Haber Sitesi Yer Sağlayıcı mı İçerik Sağlayıcı mı?

Önce bir eksiği tespit edelim: 5651'de "haber sitesi" tanımı yoktur

5651 sayılı Kanunun tam metninde "haber sitesi" veya "internet haber sitesi" ibaresi hiç geçmez. "Süreli yayın", "gazete", "yayıncı", "editör" ve "sorumlu müdür" de m.2 tanımlarında yoktur. Kanun m.1'de amacını şöyle belirler: "Bu Kanunun amaç ve kapsamı; içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcıların yükümlülük ve sorumlulukları ile internet ortamında işlenen belirli suçlarla içerik, yer ve erişim sağlayıcıları üzerinden mücadeleye ilişkin esas ve usûlleri düzenlemektir."

Yani Kanun kuruluş türüne göre değil, fiilî fonksiyona göre kurgulanmıştır. "Ben haber sitesiyim" demek 5651 bakımından bir statü değildir; hangi işi yaptığınız sizi bir sıfata sokar. Sıfatınızı belirlemek için m.2'deki tanımlara bakmak zorundasınız.

m.2'deki dört tanım — birebir

• İçerik sağlayıcı (m.2/1-f): "İnternet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişileri"
• Yer sağlayıcı (m.2/1-m): "Hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten gerçek veya tüzel kişileri"
• Erişim sağlayıcı (m.2/1-e): "Kullanıcılarına internet ortamına erişim olanağı sağlayan her türlü gerçek veya tüzel kişileri"
• Sosyal ağ sağlayıcı (m.2/1-s, Ek: 29/7/2020-7253/1 md.): "Sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların internet ortamında metin, görüntü, ses, konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya paylaşmalarına imkân sağlayan gerçek veya tüzel kişileri"
• Toplu kullanım sağlayıcı (m.2/1-i): "Kişilere belli bir yerde ve belli bir süre internet ortamı kullanım olanağı sağlayanı"

Bir haber sitesi bakımından erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcı sıfatları söz konusu değildir; ilki internet servis sağlayıcısının, ikincisi internet kafe benzeri işletmelerin sıfatıdır. Geriye içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı ve — belirli şartlarda — sosyal ağ sağlayıcı kalır.

Ana tez: Haber sitesi kural olarak içerik sağlayıcıdır

m.2/1-f tanımı üç fiil içerir: üretmek, değiştirmek ve sağlamak. Bir haber sitesi kendi haber metnini yazar (üretir), başlığını ve spotunu kurar, görselini seçer ve kırpar (değiştirir), sonra kullanıcıya sunar (sağlar). Tanıma birebir oturur. Ajans haberini alıp yeniden başlıklandırmak, spot yazmak ve kısaltmak da bu tanımın içindedir — "biz üretmedik, aldık" savunması metni değiştirdiğiniz anda zayıflar.

Yer sağlayıcı sıfatı ise otomatik değildir. m.2/1-m tanımının ölçütü başkasına ait hizmet ve içerikleri barındıran sistemi sağlamak veya işletmektir. Kendi haberinizi kendi sunucunuzda barındırmanız sizi yer sağlayıcı yapmaz; o içerik zaten sizindir. Yer sağlayıcı sıfatı, sitede üçüncü kişilerin ürettiği içerik için bir alan açtığınız anda doğar.

m.4 — İçerik sağlayıcının sorumluluğu

Maddenin birebir metni şöyledir: "MADDE 4- (1) İçerik sağlayıcı, internet ortamında kullanıma sunduğu her türlü içerikten sorumludur. (2) İçerik sağlayıcı, bağlantı sağladığı başkasına ait içerikten sorumlu değildir. Ancak, sunuş biçiminden, bağlantı sağladığı içeriği benimsediği ve kullanıcının söz konusu içeriğe ulaşmasını amaçladığı açıkça belli ise genel hükümlere göre sorumludur. (3) (Ek: 6/2/2014-6518/87 md.) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 8/12/2015 tarihli ve E.: 2014/87, K.: 2015/112 sayılı Kararı ile.)"

f.1 mutlak bir sorumluluk kurar: her türlü içerik. Kusur aranmaz, haberdar edilme şartı aranmaz, önceden uyarı beklenmez. Sitede yayımlanan haber, köşe yazısı, görsel, video, başlık, spot ve alt yazı — hepsi bu kapsamdadır.

Link istisnası ve iki şartı

f.2'nin ilk cümlesi işletmeci lehinedir: başkasının içeriğine verdiğiniz bağlantıdan kural olarak sorumlu değilsiniz. İkinci cümle ise istisnanın istisnasıdır ve iki şartı birlikte arar; üstelik her ikisinin de "sunuş biçiminden … açıkça belli" olması gerekir:

• (i) Bağlantı sağlanan içeriğin benimsendiği,
• (ii) Kullanıcının o içeriğe ulaşmasının amaçlandığı.

Bu iki durum açıkça belliyse sorumluluk 5651'e göre değil, genel hükümlere göre doğar — yani TBK, TMK veya TCK devreye girer. Uygulamada haber sitesinin başka bir kaynaktaki iddiayı benimseyerek, kendi başlığıyla, doğrulamadan aktarması bu istisnayı bertaraf eder. "Şu sitede şöyle yazıyor" diye mesafe koyan bir aktarım ile "şu oldu" diye kesinleyen bir başlık arasındaki fark, buradaki hukuki farkı doğurur.

f.3 ise 6518 sayılı Kanunla eklenmiş ve Anayasa Mahkemesinin 8/12/2015 tarihli E.2014/87, K.2015/112 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (yürürlük 28/1/2017). Bugün metinde bu fıkranın hükmü yoktur.

m.5 — Yer sağlayıcının yükümlülükleri

m.5/1 birebir: "Yer sağlayıcı, yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyetin söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü değildir." Bu, Kanunun yer sağlayıcıya verdiği en önemli güvencedir: genel bir izleme veya ön denetim yükümlülüğü yoktur.

m.5/2 (Değişik: 6/2/2014-6518/88 md.): "Yer sağlayıcı, yer sağladığı hukuka aykırı içeriği bu Kanunun 8 inci ve 9 uncu maddelerine göre haberdar edilmesi hâlinde yayından çıkarmakla yükümlüdür." m.5/3: trafik bilgilerini bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenecek süre kadar saklamak ve bu bilgilerin doğruluğunu, bütünlüğünü ve gizliliğini sağlamak. m.5/4: yer sağlayıcılar, yönetmelikle belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde yaptıkları işin niteliğine göre sınıflandırılabilir ve hak ile yükümlülükleri itibarıyla farklılaştırılabilir. m.5/6: yer sağlayıcılık bildiriminde bulunmayan veya yükümlülüklerini yerine getirmeyen yer sağlayıcıya Başkan tarafından yüz bin Türk lirasından bir milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilir — bu aralık 29/7/2020 tarihli 7253 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle "on bin TL – yüz bin TL"den yükseltilmiştir.

İki sıfatın karşılaştırması

Yer sağlayıcı sıfatını hangi alanlar doğurur?

Sitede üçüncü kişilerin içerik bırakabildiği her alan, o alan bakımından yer sağlayıcı sıfatı doğurur:

• Haber altı okur yorumları — en yaygın hâl.
• Forum veya tartışma bölümü.
• Okurdan gelen fotoğraf, video veya haber ihbarı yükleme alanı.
• Serbest yazar / blog alanı (editoryal denetimden geçmeden yayımlanıyorsa).
• Barındırılan üçüncü taraf ilan veya duyuru alanları.

Sosyal ağ sağlayıcı sayılır mısınız?

Kural olarak hayır. m.2/1-s tanımı iki unsur arar: hizmetin "sosyal etkileşim amacıyla" sunulması ve kullanıcılara içerik oluşturma, görüntüleme veya paylaşma imkânı verilmesi. Bir haber sitesinin asli amacı haber sunmaktır; yorum bölümü bulunması tek başına bu sıfatı doğurmaz. Ancak profil, takip, kullanıcı akışı gibi ayrı bir sosyal etkileşim katmanı işletirseniz tanım tartışmaya açılır — ve Kanun bu ayrımı açıkça yapmaz.

Ek m.4'teki ağır yükümlülüklerin çoğu ayrıca bir eşiğe bağlıdır: Türkiye'den günlük erişimi bir milyondan fazla olma. Temsilci atama yükümlülüğü ise ek olarak yurt dışı kaynaklı olmayı gerektirir. Bu eşiğin nasıl ölçüleceğine dair bir hüküm 5651'de yoktur; Ek m.4/21 uyarınca usul ve esasları Kurum belirler. Son olarak Ek m.4/17 açıktır: "Bu maddenin uygulanmasında sosyal ağ sağlayıcının yükümlülükleri, içerik veya yer sağlayıcısı olmasından doğan sorumluluk ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz." Bu sıfatın kapsamı, eşik hesabı ve getirdiği ayrıntılı yükümlülükler için sosyal ağ sağlayıcı yükümlülükleri yazısına bakabilirsiniz.

5187'deki "internet haber sitesi" tanımı farklı bir düzlemdir

5651'de bulunmayan tanım, 5187 sayılı Basın Kanununda vardır. m.2/1-m (Ek: 13/10/2022-7418/2 md.) birebir: "İnternet haber sitesi: İnternet ortamında, belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve işletilen süreli yayını".

Bu iki düzlemi karıştırmayın. 5187 size bir statü verir: süreli yayın sayılırsınız, künye ve sorumlu müdür yükümlülükleriniz doğar, cevap ve düzeltme hakkı rejimine girersiniz. 5651 ise size bir statü değil, yaptığınız işe göre bir veya birden fazla sıfat yükler. Aynı kuruluş, 5187 bakımından internet haber sitesi, 5651 bakımından hem içerik hem yer sağlayıcı olabilir; bunlar birbirini dışlamaz, birbirinin yerine de geçmez.

Hangi kanunun hangi yayın türüne uygulandığını maddeleriyle görmek için hangi kanun hangi yayın türüne uygulanır yazısındaki matrise, 5187 künye yükümlülüğünün ayrıntısı için internet haber sitesi künye şablonu yazısına bakın.

Pratikte ne değişir?

• Gelen bildirimi sınıflandırın. Şikâyet edilen URL kendi haberinize mi, yoksa bir okur yorumuna mı ait? Cevabınız buna göre farklı olur.
• Kendi içeriğinizde "haberdar değildim" savunması yoktur. m.4/1 kusur aramaz.
• Yorumda "ben kontrol etmiyorum" meşru bir konumdur. m.5/1 bunu açıkça korur — ama bildirimden sonra kaldırmazsanız koruma biter (m.5/2).
• Yorum alanına editoryal müdahale sınırınızı yazılı hâle getirin. Öne çıkarma ve düzenleme, sıfatınızı içerik sağlayıcıya kaydırabilir.
• Trafik bilgisi saklama süresini kanuna göre ayarlayın. Kanun 1-2 yıl aralığını emreder; eski tarihli ikincil düzenlemelerdeki daha kısa süreler kanunla çelişir.
• Link verirken sunuş dilinize dikkat edin. m.4/2'deki istisna, benimseme ve ulaştırma amacı açıkça belli olduğunda kalkar.

SIFAT TESPİTİ — HIZLI KARAR AĞACI

Şikâyet edilen içerik kim tarafından üretildi?
 |
 +-- BİZ (haber, köşe yazısı, başlık, spot, görsel, video)
 |    -> İÇERİK SAĞLAYICI (5651 m.4/1)
 |    -> Kusursuz sorumluluk. "Haberdar değildim" işlemez.
 |    -> Savunma: içeriğin hukuka uygunluğu üzerinden kurulur.
 |
 +-- BAŞKASI, ama biz seçtik/düzenledik/öne çıkardık
 |    -> İÇERİK SAĞLAYICI riski var (m.4 kapsamına kayar)
 |    -> Müdahalenin kapsamını belgeleyin.
 |
 +-- BAŞKASI, biz sadece barındırdık (okur yorumu, UGC)
 |    -> YER SAĞLAYICI (5651 m.5)
 |    -> Ön denetim yükümlülüğü YOK (m.5/1)
 |    -> Haberdar edilince kaldırma yükümlülüğü VAR (m.5/2)
 |
 +-- BAŞKASI, biz sadece LİNK verdik
      -> Kural: sorumluluk YOK (m.4/2 birinci cümle)
      -> İstisna: sunuş biçiminden (i) benimseme ve
         (ii) ulaştırma amacı AÇIKÇA belliyse
         -> genel hükümlere göre sorumluluk

HER İKİ SIFAT İÇİN ORTAK
[ ] Yer sağlayıcılık bildirimi yapıldı mı? (m.5/6 cezası)
[ ] Trafik bilgisi saklama: 1 yıldan az, 2 yıldan fazla değil (m.5/3)
[ ] Tanıtıcı bilgiler ana sayfadan ulaşılabilir ve güncel mi? (m.3)
[ ] Şikâyet kaydı: tarih, saat, URL, dayanak madde, verilen cevap

Sıfat ayrımının uygulamaya dönük tüm kontrol adımları için internet haber sitesi yasal uyum kontrol listesi yazısına, m.8 kapsamındaki bildirimler için katalog suç nedir yazısına bakın. Yorum alanını ayrı bir sistem üzerinde, kendi kayıt ve kaldırma günlüğüyle çalıştırmak bu ayrımı ispat etmenizi kolaylaştırır; KEYDAL haber yazılımı yorumları ve haber içeriğini ayrı sorumluluk kayıtlarıyla yönetir.