5953 sayılı Kanun'un 4. maddesi gazeteciyle yazılı iş akdi yapılmasını zorunlu tutar. Yaptırım 26. maddenin (a) bendindedir ve hesaplanma biçimi cezayı hızla büyütür.
Ceza Sözleşme Başına
Madde şöyle: çalıştırdığı gazeteci ile 4. maddede gösterilen şekilde yazılı iş akdi yapmayan işverene beher mukavele için idarî para cezası verilir.
| Sözleşmesiz çalışan | Ceza |
|---|---|
| 1 gazeteci | 1 kat |
| 10 gazeteci | 10 kat |
| 32 gazeteci (Genel Kategori sitesi) | 32 kat |
Tutar Neden Değişken?
Kanundaki maktu rakam 2008 tarihli 5728 sayılı Kanunla belirlenmiştir ve her yıl yeniden değerleme oranında artar. Bu yüzden kanun metnindeki rakam güncel tutarı göstermez; güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyurularına bakın.
Cezayı Kim Verir?
30. maddeye göre bu Kanunda yazılı idarî para cezaları, o yerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü tarafından verilir. 24. maddeye göre Kanunun takip, murakabe ve teftişi de Çalışma Bakanlığınca yürütülür.
Asıl Risk Ceza Değil
İdarî para cezası, sözleşmesiz çalıştırmanın en küçük sonucudur. Yazılı sözleşme olmadığında ortaya çıkan asıl sorunlar:
- Kıdem ispatı. 4. madde sözleşmede gazetecinin kıdeminin gösterilmesini zorunlu tutar. Sözleşme yoksa kıdem tartışmalı hâle gelir ve 6. maddeye göre kıdem meslekteki toplam hizmete bakar.
- Ücret ispatı. Sözleşmede ücret yazılı olmadığında, kıdem, ihbar, fazla mesai ve ikramiye hesabının tamamı dayanaksız kalır.
- Görev tanımı. 15. madde mukavele dışı işler için ayrı ücret öngörür; sözleşmedeki görev tanımı yoksa neyin sözleşme dışı olduğu belirlenemez.
- Basın kartı. 5187 ek m.3/f, 5953'e uygun sözleşme yapmış olmayı basın kartı şartı sayar. Sözleşme yoksa çalışanın kart başvurusu da düşer.
- Resmî ilan. Resmî İlan ve Reklam Yönetmeliği m.18, kadroda gösterilecek fikir işçilerinin sözleşmelerinin 5953'e uygun yazılı ve tam süreli yapılmasını arar.
Deneme Süresinde de Zorunlu
10. maddeye göre tecrübe müddetinin sonunda mukavelenin yazılı yapılması mecburidir. Deneme süresi sessizce geçtikten sonra aylarca sözleşmesiz çalışmak, 26/a cezasını doğurur.
Sözleşmede Ne Bulunmalı?
4. madde üç kalemi zorunlu tutar: işin nev'i, ücret miktarı ve gazetecinin kıdemi. İş nev'i ve ücret değişikliklerinin de mukaveleye derci mecburidir. Ayrıntısını yazılı sözleşme yazısında ele aldık.
Sonuç
Yazılı iş akdi yapmayan işverene her bir sözleşme için idarî para cezası uygulanır ve cezayı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü verir. Ceza sözleşme başına işlediği için kalabalık kadroda toplam hızla büyür; ayrıca sözleşmesizlik basın kartı ve resmî ilan hakkını da etkiler.