Suçun adı kamuoyunda "dezenformasyon suçu" olarak anılır; kanundaki karşılığı 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 217/A maddesidir. Madde, 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 29. maddesiyle eklenmiştir.
Ceza tablosu
| Hâl | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel hâl | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis | m.217/A/1 |
| Fail gerçek kimliğini gizleyerek işlerse | Ceza yarı oranında artırılır | m.217/A/2 |
| Fail bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlerse | Ceza yarı oranında artırılır | m.217/A/2 |
m.217/A/2'deki iki nitelikli hâl, gerçek kimliğini gizleyerek yayan kişileri ve örgütlü faaliyeti hedef alır. Kimliğiyle yayın yapan bir gazetecinin bu fıkraya girmesi, kimlik gizleme unsuru bakımından tipik değildir.
Suçun oluşması için gereken dört unsur
Ceza miktarına bakmadan önce suçun ne zaman oluştuğunu görmek gerekir. Madde dört unsuru birlikte arar:
- Saik: "Sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle"
- Konu: "Ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili"
- Gerçeğe aykırılık: "Gerçeğe aykırı bir bilgiyi"
- Elverişlilik ve aleniyet: "Kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan"
Basın yoluyla işlenmesi
TCK m.218 aynı bölümdeki suçlar için ortak hüküm getirir: "Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır." Ancak maddenin ikinci cümlesi habercilik için belirleyici bir güvence içerir: "Ancak, haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz."
Adlî para cezasına çevrilebilir mi
m.217/A yalnız hapis cezası öngörür; seçimlik adlî para cezası yoktur. Hapis cezasının adlî para cezasına çevrilmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya ertelenmesi gibi kurumlar, Türk Ceza Kanunu ile Ceza Muhakemesi Kanununun genel hükümlerine göre ve somut olayın koşullarına bağlı olarak değerlendirilir.
Diğer suçlarla ilişkisi
| Durum | Uygulanabilecek hüküm | Ceza |
|---|---|---|
| Kişiye somut fiil veya olgu isnat eden gerçeğe aykırı haber | TCK m.125 hakaret | 3 ay – 2 yıl hapis veya adlî para cezası; alenen işlenirse 1/6 artırım |
| Kamu güvenliği ve sağlıkla ilgili, panik saikiyle yayılan yanlış bilgi | TCK m.217/A | 1 – 3 yıl hapis |
| Suç işlemek için alenen tahrik | TCK m.214 | 6 ay – 5 yıl hapis |
| Basın yayın yoluyla işleme | TCK m.218 | Ceza yarı oranına kadar artırılır |
Dava açma süresi
Basın yoluyla işlenen suçlarda dava süresi genel hükümlerden farklıdır. 5187 m.26 uyarınca ceza davalarının bir muhakeme şartı olarak açılması gereken süreler:
| Yayın türü | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri | 4 ay | İnternet haber siteleri için habere ilişkin suç ihbarının yapıldığı tarih |
| Diğer basılmış eserler | 6 ay | Basılmış eserin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edildiği tarih |
Aynı madde uyarınca bu süreler Türk Ceza Kanununun dava zamanaşımına ilişkin maddesinde öngörülen süreleri aşamaz; kamu davasının açılması izin veya karar alınmasına bağlı suçlarda başvuruyla süre durur ve durma süresi dört ayı geçemez.
Suçun kapsamını yalan haber yazısında, teyit yükümlülüğünü teyit yazısında ele aldık.