Haberin konusu olan kişinin de anayasal hakları vardır. İki hak çatıştığında Anayasa bir tarafı diğerine feda etmez; dengeleme yöntemi kurar.
Karşı Tarafın Dayanakları
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| m.17/1 | Herkes, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir |
| m.20 | Özel hayatın gizliliği |
| m.21 | Konut dokunulmazlığı |
| m.22 | Haberleşme hürriyeti ve gizliliği |
| m.41 | Ailenin korunması ve çocuk hakları |
Çatışma Anayasa'nın İçinde Çözülüyor
Anayasa, bu çatışmayı m.26/2'nin içine yerleştirmiştir. Basın hürriyetinin sınırlama sebepleri arasında şunlar sayılır: başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması.
Sebep Yetmez: m.13 Devrede
Kişilik hakkı gerekçesiyle yapılan bir müdahale de m.13'ün süzgeçlerinden geçmek zorundadır:
- Ancak kanunla yapılabilir
- Hakkın özüne dokunamaz
- Demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz
- Ölçülülük ilkesine aykırı olamaz
Anayasa'nın Tercih Ettiği Denge Aracı: m.32
Madde 32 — Düzeltme ve cevap hakkı, ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir.
Düzeltme ve cevap yayımlanmazsa, yayımlanmasının gerekip gerekmediğine hâkim, ilgilinin müracaat tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde karar verir. Ayrıntısını m.32 yazısında ele aldık.
Ölçütü Nereden Alalım?
m.32'nin iki hâli, aynı zamanda çatışmanın ölçütünü verir:
| Hâl | Ölçüt | Habercinin sorusu |
|---|---|---|
| Haysiyet ve şerefe dokunma | Yayının kişiye yönelik ve onur zedeleyici olması | Bu ifade gerekli miydi? |
| Gerçeğe aykırı yayın | Yayının o kişiyle ilgili ve gerçeğe aykırı olması | Bu bilgiyi teyit ettim mi? |
Çocuklarda Denge Farklı Kurulur
Anayasa m.41, 2010'da eklenen fıkralarla her çocuğa korunma ve bakımdan yararlanma hakkı tanımış ve Devlete her türlü istismara ve şiddete karşı koruyucu tedbir alma görevi vermiştir. Bu, m.26/2'deki sınırlama sebebini çocuk özelinde güçlendirir.
Ayrıntısını m.41 yazısında ele aldık.
Kişisel Veri Boyutu
Haberde kişisel veri işlemenin ayrı bir rejimi vardır ve basın istisnası bu rejimin içinde tartışılır. Ayrıntısını telif ve kişisel veri yönergesinde ele aldık.
Yayın Öncesi Kontrol Listesi
- Bu bilgi o kişiyle ilgili mi, yoksa genel bir konu mu?
- Bilgiyi teyit ettim mi? Kaynağım kaç tane?
- Kullandığım ifade haber değeri için gerekli mi?
- Aynı haberi daha az müdahaleyle verebilir miyim?
- Kişinin görüşünü aldım mı?
- Çocuk söz konusuysa kimlik ve görüntü korunuyor mu?
Sonuç
Basın hürriyeti ile kişilik hakları çatışması, Anayasa içinde çözülür: m.26/2 başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının korunmasını sınırlama sebebi sayar; m.13 bu sınırlamayı kanunîlik, hakkın özü ve ölçülülük şartlarına bağlar; m.32 ise dengeleyici araç olarak düzeltme ve cevap hakkını tanır — yayını kaldırmadan karşı görüşü ekleyen bir yol.