Basın kartı başvuruları çoğunlukla mesleki yeterlilikten değil, evrak ve şart eksikliğinden geri döner: sözleşme 5953'e uygun değildir, işten ayrılış ile yeni işe giriş arasında bir aydan uzun boşluk vardır, ya da başvuran medya faaliyeti dışında bir ticari kayda sahiptir. Bu yazı, 5187 sayılı Basın Kanunu Ek m.1-8 ile Basın Kartı Yönetmeliği'ni (Cumhurbaşkanı Kararı 9/4/2023-7051; RG 10/4/2023-32159) esas alarak başvurunun her adımını sıraya koyar ve sonunda işaretlenebilir bir kontrol listesi verir.
Basın kartının hukuki niteliği
5187 Ek m.1/2 tek cümleyle belirler: “Basın kartı, resmî nitelikte bir kimlik belgesidir.” Kanunun tanım maddesi (m.2/n) kartı “bu Kanunda belirtilen kişilere, Başkanlıkça verilen kimlik kartı” olarak tarif eder. Basın Kartı Yönetmeliği m.5/1 niteliği genişletir: basın kartları, Başkanlıkça verilen ve tüm resmî ve özel kuruluşlar tarafından kabul edilecek resmî nitelikte bir kimlik belgesidir.
Başvuru İletişim Başkanlığına yapılır (Ek m.1/1). 5187 m.2/ö, 7418 sayılı Kanunla eklenen tanım fıkrasında “Başkanlık” ibaresini İletişim Başkanlığı olarak tanımlar; kartı düzenleyen, iptal eden ve yönetmeliği çıkaran makam budur. Uygulamada “İletişim Bakanlığı” denilen merci, mevzuat metninde İletişim Başkanlığıdır.
Kartın şekli, güvenlik öğeleri, temini ve teslim yöntemi Başkanlıkça belirlenir (m.6/2). Kartlar için maliyetlerini aşmamak kaydıyla kart bedeli ile basım ve dağıtım için hizmet bedeli alınabilir (m.48). Kart sahiplerine talepleri hâlinde ayrıca basın trafik kartı verilebilir; usul ve esaslar Başkanlık ile İçişleri Bakanlığınca birlikte tespit edilir ve yabancı medya mensuplarına basın trafik kartı verilmez (m.44).
Beş kart türü
5187 Ek m.1/3 kart türlerini beşle sınırlar — liste kapalıdır, altıncı bir tür yoktur. Yönetmelik m.10-14 her türün şartlarını ayrıca düzenler.
| Kart türü | Kime verilir | Geçerlilik süresi |
|---|---|---|
| <b>Göreve bağlı</b> (m.10) | Bir medya kuruluşuna bağlı olarak çalışan Türk vatandaşı medya mensupları ve enformasyon görevlileri | 10 yıl (m.47/1) |
| <b>Süreli</b> (m.11) | Görev alanı Türkiye'yi kapsayan yabancı medya mensupları | Görev süresini aşmamak üzere, verildiği yılın sonuna kadar (m.39/1) |
| <b>Geçici</b> (m.12) | Görev alanı Türkiye'yi kapsamamakla beraber geçici bir süreyle haber amaçlı Türkiye'ye gelen yabancı medya mensupları | En çok 3 ay; bir defaya mahsus uzatılabilir (m.40/2) |
| <b>Serbest</b> (m.13) | Geçici bir süreyle çalışmayan veya yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensupları | Önceki kart taşıma süresine göre 12 / 18 / 24 ay |
| <b>Sürekli</b> (m.14) | En az 18 yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ile en az 18 yıl basın kartı taşıyan enformasyon görevlileri | Ömür boyu (m.14/1) |
Serbest basın kartında süre, geçmişte ne kadar kart taşındığına göre kademelenir (m.13/3):
| Önceki basın kartı taşıma süresi | Verilebilecek serbest kart süresi |
|---|---|
| 5 yıla kadar | 12 ay |
| 5 ilâ 10 yıl | 18 ay |
| 10 yıldan fazla | 24 ay |
Serbest kart için ayrıca bir zamanlama şartı vardır: en az bir yıl süreyle çalıştığı medya kuruluşundan ayrıldığı tarihten itibaren bir ay içinde başvurulmalıdır (m.13). Herhangi bir medya kuruluşuna bağlı olmaksızın yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşlarına, durumları ilgili ülkedeki büyükelçilik veya konsoloslukça teyit edilirse serbest kart verilebilir (m.13/4). Sürekli basın kartı yabancı medya mensuplarına verilemez (m.14/3).
Yenileme usulü
- Süre dolduğunda: Geçerlilik süresi on yıldır; süresi dolan kartlar, Yönetmelikteki şartların taşınması kaydıyla yeniden Komisyon kararı alınmaksızın Başkanlıkça yenilenir (m.47/1).
- İşe yeniden başlamada: İşyeri/unvan değişikliği veya işten ayrılma nedeniyle serbest kart düzenlendikten sonra m.37/2'deki süreler içinde işe başlanırsa, diğer şartlar taşınmak kaydıyla Komisyon kararı alınmaksızın yenilenebilir (m.37/3).
- Kayıp veya yıpranmada: m.8 ya da m.9 şartları taşınıyorsa Komisyon kararı alınmaksızın yenilenebilir (m.45/4). Bu talep bir takvim yılında en çok iki defa yapılabilir (m.45/3). Kayıpta, durumu belirtir tutanak ve/veya kayıp ilanının bulunduğu gazete nüshası ile hâlen çalışıldığını gösterir belge eklenir (m.45/2).
- Genel kart değişimi: Başkanlık genel kart değişimine karar verebilir; duyuru Başkanlık internet sitesi, Anadolu Ajansı ve TRT aracılığıyla yapılır (m.43).
Kimler başvurabilir? (Ek m.2)
5187 Ek m.2, kartın verilebileceği kişileri altı bent hâlinde sayar. Yönetmelik m.7/1 aynı listeyi tekrarlar:
- a) Türkiye'de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının Türk vatandaşı medya mensuplarına
- b) Süreli yayınların sahiplerine veya tüzel kişi temsilcileri ile radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanlarına
- c) Medya kuruluşları adına hareket eden ve görev alanı Türkiye'yi kapsayan yabancı medya mensupları ile görev alanı Türkiye'yi kapsamamakla beraber geçici bir süreyle haber amaçlı Türkiye'ye gelen yabancı medya mensuplarına
- ç) Yurt dışında yayın yapan medya kuruluşlarının Türk vatandaşı sahiplerine ve çalışanlarına
- d) Yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensuplarına
- e) Medya alanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşlarında ve bunların yürüttükleri enformasyon hizmetlerinde çalışan kamu personeline
- f) Medya alanında faaliyet göstermeleri şartıyla, sendikalar ile kamu yararına faaliyette bulunduğu tespit edilen dernek ve vakıfların yöneticilerine
Yönetmelik m.7/2 ise dışlananları sayar: medya alanında hizmet vermeyen özel sektör kuruluşlarının, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve Türkiye'deki yabancı temsilciliklerin yayın faaliyetlerinde görev alan personeline basın kartı verilmez.
Başvuru şartlarının tam listesi (Ek m.3)
Ek m.3 ile Yönetmelik m.8/1 aynı yedi bendi içerir. Yedisi birlikte aranır; biri eksikse başvuru Komisyona bile gitmeden reddedilir (m.29/2).
- a) On sekiz yaşını bitirmiş olmak
- b) En az lise veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak
- c) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak
- ç) TCK m.53'teki süreler geçmiş olsa bile, belirli suçlardan hüküm giymemiş olmak (aşağıda ayrıntılı)
- d) 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m.3, m.4 ve m.6 ile 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun m.4 uyarınca hüküm giymemiş olmak
- e) 5187 sayılı Kanun m.25/2'deki suçlardan hüküm giymemiş olmak
- f) 5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış olmak ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışmak
- g) Medya faaliyeti dışında ticari faaliyette bulunmamak
(ç) bendindeki suç listesi
Bent, 5237 sayılı TCK m.53'te belirtilen süreler geçmiş olsa dahi uygulanır. Kapsam iki gruptur. Birincisi: kasten işlenen bir suçtan beş yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûmiyet. İkincisi, süreye bakılmaksızın şu suçlardan hüküm giymiş olmak:
- Şantaj, hırsızlık, sahtecilik, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma
- Yalan tanıklık, yalan yere yemin, iftira, suç uydurma
- Müstehcenlik, fuhuş
- Hileli iflas, zimmet, irtikâp, rüşvet
- Kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma
- Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar
- Kamu barışına karşı suçlar
- Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar
- Millî savunmaya karşı suçlar
- Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçları
(f) bendi: 5953'e uygun sözleşme ve kesintisiz çalışma
Uygulamada en çok başvuru bu bentten düşer. İki ayrı unsur vardır: (1) 5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun bir sözleşme yapılmış olması, (2) işten ayrılış ile yeni işe başlangıç arasında bir aydan fazla ara verilmemiş olması. Sözleşmenin 5953'e uygunluğu biçimsel bir ayrıntı değildir — yazılı şekil, ücret, kıdem ve fesih hükümlerinin kanuna uyması gerekir. Sözleşme metnini kurmadan başvurmayın; hangi maddelerin bulunması gerektiğini gazeteci iş sözleşmesi şablonu yazısında madde madde çıkardık.
Yönetmelik m.28/4'e göre sözleşmedeki bilgiler beyannamenin ilgili kısmına yazılır; Başkanlık gerekli görürse sözleşmeyi fiziki olarak isteyebilir. Beyanda yazan ile sözleşmede yazanın örtüşmesi gerekir.
Hangi hâllerde (f) ve (g) aranmaz?
Yönetmelik m.8/2 uyarınca hem (f) hem (g) bentleri şu kişilerde aranmaz:
- Süreli yayın sahipleri veya tüzel kişi temsilcileri
- Radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanları
- Kamu kurum ve kuruluşlarında basın kartı alabilecek çalışanlar
- Yabancı basın-yayın kuruluşlarında çalışan Türk vatandaşı medya mensupları
Buna karşılık yalnızca (f) bendi aranmayan üç hâl vardır: sürekli basın kartı talep edenler (m.14/2), serbest basın kartı talep edenler (m.13/2) ve TRT aracılığıyla göreve bağlı basın kartı talep edenler (m.10/3). Bu kişilerde başvuru anında yürürlükte bir 5953 sözleşmesi ve kesintisiz çalışma aranmaz; ancak (g) dahil diğer bütün şartlar aynen aranır.
| Başvuran | (f) sözleşme + kesintisizlik | (g) ticari faaliyet yasağı |
|---|---|---|
| Göreve bağlı kart — normal başvuru | Aranır | Aranır |
| Göreve bağlı kart — TRT aracılığıyla | Aranmaz | Aranır |
| Serbest basın kartı | Aranmaz | Aranır |
| Sürekli basın kartı | Aranmaz | Aranır |
| Süreli yayın sahibi / tüzel kişi temsilcisi | Aranmaz | Aranmaz |
| Radyo-TV yönetim kurulu başkanı | Aranmaz | Aranmaz |
| Kamu kurumunda kart alabilecek çalışan | Aranmaz | Aranmaz |
| Yabancı kuruluşta çalışan Türk vatandaşı medya mensubu | Aranmaz | Aranmaz |
Başvuru belgeleri
Yönetmelik m.28, Türk vatandaşları için tek ve ortak bir belge rejimi kurar; göreve bağlı, serbest ve sürekli kart için ayrı ayrı belge listeleri yoktur.
- Basın kartı beyannamesi: Başkanlığın internet sitesinde yer alan beyanname elektronik ortamda doldurulur (m.28/1).
- Vesikalık fotoğraf: Başvuru sistemine yüklenmesi zorunludur (m.28/1).
- En az altı aylık mesleki çalışmaya dair belge: Başvuru sistemine yüklenmesi zorunludur (m.28/1).
- Onay: Beyanname çıktısı medya kuruluşu sahibi veya ticaret sicilinde kayıtlı yetkili kişilerce onaylanır. Başkanlıktan şifre alan ve şartları yerine getiren kuruluşlarda onay elektronik ortamda yapılır (m.28/2).
- 5953'e uygun sözleşme bilgileri: Beyannamenin ilgili kısmına yazılır; Başkanlık gerekli görürse sözleşmeyi fiziken isteyebilir (m.28/4).
- Yurt dışında ikamet eden Türk basın mensupları: Başvuru evrakına, ikamet edilen ülkedeki büyükelçilik veya başkonsolosluk teyit yazısı eklenir (m.28/5).
- Enformasyon görevlisi unvanıyla başvuranlar: Üst yönetici tarafından onaylanan beyanname ekinde, görev yapılan birimi ve kadro unvanını içeren üst yönetici imzalı görev yazısı sunulur (m.28/6).
Yabancı medya mensuplarında aranan şartlar
5187 Ek m.4 ile Yönetmelik m.9/1 üç şart öngörür ve kart karşılıklılık esası da gözetilerek verilir:
- a) Medya kuruluşu tarafından görevlendirildiklerini belgelemek
- b) 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca çalışma izinleri olmak
- c) Bağlı bulundukları kuruluşun idare merkezinin bulunduğu ülkenin Türkiye'deki büyükelçilik, elçilik veya konsolosluğundan alınan takdim mektubu ibraz etmek
Yönetmelik m.9/2, 5510 sayılı Kanun m.4/1-(a) kapsamında sigortalı olmayıp geçici basın kartı talep edenler için de çalışma izni alınmasını zorunlu tutar; bu başvurular 6735 sayılı Kanun m.16 çerçevesinde istisnai olarak değerlendirilir.
Süreli ve geçici kart başvurusunda elektronik form doldurulur ve şu belgelerin birer örneği sisteme yüklenir (m.40/1):
- Medya kuruluşu tarafından görevlendirildiklerini ve hizmet-ücret ilişkisini gösteren belge
- T.C. Büyükelçilik/Başkonsolosluklarından alınan basın mensubu vizesi ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından alınan çalışma vizesi
- Kuruluşun idare merkezinin bulunduğu ülkenin Türkiye'deki temsilciliğinden alınan takdim mektubu
- Pasaportun vize ve kimlik sayfalarının fotokopisi
- Bir adet vesikalık fotoğraf
Geçici görevle gelenlerde form ekine takdim mektubu, pasaport fotokopisi ve fotoğrafın yanı sıra görev sürelerini ve Türkiye'deki çalışma alan ve konularını belirten görevlendirme belgesi eklenirse, görev süresi dikkate alınarak üç ayı geçmemek üzere kart verilebilir ve bir defaya mahsus uzatılabilir (m.40/2). Anadolu Ajansı ve TRT aracılığıyla başvuran yabancı medya mensuplarından takdim mektubu istenmez (m.40/3).
Sürekli basın kartı ve 18 yıl hesabı
Yönetmelik m.14/1 iki ayrı ölçüt kurar: medya mensupları için en az on sekiz yıl mesleki hizmet, enformasyon görevlileri için en az on sekiz yıl basın kartı taşımış olmak. Kart ömür boyu verilebilir. Başvuruda m.8/1-(f) bendi hariç diğer şartlar aranır (m.14/2) ve yabancı medya mensuplarına bu kart verilemez (m.14/3).
Süre hesabına ilişkin Yönetmelikteki tek açık kural, 6/6/2024 tarihinde eklenen m.14/4'tür: “Birinci fıkrada belirtilen sürelerin hesabında, 13 üncü madde gereğince serbest basın kartı taşınan dönemlere ait toplam sürenin en fazla yirmi dört ayı dikkate alınır.” Yani serbest kartlı dönemler on sekiz yıla sayılır, ancak toplamda en fazla iki yıl olarak.
Basın Kartı Komisyonu
Komisyon, 5187 Ek m.5 ve Yönetmelik m.30/1 uyarınca 19 üyeden oluşur:
| Bent | Üye kaynağı | Sayı |
|---|---|---|
| a | Başkanlığı temsilen | 3 |
| b | Üst kuruluşlar hariç; süreli yayın organlarının sahip ve/veya çalışanlarınca kurulan meslek kuruluşlarından basın kartı sahibi en fazla üyesi bulunan kuruluşça belirlenecek | 1 |
| c | Üst kuruluşlar hariç; İstanbul, Ankara ve İzmir'de en fazla basın kartı sahibi üyesi olan meslek kuruluşlarınca birer üye + bu iller dışında kurulu meslek kuruluşlarından en fazla üyesi olanca 1 üye | 4 |
| ç | Sürekli nitelikte basın kartı sahipleri arasından Başkanlıkça belirlenecek | 4 |
| d | Üst kuruluşlar hariç; ulusal düzeyde yayın yapan radyo ve/veya televizyonların yönetim kurulu başkanları ve/veya gazeteci çalışanlarınca kurulmuş meslek kuruluşlarından en fazla üyesi bulunanca belirlenecek | 1 |
| e | Göreve bağlı basın kartı sahibi gazeteciler arasından Başkanlıkça belirlenecek | 1 |
| f | İşçi sendikası şeklinde faaliyet gösterenlerden basın kartı sahibi üyesi en fazla olan sendikaca belirlenecek | 2 |
| g | İletişim Fakültesi dekanları veya basın kartı sahibi gazeteciler arasından Başkanlıkça belirlenecek | 3 |
| <b>Toplam</b> | <b>19</b> |
(b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerine göre belirlenecek üyelerin en az beş yıldır basın kartı taşımakta olan meslek mensupları arasından seçilmesi esastır (m.30/2). Üyelerin görev süresi iki yıldır ve süresi dolan üyeler yeniden seçilebilir (m.31/1). Komisyon ilk toplantısında üye tam sayısının salt çoğunluğuyla iki yıl için bir başkan ve bir başkan vekili seçer (m.31/2).
- Toplantı sıklığı: Mücbir sebepler saklı kalmak üzere yılda en az üç defa; ihtiyaç hâlinde re'sen veya üyelerin salt çoğunluğunun yazılı talebi üzerine olağanüstü toplanır (m.34/1).
- Toplantı yeter sayısı: En az 13 üyenin katılımı (m.34/2). İlk toplantıda çoğunluk sağlanamazsa en geç 30 gün içinde ikinci toplantı yapılır; başkan/başkan vekili seçimi hariç ikinci toplantıda yeter sayı aranmaz.
- Karar yeter sayısı: Toplantıya katılan üye sayısının salt çoğunluğu. Çekimser oy kullanılamaz. Oyların eşitliğinde Komisyon başkanının, yokluğunda başkan vekilinin bulunduğu tarafın görüşü doğrultusunda karar verilmiş olur (m.34/4).
- Uzaktan katılım: Ses ve görüntünün birlikte iletilmesi kaydıyla mümkündür; uzaktan verilen oy fiziki katılımın bütün hukuki sonuçlarını doğurur (m.34/3).
- Gündem: Görüşülecek başvurular, toplantı tarihinden en az beş gün önce kesinleştirilerek elektronik ortamda üyelerin erişimine açılır (m.35/1).
Komisyon; başvuranın nitelikleri, mesleki çalışmaları, eserleri, ödülleri ile mensubu bulunduğu medya kuruluşunun niteliklerini değerlendirerek talebin kabulüne veya reddine karar verir (m.33/1-a, m.35/2). Başvuran bir internet haber sitesi çalışanı ise, sitenin tekil ziyaretçi sayısı ve sayfa görüntülenme sayısı da dikkate alınır (m.35/3). Enformasyon görevlisi başvurularında unvan ve fiilen yürütülen görevin medyayla ilişkili olup olmadığına bakılır (m.35/4). Kararlar tutanakla tespit edilir ve redde ilişkin kararların gerekçeleri tutanağa eklenir (m.35/5).
Kontenjan: ayrı bir konu
Şartları taşımak tek başına yetmez; kuruluşunuzun türüne göre kaç kişiye kart verilebileceği Yönetmeliğin beşinci bölümünde (m.19-27) ayrıca düzenlenir. Gazetelerde ölçüt sayfa yüzölçümü, dergilerde sayfa sayısı, internet haber sitelerinde 5953 kapsamında sigortalı çalışan sayısı, radyo-televizyonlarda yayın niteliğidir. Hesabı basın kartı kontenjan hesaplama yazısında tablo tablo çıkardık; gazeteler için gerekli yüzölçümü hesabını da gazete yüzölçümü hesaplama yazısında adım adım gösterdik.
İptal sebepleri ve sonuçları
5187 Ek m.6 ile Yönetmelik m.38 iptali iki farklı mekanizmaya bağlar. Birincisi Başkanlığın tespitine, ikincisi Komisyonun takdirine dayanır.
| Sebep | Karar mercii | Sonuç |
|---|---|---|
| Sahibinin m.8 veya m.9'daki nitelikleri taşımadığının ya da <b>sonradan kaybettiğinin</b> anlaşılması (m.38/1-a) | Başkanlık | İptal. Gerekçeler ortadan kalktıktan sonra yeniden başvuru gerekir |
| Bağlı olunan medya kuruluşunun m.15-18'deki nitelikleri taşımadığının/kaybettiğinin anlaşılması (m.38/1-b) | Başkanlık | İptal |
| Kartın veya buna bağlı düzenlenen kartların <b>başkasına kullandırıldığının</b> tespiti (m.38/1-c) | Başkanlık | İptal |
| <b>195 sayılı Kanun m.49</b>'a göre belirlenen <b>basın ahlak esaslarına aykırı</b> davranış (m.38/2) | Komisyon | İhlalin mahiyetine göre <b>uyarma</b> veya <b>iptal</b> |
İptalin sonuçları 5187 Ek m.7'de düzenlenir. Basın ahlak esaslarına aykırılık nedeniyle iptalde, kartın iade edildiği tarihten itibaren bir yıl geçmedikçe yeniden basın kartı verilmez (Yönetmelik m.38/4). Ek m.3'ün (ç), (d) ve (e) bentlerine aykırı duruma düşenlere ise, 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu m.12 ve/veya m.13/A gereğince işlem tesis edildiği belirlenmedikçe yeniden kart verilmez (Yönetmelik m.38/3).
Kartın iade edilmesi gereken hâller
Yönetmelik m.37, kartın Başkanlığa geri verilmesi gereken hâlleri ve sürelerini belirler. Ayrıca m.36/1 uyarınca kart sahibinin veya kart talebinde bulunmuş kişinin iş yeri ve unvan değişiklikleri, hem basın mensubu hem medya kuruluşu sahibi tarafından değişiklik tarihinden itibaren bir ay içinde Başkanlığa yazılı olarak bildirilir.
| Hâl | İade süresi |
|---|---|
| İşyeri veya unvan değişikliği (m.37/1-a) | 1 ay içinde |
| İşten ayrılma (m.37/1-b) | 1 ay içinde |
| Basın kartının iptal edilmesi (m.37/1-c) | 1 ay içinde |
| İşten ayrılma nedeniyle düzenlenen serbest basın kartı (m.37/2) | İşe başlama tarihinden ve her hâlde m.13/3'teki 12/18/24 aylık sürelerin bitiminden itibaren 1 ay içinde |
| Yabancı medya mensubu: görevin sona ermesi, kurum veya yerleşim yeri adresi değişikliği, Türk vatandaşlığına geçme (m.41/1) | 1 ay içinde bildirim ve iade; uyulmazsa kart iptal edilir |
Ret veya iptal kararına itiraz
Burada dürüst olmak gerekiyor: Basın Kartı Yönetmeliğinde itiraza ilişkin bir hüküm yoktur. Yönetmeliğin m.1-51 ve geçici m.1 hükümleri arasında “itiraz” kelimesi geçmez; ret veya iptal kararlarına karşı idarî bir itiraz mercii, itiraz süresi veya yeniden inceleme usulü düzenlenmemiştir.
Yönetmeliğin öngördüğü tek imkân yeniden başvurudur: eksikliklerin tamamlanması ve şartın gerçekleşmesi hâlinde yeniden başvurulabilir (m.29/2); iptal gerekçeleri ortadan kalktıktan sonra yeniden başvurulur (m.38/1); basın ahlak esasları nedeniyle iptalde bir yıllık bekleme süresi işler (m.38/4).
Hizmet damgalı pasaport hakkı
Basın kartı sahiplerinin hizmet damgalı pasaport başvuruları ayrı bir Yönergeyle düzenlenir: “Basın Kartı Sahibi Basın Mensuplarının Hizmet Damgalı Pasaport Başvurularında Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönerge”. Yönergenin dayanakları 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.14/(B) ve (C), 14 sayılı İletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.3/1-(h) ve Basın Kartı Yönetmeliğidir (m.3/1).
Kapsam iki gruptur (m.2/1): (1) 5187 ve 6112 sayılı Kanunlar uyarınca faaliyet gösteren basın yayın kuruluşlarında çalışan ve bu kuruluşlarca geçici olarak yurt dışı görevle görevlendirilen basın kartı sahibi basın mensupları; (2) Türkiye'de ikamet eden sürekli nitelikte basın kartı sahipleri. Yönerge, yurt dışı görevlendirmesi olmaksızın pasaport verilmesini öngörmez.
Başvurular Basın Kartları Entegre Bilgi Sistemi üzerinden yapılır (m.5/1) ve şu belgeler sisteme iletilir:
- Basın mensubunun yurt dışına gitmek istediğine dair dilekçe
- Görevine devam ettiğine dair belge
- Son altı ay içinde çekilmiş, biyometrik özellikte iki adet vesikalık fotoğraf
- T.C. kimlik numarasını içerir nüfus cüzdanı fotokopisi
- Görevlendirme yazısı — gidilecek ülkeyi, gidiş-dönüş tarihlerini ve gidiş amacını belirtir
- Pasaport teslim taahhütnamesi
- Yurt dışı görevin mahiyetine ilişkin her türlü bilgi ve belge
- Belgeler yurt dışına gidiş tarihinden en az iki hafta önce Başkanlığa ulaştırılmak zorundadır (m.5/2).
- Pasaport, yurt dışı görevin bittiği tarihten itibaren en geç bir hafta içinde muhafaza edilmek üzere Başkanlığa teslim edilir (m.8/1); süresinde teslim edilmezse yeniden yapılan talepler dikkate alınmaz (m.8/2).
- Her yurt dışı görevlendirmesinde pasaport talebi yenilenir (m.9/1).
- Yurt dışı görev, gazetecilik faaliyeti kapsamında ve başvuru sahibinin görev alanı ile doğrudan ilgili olmak zorundadır (m.10/1).
- Görevlendirme yazısında birden fazla yurt dışı görevi için onay istenirse en yakın tarihli olan dikkate alınır (m.10/2).
- Başvuruda bulunmuş olmak görev onayını gerektirmez; onay verilmesi Başkanlığın takdirindedir (m.10/3).
- Basın mensubunun eş ve çocukları için yurt dışı görev onayı verilmez (m.11/1).
Adım adım başvuru kontrol listesi
Aşağıdaki listeyi kopyalayıp kutucukları işaretleyerek ilerleyin. Her satır yukarıda dayanağı gösterilen bir hükümdür.
BASIN KARTI BAŞVURU KONTROL LİSTESİ
Başvuran: ........................... Tarih: ..../..../20....
A. KART TÜRÜNÜ BELİRLE
[ ] Göreve bağlı [ ] Serbest [ ] Sürekli
[ ] Süreli (yabancı) [ ] Geçici (yabancı)
B. KİŞİSEL ŞARTLAR (5187 Ek m.3 / Yönetmelik m.8/1)
[ ] (a) 18 yaşımı bitirdim
[ ] (b) En az lise veya dengi okul mezunuyum — diploma hazır
[ ] (c) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı değilim
[ ] (ç) TCK m.53 kapsamındaki katalog suçlardan ve kasten işlenen
suçtan 5 yıl+ hapisten hüküm giymedim — adli sicil kaydı temiz
[ ] (d) 3713 m.3/4/6 ve 6415 m.4 uyarınca hüküm giymedim
[ ] (e) 5187 m.25/2 suçlarından hüküm giymedim
[ ] (f) 5953'e uygun YAZILI sözleşmem var
(sürekli / serbest / TRT aracılığıyla başvuruda aranmaz)
[ ] (f) İşten ayrılış ile yeni işe başlangıç arasında 1 aydan fazla
ara yok — SGK hizmet dökümüyle doğruladım
[ ] (g) Medya faaliyeti dışında ticari faaliyetim yok
(yayın sahibi / RTV yön.kur.bşk. / kamu personeli /
yabancı kuruluşta çalışan T.C. vatandaşında aranmaz)
C. KURULUŞ VE KONTENJAN (Yönetmelik m.15-18 ve m.19-27)
[ ] Kuruluşum dördüncü bölümdeki nitelikleri taşıyor
[ ] Kuruluş türüne göre kontenjan hesabı yapıldı, boş kontenjan var
[ ] (Gazete/dergi) beyanname + Başsavcılık alındı belgesi mevcut
[ ] (İnternet haber sitesi) m.27'deki asgari 5953'li çalışan sayısı
karşılanıyor
[ ] (Radyo-TV) 6112 kapsamında yasal yayın izinleri mevcut
D. BELGELER (Yönetmelik m.28)
[ ] Beyanname elektronik ortamda dolduruldu
[ ] Vesikalık fotoğraf sisteme yüklendi
[ ] En az 6 aylık mesleki çalışmaya dair belge yüklendi
[ ] Beyanname çıktısı kuruluş sahibi veya ticaret sicilinde kayıtlı
yetkilice onaylandı (ya da elektronik onay yapıldı)
[ ] Sözleşme bilgileri beyannameye işlendi; sözleşme aslı hazır
(Başkanlık fiziken isteyebilir)
[ ] (Yurt dışında ikamet) büyükelçilik/başkonsolosluk teyit yazısı
[ ] (Enformasyon görevlisi) üst yönetici imzalı görev yazısı
E. YABANCI MEDYA MENSUBU İSE (Yönetmelik m.9 ve m.40)
[ ] Görevlendirme ve hizmet-ücret ilişkisini gösteren belge
[ ] 6735 sayılı Kanun uyarınca çalışma izni
[ ] Basın mensubu vizesi veya çalışma vizesi
[ ] Takdim mektubu (AA/TRT aracılığıyla başvuruda istenmez)
[ ] Pasaportun vize ve kimlik sayfaları fotokopisi
[ ] 1 adet vesikalık fotoğraf
[ ] (Geçici kart) görev süresi ve çalışma konularını belirten
görevlendirme belgesi
F. ÖNCEKİ KART VE BİLDİRİMLER
[ ] Eski basın kartı iade edildi (m.37/4 — edilmezse başvuru
işleme ALINMAZ)
[ ] İşyeri/unvan değişikliği 1 ay içinde yazılı bildirildi (m.36/1)
G. SÜREKLİ KART TALEBİ İSE
[ ] 18 yıl mesleki hizmet (enformasyon görevlisinde 18 yıl kart
taşıma) belgelenebiliyor
[ ] Serbest kartlı dönemlerin en fazla 24 ayının sayılacağı hesaba
katıldı (m.14/4)
[ ] Süre hesabı Başkanlıktan yazılı teyit edildi
H. BAŞVURU SONRASI
[ ] Beyannamedeki iletişim bilgileri güncel (ret bildirimi buraya
yapılır — m.29/2)
[ ] Komisyon gündemi izleniyor (başvurular toplantıdan en az 5 gün
önce kesinleştirilir — m.35/1)
[ ] Ret hâlinde: eksik tamamlanıp yeniden başvuru mu, idare
mahkemesinde iptal davası mı — avukatla değerlendirildi