Bu, adliye haberciliğinde en sık yanlış bilinen kuraldır. Yaygın kanı, yasağın yalnız duruşma salonuna ilişkin olduğudur. Kanun ise iki ayrı alanı birlikte sayar.
Hükmün yapısı
CMK m.183: "...adliye binası içerisinde ve duruşma başladıktan sonra duruşma salonunda her türlü sesli veya görüntülü kayıt veya nakil olanağı sağlayan aletler kullanılamaz."
Cümledeki "ve" bağlacı iki ayrı yasak alanı kurar:
| Alan | Zaman koşulu | Sonuç |
|---|---|---|
| Adliye binası içerisi | Yok — her zaman | Koridor, hol, bekleme salonu, kalem odaları dâhil kayıt yasak |
| Duruşma salonu | Duruşma başladıktan sonra | Salonda kayıt yasak |
Yasak nereye kadar uzanır
Maddenin son cümlesi kapsamı bir kez daha genişletir: "Bu hüküm, adliye binası içerisinde ve dışındaki diğer adlî işlemlerin icrasında da uygulanır." Yani keşif, olay yeri incelemesi gibi adlî işlemler bina dışında yapılsa bile kayıt yasağı sürer.
| Yer | Kayıt / nakil | Not |
|---|---|---|
| Duruşma salonu (duruşma başladıktan sonra) | Yasak | CMK m.183 |
| Adliye koridoru, holü, bekleme alanı | Yasak | Bina içi |
| Adliye kalemleri ve idarî birimler | Yasak | Bina içi |
| Adliye binasının dışı, kapı önü, sokak | Kanunî yasak yok | Kişilik hakkı ve TCK m.134 sınırları sürer |
| Bina dışındaki adlî işlem (keşif vb.) | Yasak | m.183 son cümle |
Ceza
TCK m.286: "Soruşturma ve kovuşturma işlemleri sırasındaki ses veya görüntüleri yetkisiz olarak kayda alan veya nakleden kişi, altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır."
Bina dışında çekim: yasak yok, sınır var
Adliye binasının dışında CMK m.183 uygulanmaz. Ancak orada da üç sınır işler:
- TCK m.285/5 — kişilerin suçlu olarak algılanmalarına yol açacak şekilde görüntülerinin yayınlanması altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir. Kelepçeli veya kolluk gözetimindeki görüntüler bu riski taşır.
- 5187 m.21 — 18 yaş altı fail ve mağdurlar ile cinsel suç mağdurlarının kimliğini açıklayan ya da tanınmalarına yol açan yayın yasaktır.
- TCK m.134 ve TMK m.24 — özel hayatın gizliliği ve kişilik hakkı. Kamuya açık alanda bulunmak, kişinin görüntüsünün her biçimde yayımlanmasına rıza gösterdiği anlamına gelmez.
Duruşma öncesi salonda çekim
Kanunun lafzına göre duruşma salonundaki yasak "duruşma başladıktan sonra" başlar. Ancak salon adliye binasının içinde olduğundan, bina içi yasağı zaten geçerlidir. Bu nedenle "duruşma henüz başlamadı" gerekçesi salonda çekim yapmayı hukuka uygun kılmaz.
İzin alınabilir mi
CMK m.183'te, basına izin verilmesine imkân tanıyan bir hüküm yoktur. Maddenin saklı tuttuğu m.180/5 ve m.196/4, mahkemenin kendi görüntülü ve sesli iletişim tekniğini kullanmasına ilişkindir; basına kayıt yetkisi vermez. Uygulamada bazı törensel etkinlikler için adliye yönetimince verilen izinler, m.183'ün adlî işlemlere ilişkin yasağından ayrı değerlendirilmelidir.
Salon içi kuralları kayıt yazısında, kamuya açık alanda çekimi açık alan yazısında ele aldık.