: unvan listede olmalı, haber alanında çalışılmalı, kontenjan içinde kalınmalı.
- Resmî ilan kadrosunda sayılmak için: 5953'e uygun tam süreli sözleşme, ücretin peşin ve eksiksiz ödenmesi, işin fiilen yapılması, SGK ve vergi tahakkukları.
- İki rejim ayrıdır: basın kartı olmayan bir çalışan kadroda sayılabilir, kadroda olmayan biri basın kartı alabilir.
Ayrıntısını basın kartı olmayan çalışan yazısında ve kadroda kimler sayılır yazısında ele aldık.
Sonuç
Gazeteci (m.4/h), 5953 kapsamındaki fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar ile radyo-TV ve TRT'nin haber birimlerinde çalışanlardır. Medya mensubu (m.4/n) daha geniştir: medya faaliyeti yürüten çalışanlardır. Fikir işçisi ise Basın Kartı Yönetmeliğinde tanımlanmayan, 5953 sayılı Kanunun ve resmî ilan mevzuatının kavramıdır ve asgari kadro hesabında kullanılır.