Resmî ilan şartları içinde hiçbir yazılımın çözemeyeceği tek kalem kadrodur. Kaç kişi çalıştırmanız gerektiği kategorinize göre değişir, kimlerin kadroda sayılabileceği ayrı bir maddeyle sınırlanmıştır ve her değişikliği belirli bir sürede bildirmek zorundasınız. Bu yazı dördünü de Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği'ndeki madde numaralarıyla cevaplıyor.
Kadroda Aranan Temel Şartlar (m.18)
Sayıya geçmeden önce kadronun niteliği önemlidir. 18. maddeye göre kadroda gösterilecek fikir işçilerinin şu şartları taşıması zorunludur:
- İş sözleşmelerinin 5953 sayılı Kanuna uygun olarak yazılı şekilde ve tam süreli yapılması
- Ücretlerinin tam gün ve tam ay üzerinden, sözleşmelerine uygun şekilde eksiksiz ve peşin ödenmesi
- Sözleşmelerinde belirtilen görevlerinin karşılığı işi fiilen yapıyor olmaları
- SGK bildirimleri ve primleri ile ücretlerine dair vergi tahakkuklarının yasal süresi içinde ve eksiksiz yaptırılması
- Kendilerine fayda sağlayacak ticari bir işle iştigal etmemeleri ve gazetecilik dışında faaliyette bulunmamaları
- Çalıştıkları yayının yayın veya kontenjan yerinde ikamet etmeleri
Son şartın istisnaları vardır. Sorumlu müdür hariç diğer fikir işçileri, aynı il ve komşu illerin mülki sınırları içinde kalmak kaydıyla yayın yeri dışında ikamet edebilir; uzaklık ve toplu ulaşım imkânları dikkate alınarak görevin sürekli yerine getirilip getirilemeyeceğine Kurum karar verir. Bu kapsamda ikamet şartı aranmayacak azami sayılar da maddede belirlenmiştir: yaygın gazetelerde en fazla dört; internet haber sitelerinde Genel Kategoride en fazla on, 1. ve 2. Kategoride dört, 3. ve 4. Kategoride iki, 5. Kategoride bir fikir işçisi. İkamet tespitinde MERNİS'teki birinci ikamet adresi esas alınır.
Gazetelerde Kaç Fikir İşçisi Gerekir? (m.38)
38. madde kategori kategori sayıyı, dağılımı ve görevleri birlikte belirler. Yalnız toplam sayıyı tutturmak yeterli değildir; dağılıma da uymanız gerekir.
| Kategori | Toplam | Dağılım |
|---|---|---|
| 1. Kategori | 14 | 1 sorumlu müdür, 1 haber müdürü, 4 sayfa sekreteri, 6 muhabir, 2 yazar |
| 2. Kategori | 11 | 1 sorumlu müdür, 1 haber müdürü, 3 sayfa sekreteri, 5 muhabir, 1 yazar |
| 3. Kategori | 6 | 1 sorumlu müdür, 1 sayfa sekreteri, 3 muhabir, 1 yazar |
| 4. Kategori | 5 | 1 sorumlu müdür, 1 sayfa sekreteri, 3 muhabir |
| 5. Kategori | 4 | 1 sorumlu müdür, 1 sayfa sekreteri, 2 muhabir |
| 6. Kategori | 3 | 1 sorumlu müdür, 1 sayfa sekreteri, 1 muhabir |
Maddede iki ek hüküm var. Birincisi: 1., 2., 3. ve 4. Kategorilerdeki gazeteler, muhabir kadrosunda görev yapan bir kişinin yerine asgari kadroda genel yayın yönetmeni istihdam edebilir. İkincisi: yaygın gazetelerin, kendi yayın yerine bakılmaksızın 1. Kategori için belirtilen sayı ve görevlerdeki fikir işçisini istihdam etmesi zorunludur.
Sorumlu müdür ve sayfa sekreteri kalemleri, unvanların parantez içindeki karşılıklarıyla birlikte okunmalıdır: sorumlu müdür yerine yazı işleri müdürü, sayfa sekreteri yerine görsel yönetmen veya sayfa editörü unvanları da maddede sayılmıştır.
İnternet Haber Sitelerinde Kaç Fikir İşçisi Gerekir? (m.59)
İnternet haber siteleri için tablo ayrıdır ve gazetelerden farklı olarak internet editörü unvanı devreye girer.
| Kategori | Toplam | Dağılım |
|---|---|---|
| Genel Kategori | 32 | 1 sorumlu müdür, 3 haber müdürü, 13 internet editörü, 11 muhabir, 4 yazar |
| 1. Kategori | 15 | 1 sorumlu müdür, 1 haber müdürü, 6 internet editörü, 5 muhabir, 2 yazar |
| 2. Kategori | 12 | 1 sorumlu müdür, 1 haber müdürü, 4 internet editörü, 4 muhabir, 2 yazar |
| 3. Kategori | 8 | 1 sorumlu müdür, 3 internet editörü, 3 muhabir, 1 yazar |
| 4. Kategori | 6 | 1 sorumlu müdür, 2 internet editörü, 3 muhabir |
| 5. Kategori | 4 | 1 sorumlu müdür, 1 internet editörü, 2 muhabir |
Genel Kategori ile 5. Kategori arasındaki fark sekiz kattır: 32 kişiye karşı 4 kişi. Türkiye geneli kontenjan yerinden yararlanmanın maliyeti bu tabloda görülür. Kendi kategorinizi ve o kategoride sizden beklenen kadroyu asgari kadro nitelik testiyle, kategori tespitini ise medya kuruluşu nitelik aracıyla ölçebilirsiniz.
Kadroda Kimler Yer Alabilir? (m.19)
19. madde, kadroda yer alacak fikir işçisinin aşağıdaki nitelik ve şartlardan en az birine sahip olmasını arar:
- İletişim fakültelerinden veya diğer fakültelerin iletişimle ilgili bölümlerinin lisans programlarından, iletişim alanında yüksek lisans veya doktora programlarından mezun olmak ya da YÖK'çe denkliği kabul edilen eşdeğer diplomaya sahip olmak
- Fikir işçisi sıfatıyla basın kartı sahibi olmak
- Meslek yüksekokullarının iletişimle ilgili bölümlerinden mezun olmak şartıyla, basın yayın organlarında fikir işçisi statüsünde en az 6 ay ara vermeden çalışmış olmak ve belgelendirmek
- MEB'ce kabul gören meslek okullarının iletişimle ilgili bölümlerinden mezun olmak şartıyla, 5953 kapsamında en az 6 ayı devamlı olmak üzere toplam 12 ay çalışmış olmak ve belgelendirmek
- En az 6 ayı devamlı olmak üzere toplam 15 ay süreyle 5953 kapsamında fikir işçisi olarak çalışmış olmak ve belgelendirmek
- En az 6 ayı devamlı olmak üzere toplam 15 ay süreyle kamu yayın organlarının haber hizmetlerinde kamu hukuku statüsüne göre çalışmış olmak ve belgelendirmek
- İletişim dışındaki fakültelerin lisans programlarından mezun olmak şartıyla, basın yayın organlarında fikir işçisi statüsünde en az 9 ay ara vermeden çalışmış olmak ve belgelendirmek
Maddenin ikinci fıkrası iki istisna tanır: yazar olarak istihdam edilenler ile bir fikir işçisiyle sınırlı olmak kaydıyla 4857 sayılı Kanun'a göre engelli sayılan ve bunu usulüne uygun sağlık kurulu raporuyla belgelendirenler için bu şartlar aranmaz.
Kadroda Kimler Yer Alamaz? (m.20)
Bu madde, denetimde en sık sorun çıkaran maddedir; çünkü küçük yayınlarda aile üyeleri ve ortaklar doğal olarak işin içindedir.
Sahiplik ve yönetim bağı
İmtiyaz sahibi veya 5187 uyarınca tespit edilen tüzel kişi temsilcisi ile kollektif şirket ortakları, adi komandit ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, donatma iştiraki paydaşları, limited şirketlerde şirketi temsil eden ortaklar ile şirket müdürleri, anonim şirketlerde şirketi temsile yetkili ortaklar ile yönetim ve denetim kurulu üyeleri, kooperatiflerde müdür, yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile temsile yetkili kişiler; kendilerine ya da başkalarına ait yayınların fikir işçisi kadrolarında yer alamaz.
Yakınlık bağı
Resmî ilan yayımıyla alakalı yayınların sahibi olan gerçek kişi ile tüzel kişilerin yönetim veya denetim organlarındaki üyelerin annesi, babası, eşi, öz ve üvey çocukları, evlatlığı, eşinin anne ve babası ilgili yayının kadrosunda yer alamaz.
Diğer engeller
Gündüz öğretimi ile başka bir ilde ikinci öğretim öğrencisi olanlar (açık ve uzaktan eğitim hariç), askerlik hizmetini yapmak üzere silahaltına alınanlar ve ücretsiz izin kullananlar fikir işçisi kadrolarında yer alamaz.
Kadro Değişikliği Kaç Günde Bildirilir? (m.22)
22. madde net bir süre koyar: gazete ve internet haber siteleri, kadrolarındaki fikir işçilerine ait işe giriş, unvan değişikliği, işten ayrılış, vergi ve sigorta tahakkuklarına dair bilgi ve belgeleri, bu işlemlerin yapılmasını müteakip en geç 3 iş günü içerisinde Kuruma İLANBİS üzerinden ulaştırmak zorundadır.
Üç iş günü kısa bir süredir ve dört ayrı olayı kapsar. Pratikte en çok kaçırılan kalem unvan değişikliğidir: muhabiri internet editörü yapmak da bir bildirim konusudur. Bildirimi rutinleştirmek, denetimde çıkan eksiklerin büyük kısmını baştan önler.
Kadroda çalışan fikir işçisinin yazılı iş akdinin işveren ya da fikir işçisi tarafından feshi hâlinde fesih tarihinin 5953 sayılı Kanun'un 5, 6 ve 7. maddeleri uyarınca belirleneceği de 18. maddede ayrıca düzenlenmiştir. Sözleşmeyi baştan doğru kurmak için gazeteci iş sözleşmesi şablonuna, kıdem ve ihbar hesabı için kıdem-ihbar hesaplayıcısına bakabilirsiniz.
Özet
Kadro şartı üç katmanlıdır: sayı (kategorinize göre 3 ile 32 arasında), nitelik (m.19'daki yedi yoldan en az biri) ve bağ yasağı (m.20'deki sahiplik ve yakınlık engelleri). Üçü birlikte sağlanmadan kadro tamamlanmış sayılmaz.
Buna bir de süreklilik eklenir: sözleşmenin yazılı ve tam süreli olması, ücretin tam ve peşin ödenmesi, SGK ve vergi tahakkuklarının yasal sürede yapılması ve her değişikliğin 3 iş günü içinde İLANBİS'e bildirilmesi. Bekleme süresi ve hak kazanma sürecinin tamamını bekleme süresi yazısında, yazılımın hangi şartları karşılayıp karşılayamadığını BİK uyumlu haber yazılımı yazısında ele aldık.