Evet, zorunlu. Ama tek bir kaynaktan değil: bir internet haber sitesi için iki ayrı kanun, iki ayrı listeyi zorunlu kılar. 5651 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi "tanıtıcı bilgiler" ister ve bunu içerik, yer ve erişim sağlayıcılarının hepsine yükler. 5187 sayılı Basın Kanununun 4 üncü maddesi ise 2022'den beri internet haber sitelerine özgü bir künye listesi getirir. İki liste örtüşür ama aynı değildir; ikisini birden karşılamayan bir site, birinden uyumluyken diğerinden ceza alabilir.
Kaynak 1: 5651 m.3 — Bilgilendirme yükümlülüğü
Maddenin birebir metni şöyledir: "MADDE 3- (1) İçerik, yer ve erişim sağlayıcıları, yönetmelikle belirlenen esas ve usûller çerçevesinde tanıtıcı bilgilerini kendilerine ait internet ortamında kullanıcıların ulaşabileceği şekilde ve güncel olarak bulundurmakla yükümlüdür. (2) Yukarıdaki fıkrada belirtilen yükümlülüğü yerine getirmeyen içerik, yer veya erişim sağlayıcısına Başkan tarafından iki bin Türk lirasından elli bin Türk lirasına kadar idarî para cezası verilir."
Dikkat edilecek üç nokta var. Birincisi, yükümlülük "güncel olarak" ifadesini içerir — bir kez yazıp unutmak yeterli değildir, adres veya telefon değiştiğinde bilgi de değişmelidir. İkincisi, listenin içeriği kanunda değil yönetmelikte belirlenir. Üçüncüsü, m.3/2'deki ceza aralığı 6552 sayılı Kanunun 126 ncı maddesiyle "iki bin – on bin" seviyesinden bugünkü seviyesine yükseltilmiştir; cezayı BTK Başkanı verir.
Maddenin diğer fıkraları da işletmeciyi ilgilendirir. m.3/3 (Ek: 6/2/2014-6518/86 md.) uyarınca bu Kanun kapsamındaki faaliyetleri yurt içinden ya da yurt dışından yürütenlere "internet sayfalarındaki iletişim araçları, alan adı, IP adresi ve benzeri kaynaklarla elde edilen bilgiler üzerinden elektronik posta veya diğer iletişim araçları ile bildirim" yapılabilir. m.3/4 ise Anayasa Mahkemesinin 2/10/2014 tarihli E.2014/149, K.2014/151 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
5651'in atıf yaptığı liste: 11746 sayılı Yönetmelik m.5
Kanun m.3'ün gönderme yaptığı düzenleme, 30/11/2007 tarihli ve 11746 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliktir. m.5 birebir şöyledir:
"Bilgilendirme yükümlülüğü — MADDE 5 – (1) Ticari veya ekonomik amaçlı içerik sağlayıcıları, yer sağlayıcıları ve erişim sağlayıcıları, aşağıda belirtilen tanıtıcı bilgilerini, kendilerine ait internet ortamında, kullanıcıların ana sayfadan doğrudan ulaşabileceği şekilde ve iletişim başlığı altında, doğru, eksiksiz ve güncel olarak bulundurmakla yükümlüdür: a) Gerçek kişi ise; adı ve soyadı, tüzel kişi ise; unvanı ve sorumlu kişiler, vergi kimlik numarası veya ticaret sicil numarası, b) Yerleşim yeri, tüzel kişi ise merkezinin bulunduğu yer, c) Elektronik iletişim adresi ve telefon numarası, ç) Sunduğu hizmet, bir merciin iznine veya denetimine tabi bir faaliyet çerçevesinde yapılıyor ise, yetkili denetim merciine ilişkin bilgiler. (2) Ticari veya ekonomik amaçlı içerik sağlayıcı, birinci fıkradaki bilgilerle birlikte, yer sağlayıcıya ilişkin tanıtıcı bilgileri, doğru, eksiksiz ve güncel olarak ana sayfasında bulundurmakla yükümlüdür."
Bu maddeden üç somut zorunluluk çıkar: bilgiler ana sayfadan doğrudan ulaşılabilir olacak, "iletişim" başlığı altında toplanacak ve yer sağlayıcınızın (hosting firmanızın) tanıtıcı bilgileri de ana sayfada bulunacak. Son madde en sık atlanandır: kendi bilgilerinizi yazıp barındırma sağlayıcınızın adını ve adresini yazmamak, m.5/2'yi ihlal eder.
Bu yönetmelik hakkında bilmeniz gereken uyarı
Bu durumun iki pratik sonucu vardır. Birincisi, yönetmelikteki para cezası rakamlarına güvenmeyin: m.9/1 hâlâ "ikibin Yeni Türk Lirasından onbin Yeni Türk Lirasına kadar" demektedir, oysa Kanun m.3/2'deki 2.000 – 50.000 TL aralığı esastır. İkincisi, yönetmelikteki bazı süreler de Kanunla çelişir: m.7/1-c yer sağlayıcı trafik bilgisini "altı ay" saklamaktan söz ederken, 2014'te 6518 ile değiştirilen Kanun m.5/3 bir yıldan az, iki yıldan fazla olmamak üzere demektedir. Çelişki hâlinde kanun hükmü esastır.
Kaynak 2: 5187 m.4 — İnternet haber sitesi künyesi
5187 sayılı Basın Kanununun 4 üncü maddesinin başlığı "Zorunlu bilgiler"dir. 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle maddeye internet haber sitelerine özgü iki yeni fıkra eklenmiştir. Birebir metinleri şöyledir:
"(Ek fıkra:13/10/2022-7418/3 md.) İnternet haber sitelerinde ayrıca, faaliyet gösterdiği iş yeri adresi, ticari unvanı, elektronik posta adresi, iletişim telefonu ve elektronik tebligat adresi ile yer sağlayıcısının adı ve adresi kendilerine ait internet ortamında kullanıcıların ana sayfadan doğrudan ulaşabileceği şekilde ve iletişim başlığı altında bulundurulur."
"(Ek fıkra:13/10/2022-7418/3 md.) İnternet haber sitelerinde bir içeriğin ilk kez sunulmaya başlandığı tarih ile sonraki güncelleme tarihleri, her erişildiğinde değişmeyecek şekilde içeriğin üzerinde belirtilir."
İkinci fıkra bir künye hükmü gibi görünmez ama teknik olarak en zor karşılanan yükümlülüktür. "Her erişildiğinde değişmeyecek şekilde" ifadesi, tarihin sabit ve sayfa üzerinde görünür olmasını gerektirir: içerik yönetim sisteminizin ilk yayım tarihini ve her güncelleme tarihini ayrı ayrı tutması, ikisini de haber sayfasında göstermesi şarttır. Şablonunda yalnızca "bugün" yazan veya tarihi göreli biçimde ("2 saat önce") gösteren sistemler bu fıkrayı karşılamaz.
Yaptırım: 5187 m.15
Madde başlığı "Zorunlu bilgileri göstermeme"dir ve birebir şöyle başlar: "Madde 15- 4 üncü maddeye göre basılmış eserlerde ve internet haber sitelerinde gösterilmesi öngörülen hususların gösterilmemesi veya gerçeğe aykırı olarak gösterilmesi halinde, süreli yayınlarda sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili, süresiz yayınlarda yayımcı ve adını ve adresini göstermeyen veya yanlış gösteren basımcı beşyüzmilyon liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza, bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda beşmilyar liradan az olamaz."
Cezanın muhatabına da dikkat edin: m.15, süreli yayınlarda sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkiliyi hedefler. Yani künye eksiği bir kurum kabahati değil, kişiye yönelen bir yaptırımdır. Sorumlu müdür şartları için 5187 m.5'e ve süreli yayın beyannamesi rehberi yazısına bakın.
İki kaynağın karşılaştırması
| Ölçüt | 5651 m.3 + Yönetmelik 11746 m.5 | 5187 m.4 (7418 ek fıkraları) |
|---|---|---|
| Kimi bağlar | Ticari veya ekonomik amaçlı içerik, yer ve erişim sağlayıcıları | İnternet haber siteleri (5187 m.2/1-m tanımına girenler) |
| Nerede duracak | Ana sayfadan doğrudan ulaşılabilir, "iletişim" başlığı altında | Ana sayfadan doğrudan ulaşılabilir, "iletişim" başlığı altında |
| Kimlik bilgisi | Gerçek kişide ad-soyad; tüzel kişide unvan ve <b>sorumlu kişiler</b> | <b>Ticari unvan</b> |
| Vergi / sicil | <b>Vergi kimlik numarası veya ticaret sicil numarası</b> | Öngörülmemiş |
| Adres | Yerleşim yeri / merkezin bulunduğu yer | <b>Faaliyet gösterdiği iş yeri adresi</b> |
| İletişim | Elektronik iletişim adresi ve telefon numarası | Elektronik posta adresi ve iletişim telefonu |
| Elektronik tebligat adresi | Öngörülmemiş | <b>Zorunlu</b> |
| Denetim mercii bilgisi | Faaliyet izne/denetime tabiyse <b>zorunlu</b> | Öngörülmemiş |
| Yer sağlayıcı bilgisi | Yer sağlayıcıya ilişkin <b>tanıtıcı bilgiler</b>, ana sayfada | Yer sağlayıcısının <b>adı ve adresi</b> |
| İçerik tarihleri | Öngörülmemiş | <b>İlk yayım + güncelleme tarihleri</b>, içeriğin üzerinde |
| Yaptırım | 2.000 - 50.000 TL idarî para cezası, BTK Başkanı (m.3/2) | Adli para cezası, sorumlu müdür ve bağlı olduğu yetkiliye (m.15) |
Tablodaki mantık şudur: iki liste birbirinin yerine geçmez, birleşir. Vergi kimlik numarası yalnızca 5651 tarafında, elektronik tebligat adresi yalnızca 5187 tarafında istenir; ikisini de yazmadığınızda her iki kanundan da eksiğiniz olur. İkisinin ortak noktası yerleşim biçimidir: her ikisi de bilgilerin ana sayfadan doğrudan ulaşılabilir olmasını ve "iletişim" başlığı altında toplanmasını ister — ayrı sayfalara dağıtmak veya yalnızca altbilgide küçük punto ile vermek riskli bir tercihtir.
Birleşik kontrol listesi
Aşağıdaki liste iki kaynağın toplamıdır. Künyenin metin hâlindeki hazır şablonunu ve 5187 tarafının ayrıntılı açıklamasını internet haber sitesi künye şablonu yazısında bulabilirsiniz; buradaki liste onu tekrar etmez, 5651 tarafını ekleyerek tamamlar. Bu bilgileri doldurup kopyalanabilir bir künye bloğu üretmek için künye üretecini kullanabilirsiniz.
BİRLEŞİK KÜNYE VE İLETİŞİM BİLGİSİ KONTROL LİSTESİ
YERLEŞİM (her iki kanun)
[ ] Bilgiler ANA SAYFADAN DOĞRUDAN ulaşılabilir
[ ] "İletişim" başlığı altında toplanmış
[ ] Tek sayfada, bölünmemiş, güncel
5651 m.3 + Yön. 11746 m.5 KALEMLERİ
[ ] Gerçek kişi ise: ad ve soyad
[ ] Tüzel kişi ise: unvan VE SORUMLU KİŞİLER
[ ] Vergi kimlik numarası VEYA ticaret sicil numarası
[ ] Yerleşim yeri / tüzel kişide merkezin bulunduğu yer
[ ] Elektronik iletişim adresi
[ ] Telefon numarası
[ ] Faaliyet bir merciin iznine/denetimine tabi ise:
yetkili denetim merciine ilişkin bilgiler
[ ] YER SAĞLAYICIYA ilişkin tanıtıcı bilgiler — ANA SAYFADA
5187 m.4 (7418 ek fıkraları) KALEMLERİ
[ ] Faaliyet gösterilen İŞ YERİ ADRESİ
[ ] TİCARİ UNVAN
[ ] Elektronik posta adresi
[ ] İletişim telefonu
[ ] ELEKTRONİK TEBLİGAT ADRESİ
[ ] Yer sağlayıcısının ADI VE ADRESİ
5187 m.4 — İÇERİK TARİHLERİ (teknik)
[ ] İlk yayım tarihi içeriğin üzerinde görünüyor
[ ] Her güncelleme tarihi ayrıca görünüyor
[ ] Tarihler her erişimde DEĞİŞMİYOR (sabit, göreli değil)
[ ] Şablonda "2 saat önce" gibi göreli ifade tek başına yok
İŞLEYİŞ
[ ] Künyedeki e-posta kutusunu düzenli okuyan bir kişi var
[ ] KEP / elektronik tebligat adresi aktif ve takip ediliyor
[ ] Adres, telefon, unvan değişikliğinde künye 1 gün içinde
güncelleniyor (m.3: "güncel olarak")
[ ] Yer sağlayıcı (hosting) değişince künye de değişiyor
[ ] Künyenin ekran görüntüsü tarihli olarak arşivleniyorSık yapılan dört hata
- Yer sağlayıcı bilgisinin yazılmaması. Hem Yönetmelik m.5/2 hem 5187 m.4 bunu ister; hosting firmasını değiştirdiğinde künyeyi güncellemeyen site otomatik olarak eksik duruma düşer.
- Vergi kimlik numarası veya ticaret sicil numarasının atlanması. 5187 tarafında istenmediği için çoğu künyede yoktur, ama Yönetmelik m.5/1-a bunu açıkça arar.
- Elektronik tebligat adresinin yazılmaması. 5651 tarafında öngörülmediği için gözden kaçar; 5187 m.4 bakımından ise zorunludur.
- İçerik tarihlerinin göreli gösterilmesi. "3 saat önce" ifadesi her erişimde değişir; 5187 m.4'ün son fıkrası bunu açıkça dışlar.
Bu yükümlülüklerin hangi sıfattan doğduğunu anlamak için haber sitesi yer sağlayıcı mı içerik sağlayıcı mı yazısına, uyum sürecinin tamamı için internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesi yazısına bakın.
Künyenin ana sayfadan doğrudan ulaşılabilir olması, tarihlerin sabit gösterilmesi ve yer sağlayıcı bilgisinin otomatik güncellenmesi tema düzeyinde çözülecek işlerdir. KEYDAL haber yazılımı künye alanlarını ve ilk yayım / güncelleme tarihi gösterimini hazır getirir; barındırma bilgilerinizi hosting hizmetimiz üzerinden aldığınızda yer sağlayıcı künyesi de standart olarak verilir.