Sorunun iki ayrı katmanı var ve karıştırılıyor: çekim yapmak ile çekilen görüntüyü yayımlamak. Türk hukukunda kamuya açık alanda çekim yapmayı genel olarak yasaklayan bir hüküm yoktur; asıl sınır yayım aşamasındadır.
Çekim aşaması
Kamuya açık bir meydanda, sokakta veya parkta genel görüntü almak kural olarak serbesttir. Ancak iki istisna vardır:
- Özel hayat alanına yönelen çekim. Sokaktan bir konutun penceresine veya bahçesine yönelen çekim, kamuya açık alanda yapılmış olsa bile TCK m.134 kapsamına girer.
- Adlî işlem çekimi. CMK m.183 uyarınca adliye binası içinde ve bina dışındaki adlî işlemlerin icrasında kayıt ve nakil aletleri kullanılamaz; TCK m.286 bunu altı aya kadar hapisle cezalandırır.
Yayım aşaması: asıl sınır burada
TMK m.24/2 ölçütü verir: "Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır."
Buradan çıkan sonuç şudur: kamuya açık yerde bulunmak rıza anlamına gelmez. Görüntünün yayımlanması, ancak kamusal yarar ya da rıza ile haklı kılınabilir.
| Kullanım | Değerlendirme |
|---|---|
| Kalabalığın genel görüntüsü, kimse öne çıkmıyor | Kural olarak sorun doğurmaz |
| Bir kişinin yakın plana alınıp haberin öznesi yapılması | Kamu yararı yoksa kişilik hakkı ihlali tartışması doğar |
| Görüntünün konuyla ilgisiz bir haberde kullanılması | Yüksek risk — kişi habere konu olguyla ilişkilendirilmiş olur |
| Arşiv görüntüsünün olumsuz bir habere görsel yapılması | Yüksek risk; ayrıca 6112 m.8/1-ı uyarınca yayın hizmetlerinde arşiv niteliğinin belirtilmesi zorunludur |
| Çocuğun yakın plan görüntüsü | Veli rızası aranır; adlî olayda 5187 m.21-c yasağı |
Kamu görevlileri ve kamuya mal olmuş kişiler
Görevini alenen ifa eden kamu görevlisinin görüntülenmesi, kamusal yarar ölçütünü daha kolay karşılar. Aynı şekilde kamuya mal olmuş kişilerin kamusal faaliyetlerine ilişkin görüntülerde eleştiri ve haber alanı geniştir. Ancak bu kişilerin de özel hayatı korunmaya devam eder; ölçüt görüntünün kamusal role mi yoksa özel yaşama mı ilişkin olduğudur.
Kişisel veri boyutu
Kişinin tanınabilir görüntüsü aynı zamanda bir kişisel veridir. 6698 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler ile gazetecilik faaliyetine tanınan istisna birlikte değerlendirilir. Bu ayrımı ayrıntılı olarak KVKK istisnası yazısında ve haberde kişisel veri yazısında ele aldık.
Ne yapmalı
- Bir kişiyi öne çıkaran karelerde sözlü rıza alın ve kayda geçirin.
- Temsilî görsellerde tanınabilir kişi kullanmayın; kullanacaksanız rıza alın.
- Olumsuz konulu haberlerde stok veya arşiv görseli kullanırken kişileri tanınmaz kılın.
- Çocuklarda veli rızası olmadan yakın plan kullanmayın.
- Görüntüyü çekildiği bağlam dışında kullanmayın.
Sokak röportajlarındaki rıza sorusunu sokak röportajı yazısında, gizli çekimi gizli kamera yazısında ele aldık.