TRT ekranında kimlerin, hangi şartlarda yer alabileceğinin anayasal zemini bu maddedir. Başlığındaki "basın dışı" ifadesi maddenin sınırını çizer.
Maddenin Tam Metni
Madde 31 - Kişiler ve siyasi partiler, kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir. Bu yararlanmanın şartları ve usulleri kanunla düzenlenir.
(Değişik fıkra: 3/10/2001-4709/11 md.) Kanun, millî güvenlik, kamu düzeni, genel ahlâk ve sağlığın korunması sebepleri dışında, halkın bu araçlarla haber almasını, düşünce ve kanaatlere ulaşmasını ve kamuoyunun serbestçe oluşmasını engelleyici kayıtlar koyamaz.
Kapsam: "Basın Dışı"
İkinci Fıkranın Yapısı
İkinci fıkra bir kanun koyucu sınırlamasıdır ve dört sebep dışında kayıt koymayı yasaklar:
| İzin verilen sınırlama sebepleri | Korunan üç değer |
|---|---|
| Millî güvenlik | Halkın bu araçlarla haber alması |
| Kamu düzeni | Düşünce ve kanaatlere ulaşması |
| Genel ahlâk | Kamuoyunun serbestçe oluşması |
| Sağlığın korunması | - |
Kanundaki Karşılıkları
- 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu - kamu yayıncılığının kuruluş ve yayın esasları. Ayrıntısını TRT yönergesinde ele aldık.
- 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun - seçim döneminde siyasi partilerin radyo ve televizyondan yararlanma usulü. Ayrıntısını yan mevzuat haritasında ele aldık.
m.133 ile Bağlantısı
m.31 yararlanma hakkını tanır; m.133 ise bu araçların kurumsal statüsünü düzenler ve kamu yayın kurumu ile kamudan yardım gören haber ajanslarının özerkliğini ve yayınlarının tarafsızlığını esas alır.
Ayrıntısını m.133 yazısında ele aldık.
m.29/4 ile Farkı
| Konu | m.29/4 | m.31 |
|---|---|---|
| Kim yararlanır? | Süreli yayınlar | Kişiler ve siyasi partiler |
| Neyden? | Devletin ve kamu tüzelkişilerinin araç ve imkânlarından | Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından |
| Ölçü | Eşitlik esası | Kanunla düzenlenen şart ve usuller; dört sebep dışında engelleyici kayıt konamaz |
Sonuç
Anayasa m.31, kişilere ve siyasi partilere, kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkı tanır. Kanun; millî güvenlik, kamu düzeni, genel ahlâk ve sağlığın korunması dışındaki sebeplerle halkın haber almasını, düşünce ve kanaatlere ulaşmasını ve kamuoyunun serbestçe oluşmasını engelleyici kayıtlar koyamaz.