"BİK uyumlu haber yazılımı" pazarda en çok kullanılan, en az açıklanan ifadelerden biri. Bir yazılımın resmî ilan hakkını size kazandırması mümkün değildir; çünkü bu hakkın şartlarının bir kısmı yazılımla değil personelle ve süreklilikle ilgilidir. Buna karşılık şartların gerçekten önemli bir bölümü teknik kalemdir ve doğru kurulmuş bir sistem bunları sizin adınıza kapatır. Bu yazı ikisini ayırıyor: yazılımın çözebildiği ve çözemediği.
"BİK Uyumlu" İfadesi Ne Anlama Geliyor?
Basın İlan Kurumu, resmî ilan ve reklamların hangi yayınlarda yayımlanacağını düzenleyen kurumdur. Bir yayının resmî ilan yayımlayabilmesi, 195 sayılı Kanun ve Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği çerçevesinde belirlenen şartları karşılamasına bağlıdır. Bu şartlar yayının türüne ve yayımlandığı yere göre değişir.
Dolayısıyla "BİK uyumlu yazılım" ifadesinin dürüst karşılığı şudur: yazılım, şartların teknik ayağını karşılamanıza yardım eder. Hakkın kendisi kuruma başvuru, inceleme ve kategoriye yerleştirme süreciyle doğar. Yazılım bu sürecin girdilerini hazırlar; sonucunu üretmez.
Şartları Üç Kümede Düşünün
Resmî ilan şartlarını yazılım açısından üç kümeye ayırmak, neyin kimde olduğunu netleştirir.
| Küme | Örnek şartlar | Kim çözer |
|---|---|---|
| Personel | Asgari fikir işçisi kadrosu, kıdem, sözleşme ve sigorta kayıtları | Yayın — yazılım çözemez |
| Süreklilik | Düzenli yayım, kesintisiz erişilebilirlik, yayına ara vermeme | Yayın + yazılım birlikte |
| Teknik | Künye, içerik arşivi, trafik ölçümü, ilan yayımı ve arşivi | Yazılım çözer |
Birinci küme tamamen sizin sorumluluğunuzdadır. İkinci küme karma bir kümedir: düzenli yayım editoryal bir karardır, ama sitenin ayakta kalması altyapı meselesidir. Üçüncü küme ise doğrudan yazılımın işidir ve iyi bir sistemde bunların hiçbiri elle takip edilmez.
Yazılımın Çözemediği: Kadro
En sık yaşanan hayal kırıklığı burada olur. Resmî ilan yayımlayacak bir yayının, kategorisine göre belirlenmiş sayıda ve nitelikte fikir işçisi çalıştırması aranır. Bu kişilerin gerçekten çalışıyor olması, sözleşmelerinin bulunması ve sigorta kayıtlarının bunu göstermesi gerekir.
Hiçbir yazılım bu şartı karşılayamaz. Yapabileceği tek şey, durumunuzu önden görmenizi sağlamaktır. Kategorinize göre aranan kadroyu ve niteliği asgari kadro nitelik testiyle, hangi kategoriye düştüğünüzü medya kuruluşu nitelik aracıyla, kategoriye özgü şartların tamamını ise resmî ilan kategori şartları aracıyla önden ölçebilirsiniz.
Kadro tarafında ikinci bir ayrıntı daha var: gazeteci çalıştırmak 5953 sayılı Kanun'a tabidir ve bu kanunun kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin hükümleri 4857'den farklıdır. Sözleşmeyi baştan doğru kurmak, sonradan düzeltmekten ucuzdur; gazeteci iş sözleşmesi şablonunda maddelerini ele aldık.
Yazılımın Çözdüğü: Teknik Kalemler
Künye
İnternet haber sitelerinde künye, 5187 sayılı Kanun'un 4. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca altı kalem bilgiyi, kullanıcıların ana sayfadan doğrudan ulaşabileceği şekilde ve "iletişim" başlığı altında bulundurmayı gerektirir: iş yeri adresi, ticari unvan, elektronik posta adresi, iletişim telefonu, elektronik tebligat adresi ve yer sağlayıcısının adı ile adresi.
Bu, denetimde ilk bakılan kalemlerden biridir ve serbest metin bir sayfada tutulduğunda bir kalemin silindiği fark edilmez. Künyenin yapılandırılmış alanlar olarak tutulması, eksiği sistemin gösterebilmesi demektir. Künyenizi künye üreteciyle hazırlayıp künye denetleyicisiyle ölçebilirsiniz.
İçerik arşivi
5187 m.10, internet haber sitesinde yayınlanan içeriklerin doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış şekilde iki yıl süreyle muhafaza edilmesini arar. Buradaki kritik ifade "doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış" olmasıdır: içeriği bir yerde tutmak yetmez, sonradan değiştirilmediğini gösterebilmek gerekir.
Yazılım tarafında bunun karşılığı, yayımlanan her sürümün ayrı saklanması ve siteden kaldırılan bir haberin arşivde kalmasıdır. Gereken disk alanını arşiv boyutu hesaplayıcısıyla, hangi kanıtların saklanması gerektiğini içerik arşivi bütünlük aracıyla çıkarabilirsiniz.
Kesintisiz erişilebilirlik
Site kesintisi yalnızca teknik bir sorun değildir; süreklilik şartı bakımından bir mevzuat sorununa dönüşebilir. Bu yüzden barındırma kararı, resmî ilan hakkı olan bir yayın için sıradan bir maliyet kalemi değildir. Son dakika trafiğinde çöken bir site, tam da en görünür anda kesinti kaydı üretir.
Trafik ve içerik ölçümü
Bazı kategorilerde haber sayısı ve ziyaretçi trafiği eşikleri aranır. Bunların ölçülebilir ve raporlanabilir olması gerekir; ay sonunda tahmin yürütmek yerine sistemin tuttuğu kayda bakabilmelisiniz. Ziyaretçi istatistiği ve içerik sayacı bu yüzden panelin sürekli açık tutulan bir parçası olmalıdır.
İlan yayımı ve arşivi
Resmî ilan yayımlayan bir yayın için ilanın kendisi de içeriktir: yayımlandığı gün, konumu ve nüsha teslimi kayıt altında olmalıdır. Yayımlanan ilanların aranabilir bir arşivde tutulması hem okur hizmetidir hem denetimde işinizi kolaylaştırır. Nüsha teslim yükümlülüğünü ilan nüsha teslim takibiyle adım adım kapatabilirsiniz.
İlan Tarafında Sık Karışan Dört Konu
Resmî ilan mevzuatının en çok soru üreten başlıkları ve bunları çıkaran araçlar:
- Bu ilan resmî ilan mı, hususi ilan mı, reklam mı? Ayrımı resmî ilan sınıflandırıcısı yapar.
- Bedel ne kadar tutar? Sütun-santim hesabı ve komisyon düşümü için resmî ilan bedeli hesaplayıcısı.
- Yüzölçümü nasıl hesaplanır? Basılı yayında en sık yapılan hata santimetreyi metreye çevirmemektir; gazete yüzölçümü aracı bunu çıkarır.
- İlan ve alıntı oranı sınırı aşıldı mı? İlan, hazır kalıp ve alıntı içeriğin yüzölçümüne oranı için ilan-alıntı oranı aracı.
Ödeme ve mahsup akışını ayrı bir araçta, yıllara göre tarife değişimini ise tarife arşivi yazısında derledik.
Denetimde Ne İsteniyor?
Hazırlıklı olmak için şu soruyu sorun: yarın bir inceleme gelse, hangi kaydı ne kadar sürede çıkarabilirsiniz? Pratikte istenenler şunlardır:
- Künyenin eksiksiz ve erişilebilir olduğunun görüntüsü
- Belirli tarihlerde yayımlanan içeriklerin arşiv kaydı
- Yayımlanan ilanların nüshaları ve teslim makbuzları
- Çalışan listesi, sözleşmeler ve sigorta kayıtları
- Yayının düzenli çıktığını gösteren kayıtlar
- Sitenin erişilebilir olduğunu gösteren kayıtlar
İlk üç kalem yazılımın ürettiği çıktılardır; son üçü yayının kendi kayıtlarıdır. Bir sistemin "BİK uyumlu" sayılabilmesi için ilk üçünü tek tuşla verebilmesi beklenir.
KEYDAL Bu Kalemleri Nasıl Karşılıyor?
Panelde bu başlıkların karşılığı doğrudan görünür. Kurumsal → Künye, künyeyi tema içine gömülü serbest metin olarak değil kendi sayfası olan yapılandırılmış bir kayıt olarak tutar. Kurumsal → Denetim, kimin ne zaman ne yaptığını gösteren denetim günlüğüdür. Analiz → İstatistik ziyaretçi ve içerik ölçümünü, SEO → 404 İzleyici ve Yönlendirmeler ise sitenin erişilebilirliğini bozan kırık adresleri görünür kılar.
Arşiv tarafında yayımlanan içerik saklanır; revizyon geçmişi modülü açıkken her düzenlemede sürüm tutulur ve eski hâle dönülebilir. Kurulum belgelerinin tamamı keydal.wiki adresinde açık; satın almadan önce okuyabilirsiniz.
Buna rağmen aynı cümleyi tekrar edelim: bunlar teknik kalemlerdir. Kadro şartını karşılamıyorsanız hiçbir panel ekranı sizi resmî ilan listesine sokmaz. Yazılım, şartları karşıladığınızda bunu kanıtlamanızı kolaylaştırır.
Özet
BİK uyumu bir yazılım özelliği değil, bir kurumsal durumdur. Yazılımın rolü, o durumun teknik ayağını kusursuz tutmak ve kanıtını üretebilmektir: eksiksiz künye, bütünlüğü korunmuş iki yıllık arşiv, kesintisiz erişim, ölçülebilir trafik ve düzenli ilan kaydı. Kadro, kıdem ve süreklilik ise yayının kendi işidir.
Doğru sıra şudur: önce hangi kategoriye düştüğünüzü ve o kategorinin şartlarını ölçün, sonra kadro tarafını planlayın, en son yazılımın teknik kalemleri karşıladığını demo üzerinde doğrulayın. Yükümlülüklerin tamamını dayanaklarıyla görmek için yasal uyum kontrol listesine, yazılım seçim çerçevesinin tamamı için haber yazılımı rehberine bakabilirsiniz.