İnternet radyosu kurarken en çok sorulan sorulardan biri şudur: "Kaç kbps ile yayın yapmalıyım, MP3 mü AAC mi seçmeliyim?" Bu seçim hem dinleyicinin duyduğu ses kalitesini hem sunucunuzun ne kadar bant genişliği harcayacağını hem de yayınınızın hangi tarayıcı ve cihazda açılacağını belirler. Yanlış codec seçimi, örneğin Safari'de çalmayan bir yayın ya da ilk ayda biten bir trafik kotası anlamına gelebilir.
Bu yazıda MP3, AAC (HE-AAC dahil), Opus ve Ogg Vorbis'i resmî belgelere dayanarak karşılaştırıyoruz: desteklenen bitrate ve örnekleme hızları, CBR ile VBR farkı, mono ve stereo seçimi, dinleyici başına bant genişliği hesabı ve SHOUTcast ile Icecast'in hangi biçimleri taşıdığı. Rakamların tamamı MDN, Apple, Xiph ve yazılım geliştiricilerinin kendi belgelerinden alındı; hesaplamalar ise sizin de kontrol edebileceğiniz basit çarpma işlemleri.
Temel kavramlar: codec, bitrate, örnekleme hızı
Codec, sesi sıkıştırıp açan yöntemdir (MP3, AAC, Opus, Vorbis). Bitrate, saniyede gönderilen veri miktarıdır ve radyo yayınında genellikle kbps (saniyede kilobit) ile ifade edilir. Örnekleme hızı (sample rate), sesin saniyede kaç kez ölçüldüğüdür; 44.100 Hz ve 48.000 Hz en yaygın değerlerdir. Kanal sayısı da mono (1) veya stereo (2) olarak seçilir.
Radyo yayınında kayıplı (lossy) codec kullanılır. MDN'in codec rehberi bunu açıkça söyler: gerçek zamanlı ses aktarımında veri akışının ağ koşullarından bağımsız olarak oynatma hızına yetişebilmesi için genellikle kayıplı bir codec gerekir. Yani FLAC gibi kayıpsız biçimler teknik olarak bazı yazılımlarda mümkün olsa da, dinleyiciye giden ana yayın için pratik değildir.
Dört codec yan yana
Aşağıdaki tablo MDN'in Web audio codec guide sayfasındaki teknik değerleri özetler. "Önerilen minimum" sütunu, MDN'in stereo müzik için 48 kHz örnekleme hızında verdiği alt sınırdır.
| Codec | Bitrate aralığı | Örnekleme hızı | Stereo için önerilen minimum (MDN) | Kapsayıcı (container) |
|---|---|---|---|---|
| MP3 | MPEG-1: 32-320 kbps, MPEG-2: 8-160 kbps (sabit adımlar) | MPEG-1: 32 kHz, 44,1 kHz, 48 kHz | 128 kbps | MPEG, MP4, ADTS, 3GP |
| AAC | Keyfî, en fazla 512 kbps | 8-96 kHz | 96 kbps | MP4, ADTS, 3GP |
| Opus | 6-510 kbps | 8-48 kHz (fullband 48 kHz) | 96 kbps | Ogg, WebM, MPEG-TS, MP4 |
| Vorbis | 45-500 kbps | 8-192 kHz | 192 kbps (kalite 6-8) | Ogg, WebM |
Opus'un resmî sitesi (opus-codec.org) aynı aralığı doğrular: 6 kb/s ile 510 kb/s arası bitrate, 8 kHz ile 48 kHz arası örnekleme ve hem sabit hem değişken bitrate desteği. MDN ayrıca gecikme açısından Opus'u öne çıkarır; genel amaçlı codec'ler içinde en düşük gecikme aralığına sahip olan Opus'tur.
MP3
MP3, uyumluluk açısından en güvenli seçimdir. MDN, MP3'ün tüm büyük tarayıcılarda desteklendiğini belirtir. Mixxx kılavuzu da 128 veya 160 kbps'nin yaygın olduğunu ve dinleyiciler için yeterli kalite sağladığını yazar. Dezavantajı, aynı kaliteyi yakalamak için AAC ve Opus'tan daha yüksek bitrate gerektirmesidir (MDN'in önerdiği minimumlar: MP3 için 128, AAC ve Opus için 96 kbps).
AAC ve HE-AAC
AAC'nin farklı kullanım senaryoları için profilleri vardır. En yaygınları AAC-LC ile düşük bitrate için tasarlanmış HE-AAC v1 ve HE-AAC v2'dir (piyasada "AAC+" adıyla da geçer). Apple'ın HLS Authoring Specification belgesi önemli bir sınır koyar: ses bitrate'iniz 64 kbit/s'nin üzerindeyse HE-AAC kullanmamalısınız. Kısacası HE-AAC, mobil dinleyiciler için 32-64 kbps gibi düşük bitrate'lerde anlam kazanır; 96 kbps ve üzerinde AAC-LC tercih edilir.
Tarayıcı tarafında dikkat edilmesi gereken bir nokta var. MDN'e göre Firefox AAC'yi doğrudan değil, işletim sisteminin sunduğu destek üzerinden çalar; Chrome ise AAC'yi yalnızca MP4 kapsayıcısında destekler. Bu nedenle ham AAC (ADTS) yayınınızın her tarayıcıda çalacağını varsaymayın, mutlaka test edin.
Opus
Opus, düşük bitrate'te verimli ve gecikmesi düşük modern bir codec'tir. MDN'in tablosuna göre Chrome 33, Edge 14, Firefox 15, Opera 20 ve Safari 11 sürümlerinden itibaren desteklenir; ancak Safari'nin <audio> öğesinde Opus'u yalnızca CAF dosyası içinde çaldığı not edilmiştir. Ogg içindeki Opus yayını Apple cihazlarda sorun çıkarabilir. BUTT kılavuzu ek bir bilgi verir: BUTT Opus'u her zaman 48 kHz'e yeniden örnekler; bunu önlemek için ses aygıtınızı 48 kHz'e ayarlamanız önerilir.
Ogg Vorbis
Vorbis açık ve patentsiz bir codec'tir, doğası gereği değişken bitrate kullanır. MDN'in uyumluluk tablosunda Safari için desteği "No" olarak görünür. Mixxx kılavuzu da her oynatıcının Ogg yayınlarını çalamadığını, bu nedenle dinleyicilerinizin Ogg desteklediğini bilmiyorsanız MP3'ün daha güvenli olduğunu belirtir.
Tarayıcı ve oynatıcı uyumluluğu
| Codec | Chrome | Edge | Firefox | Safari | Not (MDN) |
|---|---|---|---|---|---|
| MP3 | Evet | Evet | Evet | 3.1+ | Tüm büyük tarayıcılar |
| AAC | MP4 içinde | Evet | Platform desteğiyle | Evet | Chromium derlemelerinde yok |
| Opus | 33+ | 14+ | 15+ | 11+ (yalnızca CAF) | Ogg içinde Safari sorunlu |
| Vorbis | 4+ | 17+ | 3.5+ | Hayır | Ogg her yerde desteklenmez |
MDN'in genel sonucu şudur: tek bir biçim seçmeniz gerekiyorsa AAC muhtemelen en iyi tercihtir, MP3 ise tüm büyük tarayıcılarda desteklenir. Radyo pratiğinde birçok yayıncı ana yayını 128 kbps MP3 olarak açar, mobil için ikinci bir mount point'te düşük bitrate AAC sunar. Mount point, aynı sunucuda farklı yayınları ayıran adres yoludur (örneğin /radyo.mp3 ve /radyo-mobil.aac).
CBR mi VBR mı?
CBR (constant bitrate, sabit bitrate) her saniye aynı miktarda veri gönderir. VBR (variable bitrate, değişken bitrate) ise karmaşık pasajlarda daha fazla, sessiz veya basit pasajlarda daha az veri kullanır. MDN'e göre MP3, AAC, Opus ve Vorbis'in dördü de VBR destekler; Vorbis ise doğası gereği değişken bitrate ile çalışır.
Canlı radyo yayınında CBR'nin pratik avantajı öngörülebilirliktir: bant genişliği hesabınız tuttuğu gibi gerçekleşir, dizin sitelerinde ve istatistik panellerinde görünen bitrate değeri gerçekle örtüşür. VBR aynı ortalama bitrate'te daha iyi kalite verebilir ama anlık tepeler, sınırlı upload hızına sahip bir yayıncı bilgisayarında kopmaya yol açabilir. Hangi modun kullanılacağı encoder yazılımının ayarlarına bağlıdır; BUTT'ta codec ayarları Audio sekmesindeki dişli simgesinden değiştirilir.
Mono mu stereo mu?
Konuşma ağırlıklı yayınlarda (sohbet, haber, dini yayın, spor anlatımı) stereo bilgisi dinleyiciye pek bir şey katmadığı için mono tercih edilebilir; bu durumda bitrate'in tamamı tek kanala ayrılmış olur. Müzik yayınlarında ise stereo beklenir. Apple'ın HLS belgesi Apple cihazlara HLS ile ses sunuyorsanız stereo AAC, HE-AAC v1 veya HE-AAC v2 sağlanmasını zorunlu tutar.
Bant genişliği hesabı: dinleyici başına ne kadar?
Sunucu tarafında her dinleyici yayının ayrı bir kopyasını alır. Bu yüzden gereken çıkış bant genişliği kabaca "bitrate x eş zamanlı dinleyici sayısı"dır. Aşağıdaki değerler protokol ek yükünü içermeyen düz çarpma işlemleridir (1 Mbps = 1.000 kbps kabul edildi):
| Bitrate | 10 dinleyici | 100 dinleyici | 500 dinleyici | 1 saatte 1 dinleyicinin verisi |
|---|---|---|---|---|
| 64 kbps | 640 kbps | 6,4 Mbps | 32 Mbps | 28,8 MB |
| 96 kbps | 960 kbps | 9,6 Mbps | 48 Mbps | 43,2 MB |
| 128 kbps | 1,28 Mbps | 12,8 Mbps | 64 Mbps | 57,6 MB |
| 192 kbps | 1,92 Mbps | 19,2 Mbps | 96 Mbps | 86,4 MB |
| 320 kbps | 3,2 Mbps | 32 Mbps | 160 Mbps | 144 MB |
Hesabın mantığı: 128 kbps = saniyede 128.000 bit = saniyede 16.000 bayt (16 KB). Bir saatte 16 KB x 3.600 = 57.600 KB, yani yaklaşık 57,6 MB eder. Aylık trafik için: 128 kbps'de 7/24 dinleyen tek bir dinleyici 57,6 MB x 24 x 30 = 41.472 MB, yani yaklaşık 41,5 GB veri tüketir. Ortalama 100 eş zamanlı dinleyiciniz varsa bu rakam yaklaşık 4,15 TB'ye çıkar.
Yayıncı tarafında ise durum farklıdır: encoder'ınız sunucuya her mount point için yalnızca bir kopya gönderir. 128 kbps'lik bir yayın için evinizin ya da stüdyonuzun upload hızının 128 kbps'yi rahatça karşılaması yeterlidir; dinleyici çoğaldıkça yük sunucuya biner. Bağlantı türlerinin upload farkları için fiber, VDSL ve ADSL farkı yazısına bakabilirsiniz.
SHOUTcast ve Icecast hangi biçimleri taşır?
Icecast'in resmî sitesi, sunucunun Ogg (Vorbis ve Theora), Opus, WebM ve MP3 yayınlarını desteklediğini belirtir. Icecast FAQ sayfası ayrıca FLAC'ı listeler ve AAC ile ilgili net bir uyarı yapar: AAC ve MP3 çalışabilir ama resmî olarak desteklenmez (FAQ'nun bu cümlesi ana sayfadaki MP3 ifadesiyle tam örtüşmüyor; pratikte Icecast üzerinden MP3 yayını yaygındır). icecast.org, 31 Aralık 2025'te Icecast 2.5.0 sürümünü duyurmuştur.
SHOUTcast için MDN'in canlı yayın sayfası, SHOUTcast'in MP3 veya AAC biçimindeki sesi yayınlamaya izin verdiğini belirtir. Mixxx kılavuzu da Ogg Vorbis'in SHOUTcast sunucularında desteklenmediğini, Mixxx'ten SHOUTcast'e yalnızca MP3 gönderilebildiğini yazar. SHOUTcast sunucu yazılımının ücretsiz ve ücretli lisanslarında hangi biçim ve bitrate'lerin açık olduğu zaman içinde değişmiştir; güncel koşullar için shoutcast.com'daki lisans sayfasını kontrol edin.
| Codec | Icecast | SHOUTcast | BUTT ile gönderim |
|---|---|---|---|
| MP3 | Evet (ana sayfada listeli) | Evet | Evet |
| AAC / HE-AAC | Çalışabilir, resmî destek yok (FAQ) | Evet | Evet (libfdk-aac kurulumu gerekir) |
| Opus (Ogg) | Evet | Listelenmiyor (MDN: MP3 veya AAC) | Evet |
| Ogg Vorbis | Evet | Hayır (Mixxx kılavuzu) | Evet |
BUTT 1.47.0 kılavuzuna göre BUTT mp3, aac+, ogg/vorbis, ogg/opus ve ogg/FLAC ile yayın yapabilir. AAC için Windows'ta libfdk-aac-2.dll dosyasını BUTT kurulum klasörüne kopyalamanız, macOS'ta ise butt_libfdkaac_macOS.pkg paketini kurmanız gerekir. Yayın yazılımlarının karşılaştırması için BUTT, Mixxx ve RadioBOSS rehberine, iki sunucunun farkları için SHOUTcast ile Icecast farkı yazısına bakabilirsiniz.
Pratik öneri tablosu
Aşağıdaki eşleşmeler yukarıdaki resmî verilerden türetilmiş başlangıç noktalarıdır; kesin bir kural değildir. Kendi dinleyici kitlenizi ve sunucu kotanızı göz önünde bulundurun.
| Senaryo | Codec | Bitrate | Kanal |
|---|---|---|---|
| Genel müzik radyosu, en geniş uyumluluk | MP3 | 128 kbps (CBR) | Stereo |
| Daha iyi kalite, aynı trafik | AAC-LC | 96-128 kbps | Stereo |
| Mobil veri dostu ikinci yayın | HE-AAC | 32-64 kbps | Stereo |
| Konuşma ağırlıklı yayın | MP3 veya AAC | Müzik yayınınızdan daha düşük bir değer | Mono |
| Icecast, açık codec, düşük gecikme | Opus (Ogg) | 96 kbps | Stereo |
Sık yapılan hatalar
- Encoder ile sunucu codec'inin uyuşmaması: SHOUTcast'e Ogg göndermeye çalışmak bağlantının reddedilmesine yol açar.
- Örnekleme hızı uyuşmazlığı: Ses kartı 44,1 kHz, encoder 48 kHz ise yazılım yeniden örnekleme yapar; gereksiz işlemci yükü ve bazen kalite kaybı olur.
- Gereğinden yüksek bitrate: 320 kbps, 128 kbps'ye göre 2,5 kat trafik demektir (320 / 128 = 2,5). Dinleyici sayınız arttığında kota hızla dolar.
- Yalnızca tek biçim sunmak: Sadece Ogg Vorbis yayını Safari dinleyicilerini dışarıda bırakır.
- Upload hızını test etmemek: Encoder'ın bağlantısı bitrate'i taşıyamazsa yayın sürekli kopar. Yayın sorunlarının genel teşhisi için canlı yayın donması ve kopması çözümleri yazısına göz atın.
Sık Sorulan Sorular
İnternet radyosu için en iyi bitrate kaç kbps?
Tek bir doğru yoktur. MDN'in stereo müzik için önerdiği minimum değerler MP3'te 128 kbps, AAC ve Opus'ta 96 kbps'dir. Mixxx kılavuzu 128 veya 160 kbps'nin yaygın ve yeterli olduğunu belirtir. Trafik kotanız sınırlıysa AAC ile 96 kbps iyi bir dengedir.
HE-AAC ile AAC arasındaki fark nedir?
HE-AAC, düşük bitrate'ler için tasarlanmış bir AAC profilidir. Apple'ın HLS belgesi 64 kbit/s'nin üzerindeki ses için HE-AAC kullanılmamasını önerir. 64 kbps ve altında HE-AAC, üzerinde AAC-LC tercih edilir.
Opus yayını iPhone'da çalar mı?
MDN'e göre Safari Opus'u <audio> öğesinde yalnızca CAF kapsayıcısı içinde çalar. Ogg içindeki Opus yayını Apple cihazlarda sorun çıkarabileceği için Apple dinleyicileriniz varsa yanında MP3 veya AAC mount point'i sunun.
100 dinleyici için ne kadar bant genişliği gerekir?
128 kbps x 100 = 12.800 kbps, yani yaklaşık 12,8 Mbps sunucu çıkışı gerekir (protokol ek yükü hariç). Aynı yayın 7/24 ortalama 100 dinleyiciyle bir ayda yaklaşık 4,15 TB trafik üretir.
Hem MP3 hem AAC yayını aynı anda yapabilir miyim?
Evet. Her biçim için ayrı bir mount point açar ve encoder'ınızdan iki ayrı yayın gönderirsiniz ya da sunucu tarafında yeniden kodlama (transcoding) yapan bir çözüm kullanırsınız. AutoDJ ile birden fazla çıkış üretme konusunda AutoDJ rehberine bakabilirsiniz.
Yazılım ve platform adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen şirketlerle ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: İnternet radyosu nasıl kurulur · SHOUTcast ve Icecast farkı · Radyo yayın programları · AutoDJ nedir · TuneIn ve Radio Garden'a kayıt · CDN nedir