Toplu SMS veya çağrı hizmeti veren firmalar, mevzuattaki adıyla aracı hizmet sağlayıcılardır ve İYS karşısında kendi yükümlülükleri vardır. Yönetmelik m.11’e göre aracı hizmet sağlayıcı gönderimden önce alıcıların İYS’de onayı olup olmadığını kontrol eder ve onayı olmayan alıcıya gönderimi başlatmaz. İYS’ye kayıtlı olmayan işletmenin iletilerini hiç göndermez. Başkaları adına, onların ürünlerini tanıtmak için onay da alamaz. E-posta kanalında ise bu kontrol zorunluluğu yoktur (m.17/A).
Bu yazıda bir işletme olarak SMS firmanızdan neler beklemeniz gerektiğini, firmanın İYS’ye nasıl bağlandığını, IP adresi bildirim formunu ve Danıştay’ın 2024’te bu kontrol yükümlülüğünü neden hukuka uygun bulduğunu anlatıyoruz. İYS’nin temel mantığı için İYS nedir yazısına bakabilirsiniz.
Aracı hizmet sağlayıcı kimdir?
Yönetmelik m.4/1-(b), aracı hizmet sağlayıcıyı başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamı sağlayan gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlar. Ticari ileti açısından bu, işletmeniz adına SMS gönderen, sesli arama yapan veya e-posta ileten firmalardır. Kampanyayı planlayan ve onayı alan işletmeye ise hizmet sağlayıcı denir. Yönetmelik m.11/1, hizmet sağlayıcının onay aldığı alıcılara iletileri kendisinin gönderebileceğini ya da aracı hizmet sağlayıcılar üzerinden gönderebileceğini söyler.
Aracı hizmet sağlayıcı, İYS entegratöründen farklıdır. Entegratör, onay ve ret kayıtlarını İYS’ye işleyen yetkili şirkettir. Aracı ise iletiyi alıcıya ulaştırır. Bazı firmalar iki rolü birlikte üstlenebilir, ama yükümlülükler ayrıdır. Entegratör tarafı için İYS entegratör nedir yazısına bakın.
Yönetmelik m.11: aracının yükümlülükleri
| Fıkra | Aracının yükümlülüğü | İşletme olarak sizin için anlamı |
|---|---|---|
| m.11/2 | Hizmet sağlayıcının yükümlülüklerini yerine getirmesi için teknik imkân tanır | Ret bağlantısı, MERSİS bilgisi gibi unsurları ekleyebilmeniz için altyapı sunar |
| m.11/3 | Kullanıcıların içeriğini kontrol etmekle yükümlü değildir | İçeriğin doğruluğu ve uygunluğu sizin sorumluluğunuzdadır |
| m.11/4 | Başkaları adına, onların ürünlerini tanıtmak için onay alamaz | Firmanın elindeki hazır onaylı listeler sizin onayınız sayılmaz |
| m.11/5 | Gönderim sistemini İYS ile uyumlaştırır | Firma İYS’ye bağlı olmalıdır |
| m.11/6 | İYS’ye kayıtlı olmayan hizmet sağlayıcının gönderimini başlatmaz | Önce işletmenizi İYS’ye kaydetmeniz gerekir |
| m.11/7 | Gönderimden önce İYS’de onay kontrolü yapar, onayı olmayana göndermez | İYS’de onayı olmayan numaralar gönderimden düşer |
| m.11/8 | Onay gerektirmeyen ileti gönderilecekse sizden bu yönde beyan alır | Bilgilendirme SMS’leri için beyan vermeniz istenir |
| m.11/9 | Alıcı hattını kapatırsa bunu İYS’ye bildirir | Kapanan hat bilgisi İYS’ye ulaşır, değişiklikleri İYS’nin günlük raporundan veya API’den izleyebilirsiniz |
Gönderimden önce İYS kontrolü nasıl işler?
Bir kampanya SMS’i gönderdiğinizde süreç kabaca şöyle ilerler:
- İşletmeniz İYS’de kayıtlı olmalıdır. Kayıtlı değilseniz aracı gönderimi başlatmaz (m.11/6). Kayıt için İYS kaydı nasıl yapılır yazısına bakın.
- Gönderim listesindeki her numara için aracı, İYS üzerinden markanıza ait onay olup olmadığını sorgular (m.11/7).
- Onayı olmayan veya reddetmiş alıcılara ileti gönderilmez.
- Onay gerektirmeyen bilgilendirme iletilerinde (Yönetmelik m.6/1, 6/2 ve 6/4) İYS kontrolü yapılmaz (m.6/5). Bunun için aracı sizden beyan alır (m.11/8).
İYS hizmet sağlayıcı SSS’sine göre bir iletinin ticari mi yoksa bilgilendirme mi olduğuna karar vermek hizmet sağlayıcının sorumluluğundadır ve bunu aracıya siz bildirirsiniz. Yanlış beyan ederseniz sorumluluk size döner. Hangi iletilerin onay gerektirmediğini onay gerektirmeyen ticari iletiler yazısında anlattık.
Aracı başkası adına onay alamaz
Yönetmelik m.11/4 açıktır: aracı hizmet sağlayıcı başkaları adına, onların mal ve hizmetlerini tanıtmak, pazarlamak ya da işletmesini tanıtmak amacıyla ticari ileti göndermek için onay alamaz. Bu kural, eskiden yaygın olan bir modeli hedefler. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2021 tarihli kararında özetlenen Daire gerekçesine göre önceki "izinli pazarlama" sisteminde aracı firmalar alıcılardan genel ve soyut onaylar topluyor, sonra bu onaylarla birçok markanın iletisini gönderiyordu. Düzenlemenin amacı belirsiz hizmet sağlayıcılar için onay toplanmasını önlemektir.
Aynı karar özetinde, hizmet sağlayıcının bilgisi bulunması, bir hukuki ilişkiyle yetkilendirme yapılması ve onayda hizmet sağlayıcının adının açıkça yazılması hâlinde aracının onay işlemine teknik altyapısıyla aracılık edebileceği de aktarılır. Yani onay her zaman sizin adınıza ve sizin markanız için alınmalıdır. Onay sürecini kendiniz tasarlamak için ticari elektronik ileti onayı nasıl alınır yazısına bakın.
E-posta istisnası (m.17/A)
Yönetmelik m.17/A’ya göre elektronik posta yoluyla gönderilen ticari iletilere m.11’in beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkraları ile m.15’in beşinci fıkrası uygulanmaz. Yani e-posta gönderim firmasının İYS ile uyumlaşma, kayıtsız işletmeyi durdurma, gönderim öncesi onay sorgulama ve bilgilendirme beyanı alma yükümlülüğü yoktur. Şikâyet belgelerini İYS üzerinden 15 gün içinde yanıtlama kuralı da e-posta için uygulanmaz.
Bu istisna yalnızca aracıyı ilgilendirir. İYS hizmet sağlayıcı SSS’si, e-posta kanalında da işletmenin yalnızca onaylı alıcılara ticari ileti gönderebileceğini ve e-posta onaylarının da İYS’ye eklenmesi gerektiğini vurgular. İsteyen işletme, doğrudan veya bir entegratör üzerinden e-posta gönderiminden önce izin durumunu İYS’den sorgulayabilir. E-posta tarafının ayrıntıları İYS ve ticari e-posta kuralları yazısında.
SMS firmaları İYS’ye nasıl bağlanır? AHS API ve IP bildirim formu
İYS, aracı hizmet sağlayıcıların sistemlerini İYS ile uyumlaştırması için ayrı bir Aracı Hizmet Sağlayıcı (AHS) API uygulaması sunar. İYS’nin aracı hizmet sağlayıcılar sayfasına göre bu erişime başvurmak isteyen firmalar bilgi ve belgelerini ahs@iys.org.tr adresine gönderir. İstenen başlıca belgeler şunlardır:
- Vergi levhası, imza sirküleri, ticaret sicil gazetesi ve faaliyet belgesi
- 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu kapsamındaki lisans (STH lisansı)
- IP Adresi Bildirim Formu
- Ticaret unvanı, MERSİS ve vergi numarası gibi şirket bilgileri ile iş birimi yetkilisi, teknik yetkili ve yetkilendirme bildirimleri için bir e-posta adresi
İYS, bir hizmet sağlayıcının markası için aracı olarak yetkilendirilen firmaya bilgilendirme e-postası gönderir ve bu bildirimlerin kaçırılmaması için grup e-posta adresi önerir. İYS Aracı Hizmet Sağlayıcı IP Adresi Bildirim Formu ise firmanın AHS API’ye bağlanırken kullanacağı çıkış IP adreslerini bildirdiği belgedir. Formdaki başlıca kurallar:
- Her satırda çıkış IP adresi, bina tipi (ana bina, veri merkezi, şube gibi) ve ortam (Production veya Test) yazılır.
- En fazla 5 IP adresi veya alt ağ bildirilebilir. Kabul edilen en düşük alt ağ maskesi değeri 29’dur. Test ortamı ve canlı ortam için ayrı ayrı 5’er IP paylaşılabilir.
- 10.0.0.0-10.255.255.255, 172.16.0.0-172.31.255.255 ve 192.168.0.0-192.168.255.255 aralığındaki iç IP adresleri teknik olarak kabul edilmez.
- Şirket içindeki kişilere atanmış iç IP adresleri paylaşılmamalıdır.
Danıştay 2024: aracının İYS kontrol yükümlülüğü hukuka uygun
2020 Yönetmelik değişikliğine karşı aracı hizmet sağlayıcılar ve sektör dernekleri iptal davaları açtı. Danıştay Emsal Karar Arama veritabanındaki kayıtlara göre Danıştay 10. Daire, 24/10/2024 tarihli beş kararla ve oy birliğiyle bu davaları reddetti. Bunlardan E.2020/3490, K.2024/4286 sayılı karar doğrudan m.11/7’ye, yani gönderim öncesi İYS kontrolüne ilişkindir. Davacı SMS firması, bu yükümlülüğün toplu SMS ürününde gecikmelere yol açacağını ileri sürmüştü.
Daire gerekçesinde şu noktaları vurguladı:
- Yükümlülük kamu yararı amacına ulaşmak için elverişli ve gereklidir.
- Alıcıların her bir hizmet sağlayıcı için onay verip vermediğini sorgulama işlemi "basit bir entegrasyonla" tamamlanabilir. Bu yüzden yükümlülük orantılıdır.
- Aracı hizmet sağlayıcı, sistemi İYS’ye entegre olduğu için onayları görebilir ve onay vermeyen alıcılara iletilerin ulaşmasını engellemede "nihai aşamayı" oluşturur. Getirilen yükümlülük, aracının işlevinin doğal sonucudur.
Diğer dört karar (E.2020/2686, 2687, 2689 ve 2690) Yönetmeliğin tanımlar ve İYS’nin kurulup işletilmesine ilişkin hükümlerine yönelikti ve onlar da reddedildi. Bu kararlara karşı temyiz yolu açıktı. Temyiz sonucunu doğrulayamadık.
Şikâyet ve sorumluluk paylaşımı
Yönetmelik m.13/1’e göre şikâyet konusu işlemlerde ispat yükü hizmet sağlayıcıya ve/veya aracı hizmet sağlayıcıya aittir. Hizmet sağlayıcının talimatıyla gönderimi başlatan aracı, şikâyete konu iletilere ilişkin bilgi ve belge taleplerini İYS üzerinden 15 gün içinde yanıtlar (m.15/5). Kanun m.12/1’in (a), (b) ve (c) bentlerindeki cezalar da aracılara uygulanabilir. Tutarlar için İYS cezaları 2026 yazısına bakın.
Pratikte bu, aracının kontrolü yapmış olmasının sizin onay alma ve ispat yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmadığı anlamına gelir. Onay kayıtlarınızı kendiniz saklamalısınız. Bkz. onay kaydı saklama ve ispat.
SMS firmanıza sormanız gereken sorular
- Gönderimden önce her numara için İYS onay sorgusu yapıyor musunuz? Onayı olmayan numaraları nasıl raporluyorsunuz?
- İşletmemizin İYS numarası ve markası sisteminizde doğru tanımlı mı?
- Bilgilendirme iletileri için nasıl bir beyan alıyorsunuz ve bunu nerede saklıyorsunuz?
- Her SMS’e ücretsiz ret yolu ekleme imkânı veriyor musunuz? Ret talepleri bize nasıl ve ne kadar sürede ulaşıyor?
- Ticari SMS’lerin başına gerektiğinde "tanıtım" veya "kampanya" gibi ibare ve MERSİS numarası eklenebiliyor mu?
- Gönderim kayıtlarını ne kadar süre saklıyorsunuz? Şikâyet olursa belge talebini 15 gün içinde yanıtlayabiliyor musunuz?
- Kapanan hat bildirimlerini İYS’ye iletiyor musunuz?
- Bizim adımıza onay topluyor musunuz? Topluyorsanız onay metninde markamız açıkça yazıyor mu?
Sık Sorulan Sorular
SMS firmam İYS kontrolü yapıyorsa benim sorumluluğum kalkar mı?
Hayır. Onayı almak ve İYS’ye yüklemek hizmet sağlayıcının görevidir. İYS dışında alınan onaylar 3 iş günü içinde İYS’ye kaydedilmelidir (Yönetmelik m.7/11). Aracının kontrolü ek bir güvenlik katmanıdır.
Bilgilendirme SMS’lerim neden gönderilmedi?
Onay gerektirmeyen iletilerde İYS kontrolü yapılmaz, ancak aracı bunun için sizden beyan almak zorundadır (m.11/8). Beyan verilmemişse aracı iletiyi ticari ileti gibi değerlendirip onayı olmayan numaralara göndermeyebilir.
E-posta gönderim servisim İYS sorgusu yapmıyor. Bu bir sorun mu?
Mevzuata göre e-posta aracıları için sorgulama zorunluluğu yoktur (m.17/A). Ama siz yalnızca İYS’de onayı olan adreslere ticari e-posta göndermekle yükümlüsünüz. Kontrolü kendiniz veya bir entegratör üzerinden yapabilirsiniz.
Kendi altyapımla SMS gönderirsem kurallar değişir mi?
İletiyi kendiniz gönderseniz de İYS üzerinde onayı bulunmayan alıcılara ticari ileti gönderemezsiniz (Yönetmelik m.5/3). Ret, içerik ve kayıt saklama kuralları aynen geçerlidir.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: İYS nedir · İYS entegratör nedir · Onay gerektirmeyen iletiler · Ticari SMS içerik kuralları · İYS cezaları 2026 · İYS ve ticari e-posta