Türk hukukunda sokak röportajını özel olarak düzenleyen bir hüküm yoktur. Ancak sorunun cevabı yine de "pratikte evet"tir; çünkü rıza, kişilik hakkına yapılan müdahaleyi hukuka uygun kılan sayılı sebeplerden biridir ve haberciliğin en kolay ispat edilebilen savunmasıdır.
Dayanak: TMK m.24
"Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır."
Üç sebepten biri yeterlidir. Sokak röportajında kamusal yarara dayanmak mümkündür ama tartışmalıdır; rıza ise tartışmasızdır. Bu yüzden redaksiyon pratiğinde rıza tercih edilir.
Rıza ne zaman geçerlidir
| Unsur | Beklenen |
|---|---|
| Bilgilendirilmiş olması | Kişi kimin için, hangi mecrada ve hangi konuda konuştuğunu bilmeli |
| Kapsamının belirli olması | Yalnız o haber için mi, arşivde kalıcı kullanım için mi |
| Özgür olması | Baskı veya yanıltma altında alınmamalı |
| İspat edilebilir olması | Kayıtta veya yazılı olarak durmalı |
Rıza olmadığı hâlde yayımlanabilir mi
Kalabalığın genel görüntüsünde kimse öne çıkmıyorsa kural olarak sorun doğmaz. Sorun, bir kişinin yakın plana alınıp haberin öznesi hâline getirilmesiyle başlar. Bu noktada dayanılacak tek sebep kamusal yarardır ve ölçüsü somut olayda değerlendirilir.
Ses kaydı boyutu
Sokakta, kamuya açık bir ortamda ve kişinin bilgisi dâhilinde yapılan bir röportaj "aleni olmayan konuşma" sayılmaz. Ancak kişinin haberi olmadan yapılan bir kayıt farklı değerlendirilir: TCK m.133/2 uyarınca katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazıyla kayda alan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır.
Çocuklar
Çocukla yapılan röportajda rızayı veli kullanır. Ayrıca çocuk bir adlî olayın faili veya mağduruysa 5187 m.21-c mutlak yasağı devreye girer: kimliği açıklayacak ya da tanınmasına yol açacak yayın yapılamaz — veli rızası bu yasağı kaldırmaz.
Kişisel veri boyutu
Kişinin tanınabilir görüntüsü ve sesi aynı zamanda kişisel veridir. 6698 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler ile gazetecilik faaliyetine tanınan istisnanın nasıl işlediğini KVKK istisnası yazısında ayrıntılı ele aldık.
Arşiv ve sonradan gelen talepler
Rıza bir kez alınır ama görüntü arşivde kalıcıdır. Yıllar sonra "bu videoyu kaldırın" talebi geldiğinde, rızanın kapsamının ne olduğu belirleyici olur. Bu yüzden rızanın süre ve mecra kapsamını baştan söylemek yayıncıyı korur.
- Rıza kaydını görüntüyle birlikte arşivleyin.
- Görsel üstverisine çekim tarihi, yeri ve rıza durumunu yazın.
- Rıza kapsamı belirsizse görüntüyü temsilî amaçla yeniden kullanmayın.
- Kaldırma talebi geldiğinde rıza kaydını kontrol edin ve kararınızı belgeleyin.
Yaptırım tarafı
Rızasız yayımdan doğan sorumluluk esas olarak tazminattır. 5187 m.13 uyarınca basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan süreli yayınlarda eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi müştereken ve müteselsilen sorumludur. TBK m.58 uyarınca kişilik hakkı zedelenen manevi tazminat isteyebilir; TMK m.25 uyarınca saldırının tespiti, sona erdirilmesi ve kararın yayımlanması da istenebilir.
Kamuya açık alandaki genel kuralları açık alan yazısında, ses kaydını ses kaydı yazısında anlattık.